Mỗi tuyến phố Hà Nội sẽ có một loài cây đặc trưng
Đề án “Quản lý phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước” vừa được UBND TP Hà Nội phê duyệt. Theo đề án, Hà Nội hiện có hơn 1.000 tuyến đường, phố với nhiều loài cây xanh khác nhau. Tình trạng trồng xen kẽ nhiều loài trên cùng tuyến phố khiến cảnh quan thiếu đồng bộ, đồng thời gây khó khăn cho việc chăm sóc, cắt tỉa và quản lý.
Để khắc phục, thành phố định hướng mỗi tuyến phố có một loài cây bóng mát chủ đạo, trường hợp đặc thù có thể sử dụng tối đa 2 loài. Cây được trồng thống nhất về chủng loại, chiều cao, tán và khoảng cách, tạo thành những hàng cây liên tục, mang bản sắc riêng cho từng tuyến phố.
Việc lựa chọn cây sẽ căn cứ vào chiều rộng đường, vỉa hè, đặc điểm kiến trúc, mật độ giao thông và chức năng của từng khu vực. Với các phố nhỏ trong nội đô lịch sử, thành phố ưu tiên cây có chiều cao vừa phải, tán gọn, rễ ăn sâu để tránh làm hư hỏng vỉa hè và công trình ngầm. Những tuyến đường lớn, đại lộ, đường vành đai sẽ lựa chọn cây có tán rộng, che bóng tốt, chịu được ô nhiễm và góp phần giảm nhiệt độ đô thị.
Tại các phố thương mại, cây bóng mát được kết hợp với cây trang trí thấp, bảo đảm không che khuất mặt tiền cửa hàng hoặc cản trở hoạt động kinh doanh. Trong khu dân cư, cây được lựa chọn theo hướng ít rụng quả, rụng lá, không gây mùi khó chịu và có thân, tán cân đối.
Các khu di tích, phố cổ và không gian văn hóa ưu tiên những loài cây gắn với ký ức Hà Nội. Khu hành chính, chính trị và quảng trường lớn sử dụng cây tạo cảnh quan trang trọng, thống nhất. Trong khi đó, các khu đô thị mới ưu tiên cây dễ chăm sóc, sinh trưởng nhanh; khu công nghiệp và các trục giao thông lớn chú trọng cây có khả năng giữ bụi, giảm tiếng ồn, chịu được môi trường khắc nghiệt.
Hàng cây xà cừ trên đường Hoàng Diệu. Ảnh: Thế Bằng
Định hướng cây xanh trên những tuyến phố nổi tiếng
Đề án chia các tuyến phố chính ở khu vực trung tâm Hà Nội thành 6 nhóm cảnh quan, gồm phố ký ức, tuyến hồ xanh di sản, tuyến chính trị – nghi lễ, tuyến văn hóa – cư trú nội đô, tuyến thương mại – dịch vụ và các trục giao thông lớn, cửa ngõ thành phố.
Với nhóm phố ký ức ở khu vực Ba Đình – Hoàn Kiếm, thành phố ưu tiên duy trì những hàng cây lâu năm như sấu, nhội, thàn mát, quếch và sao đen.
Phố Phan Đình Phùng tiếp tục giữ hàng sấu ở đoạn từ Mai Xuân Thưởng đến Cửa Bắc và hàng nhội từ Cửa Bắc đến Hàng Đậu. Dưới gốc cây có thể bổ sung thảm cỏ nhung, lài tây, nguyệt quế để tăng diện tích xanh.
Phố Hoàng Diệu định hướng sử dụng cây quếch và thàn mát làm chủ đạo, kết hợp cây sang, chuông vàng cùng các loại hoa ở dải phân cách. Phố Điện Biên Phủ lựa chọn cây sang, sao đen, bổ sung hoa thời vụ và cây bụi thấp nhằm tạo cảnh quan trang trọng quanh khu di tích.
Với nhóm tuyến hồ xanh di sản, các tuyến Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Đinh Tiên Hoàng quanh hồ Gươm được định hướng sử dụng lộc vừng, sấu, bằng lăng, những loài cây gắn với cảnh quan và ký ức của người Hà Nội. Cây bóng mát được kết hợp với cây leo, hoa theo mùa và cây cảnh thấp.
Đường Thanh Niên nằm giữa hồ Tây và hồ Trúc Bạch, tiếp tục sử dụng phượng và ban trắng làm cây chủ đạo. Dải phân cách có thể trồng thêm tường vi, mai hoa đăng và hoa trang trí, tạo cảnh quan nhiều tầng nhưng vẫn giữ được không gian thoáng đãng ven hồ.
Nhóm tuyến chính trị – nghi lễ tập trung ở khu vực Ba Đình, ưu tiên các loài cây có hình dáng cân đối, tạo cảm giác trang nghiêm.
Đường Hùng Vương sử dụng dầu rái làm cây chủ đạo, kết hợp thảm cỏ nhung. Đường Hoàng Văn Thụ lựa chọn cây sang, bổ sung các loại cây bụi như lài tây, nguyệt quế, ngâu, bạch trinh. Đường Nguyễn Tri Phương tiếp tục trồng sấu trên vỉa hè, kết hợp cây sang và chuông vàng ở dải phân cách.
Sấu là loại cây đặc trưng trên phố Phan Đình Phùng. Ảnh: Thế Bằng
Nhóm tuyến văn hóa – cư trú nội đô ưu tiên giữ những loài cây đã trở thành đặc trưng của từng con phố.
Phố Trần Hưng Đạo và Hai Bà Trưng duy trì cây sấu, nhội, kết hợp cây bụi và hoa thấp. Phố Nguyễn Du được định hướng sử dụng sao đen làm cây chủ đạo, thay vì chỉ gắn với hoa sữa như trước. Phố Quán Sứ lựa chọn sấu và bằng lăng, kết hợp cây bụi thấp quanh gốc.
Nhóm tuyến thương mại – dịch vụ gồm các phố Bà Triệu, Phố Huế, Cầu Giấy và Xuân Thủy. Trong đó, Bà Triệu và Phố Huế được định hướng sử dụng sấu, lộc vừng và lát hoa. Các bồn cây có thể trồng thêm chuỗi ngọc, bạch trinh để tạo cảnh quan xanh ở tầng thấp.
Trên trục Cầu Giấy – Xuân Thủy, nơi có tuyến đường sắt đô thị trên cao, thành phố định hướng trồng bàng lá nhỏ và bằng lăng. Dải phân cách kết hợp cau bụi, huỳnh liên và hoa thời vụ nhằm giảm cảm giác khô cứng của các công trình bê tông.
Nhóm trục giao thông lớn và cửa ngõ, thành phố ưu tiên những loài cây có khả năng che bóng, chịu được điều kiện môi trường và tạo cảnh quan trên các tuyến đường dài.
Đường Võ Chí Công và Võ Nguyên Giáp được định hướng trồng giáng hương, long não, dầu rái. Dải phân cách kết hợp kèn hồng, chuông vàng, chà là, ban trắng, tạo những dải cây có hoa trên tuyến kết nối sân bay Nội Bài với trung tâm thành phố.
Đại lộ Thăng Long sử dụng cây sang, lát hoa, xoài trên vỉa hè, kết hợp cọ dầu, phong linh, chà là ở dải phân cách.
Đường Nguyễn Trãi được định hướng thay thế cây hiện có bằng giáng hương nhằm tăng bóng mát và giá trị cảnh quan, đồng thời bổ sung cây bụi dưới chân tuyến đường sắt trên cao. Tuy nhiên, đề án chưa nêu cụ thể số lượng cây cần thay thế, phạm vi và thời gian thực hiện.
Hàng cây sao đen có độ tuổi hàng trăm năm trên phố Lò Đúc. Ảnh: Thế Bằng
Hà Nội đặt mục tiêu hơn 10 m2 cây xanh mỗi người
Theo thống kê trong đề án, Hà Nội hiện có khoảng 26.400 cây sấu, 17.500 cây bằng lăng, 16.000 cây phượng vĩ, 14.400 cây hoa sữa, 12.500 cây muồng, 10.400 cây xà cừ và 1.800 cây sao đen.
Nhiều hàng cây đã trở thành hình ảnh quen thuộc của Thủ đô như sao đen trên phố Lò Đúc, xà cừ ở Hoàng Diệu, Hoàng Văn Thụ, Quang Trung, sấu trên phố Trần Hưng Đạo, Lê Hồng Phong, phượng vĩ ở Lý Thường Kiệt và hoa sữa trên phố Nguyễn Du.
Riêng khu vực nội đô lịch sử có hơn 8.000 cây cổ thụ, thuộc nhiều loài như bàng, bằng lăng, đa, lát hoa, long não, muồng đen, hoa sữa, sao đen, sấu, sưa và xà cừ.
Dù có nhiều tuyến phố nổi tiếng với những hàng cây lâu năm, diện tích cây xanh bình quân tại khu vực nội đô Hà Nội hiện chỉ đạt khoảng 2-3 m2/người, thấp hơn mức tham chiếu quốc tế 9-12 m2/người được nêu trong đề án. Việc thiếu không gian xanh làm hạn chế khả năng giảm nhiệt, giữ bụi và cải thiện chất lượng không khí đô thị.
Diện tích này còn rất khiêm tốn so với một số đô thị lớn trên thế giới. Singapore theo đuổi chiến lược “Thành phố trong vườn”, đạt bình quân 66 m2 cây xanh mỗi người, gấp hơn 20 lần khu vực nội đô Hà Nội. London (Anh) phát triển vành đai xanh bao quanh đô thị nhằm bảo vệ không gian tự nhiên và đa dạng sinh học. Trong khi đó, Paris (Pháp) quy hoạch hệ thống công viên, đại lộ cây xanh, hướng tới mục tiêu người dân có thể tiếp cận không gian xanh trong bán kính 500 m.
Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 12.100 ha đất cây xanh, gồm 8.600 ha cây xanh công cộng đô thị, 1.550 ha cây xanh sử dụng hạn chế và 1.950 ha cây xanh chuyên dụng. Chỉ tiêu cây xanh đô thị phấn đấu đạt trên 10 m2/người.
Ngoài việc tổ chức lại hệ thống cây xanh đường phố, đề án còn định hướng phát triển công viên, vườn hoa và mặt nước, gắn với quy hoạch Thủ đô đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 và tầm nhìn dài hạn.
Hà Nội cho biết các loài cây đã sinh trưởng ổn định, gắn với lịch sử và cảnh quan đô thị sẽ được ưu tiên giữ lại. Việc thay thế chỉ thực hiện khi cây không còn phù hợp về an toàn, điều kiện sinh thái hoặc ảnh hưởng đến cảnh quan chung. Thành phố cũng hạn chế bổ sung tùy tiện các loài cây ngoài danh mục đã xác định.
Bên cạnh hàng cây bóng mát, vỉa hè và dải phân cách có thể bố trí thêm cây bụi, thảm cỏ, hoa trang trí theo từng tầng, nhưng không làm mất đi đặc trưng của cây chủ đạo. Những khu vực như quảng trường, nút giao lớn, công viên được phép trồng đa dạng loài cây hơn để tạo điểm nhấn, với điều kiện có thiết kế cảnh quan được phê duyệt.
Võ Hải
