Từ mệnh lệnh hành động tại Kết luận 75-KL/TW đến động lực bứt phá của đất nước
LTS: Ngày 28/07/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Kết luận số 75-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện chiến lược bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu (BĐKH). Đây là văn bản mang tính chiến lược, phản ánh bước chuyển dịch tư duy mang tính lịch sử: Đưa bảo vệ môi trường từ nhiệm vụ phòng ngừa, thụ động trở thành động lực trung tâm, trụ cột kiến tạo cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Để giúp cộng đồng độc giả, các nhà quản lý địa phương và cộng đồng doanh nghiệp hiểu rõ tầm vóc, hơi thở chính sách cũng như các giải pháp hành động cụ thể, Tạp chí Kinh tế Môi trường đã có cuộc trao đổi chuyên sâu với PGS.TS Trương Mạnh Tiến –Chủ tịch Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam (VIASEE), người đã dành trọn tâm huyết đồng hành cùng sự phát triển của ngành Kinh tế Môi trường Việt Nam.
PGS.TS Trương Mạnh Tiến: Là người đồng hành cùng sự phát triển của ngành kinh tế môi trường tại Việt Nam, tôi rất vui mừng và đánh giá rất cao Kết luận số 75-KL/TW do Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV thông qua ngày 28/07/2026. Dưới góc độ chuyên môn, tôi xin chia sẻ nhận định về văn bản chiến lược này qua hai khía cạnh lớn: thời điểm ra đời và tầm vóc chiến lược.
Kết luận 75-KL/TW xuất hiện tại một thời điểm then chốt của đất nước, mang ý nghĩa định hình lộ trình phát triển trong giai đoạn mới:
Kết luận số 75-KL/TW không chỉ đơn thuần là sự tiếp nối các chính sách trước đây, mà còn mang tầm vóc đột phá với 3 giá trị lớn:
Có thể nói, Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/07/2026 là một ‘mệnh lệnh hành động’ mang tính chiến lược, cấp thiết và đúng thời điểm. Tuyên bố này truyền đi thông điệp mạnh mẽ đến toàn Đảng, toàn dân và cộng đồng doanh nghiệp: Đã đến lúc chúng ta phải hành động quyết liệt vì một Việt Nam phát triển xanh, thịnh vượng và bền vững cho các thế hệ mai sau.
Dưới góc nhìn tổng thể và chuyên sâu về chính sách tài nguyên, môi trường và phát triển bền vững, việc nhìn lại chặng đường từ Nghị quyết số 24-NQ/TW (năm 2013) đến Kết luận số 75-KL/TW (28/07/2026) mở ra những đánh giá quan trọng về sự phát triển tư duy chính trị – kinh tế của Đảng trong kỷ nguyên mới.
Bối cảnh đất nước sau 13 năm thực hiện Nghị quyết 24-NQ/TW đã đạt nhiều thành tựu quan trọng (Luật BVMT 2020, nâng cao nhận thức, quản lý tài nguyên tích cực). Song áp lực mới xuất hiện rất gay gắt: Tác động BĐKH cực đoan (sạt lở, xâm nhập mặn ĐBSCL, lũ quét miền núi); sức ép từ cam kết Net Zero 2050 và JETP; rào cản thương mại xanh từ các thị trường xuất khẩu lớn (CBAM, chống phá rừng EUDR); thách thức từ ô nhiễm đô thị và lưu vực sông.
Kết luận số 75-KL/TW kế thừa nền tảng tư tưởng kiên trì mục tiêu phát triển bền vững của Nghị quyết 24, nhưng có những điểm phát triển mới bứt phá phản ánh đúng hơi thở kỷ nguyên mới:
Nếu Nghị quyết 24-NQ/TW (2013) mở đường cho tư duy bảo vệ môi trường hiện đại, thì Kết luận 75-KL/TW (2026) chính là đỉnh cao nâng tầm – đưa toàn bộ công tác môi trường và BĐKH gắn chặt vào động lực bứt phá của đất nước: Xanh hơn, thông minh hơn, tự chủ hơn và bền vững hơn.
Trong Kết luận 75-KL/TW, Trung ương Đảng nhấn mạnh quan điểm: ‘Bảo vệ môi trường và ứng phó BĐKH phải được đặt ở vị trí TRUNG TÂM trong các quyết định phát triển, là điều kiện, nền tảng cho chuyển đổi xanh’. Theo PGS, thông điệp này đặt ra thách thức và cơ hội gì cho tư duy quản lý phát triển kinh tế của các địa phương hiện nay?
PGS.TS Trương Mạnh Tiến: Lâu nay tư duy quản lý truyền thống vốn xem môi trường là chi phí phụ trợ hoặc yếu tố khắc phục sau phát triển. Việc đưa môi trường thành trung tâm, nền tảng và điều kiện bắt buộc các lãnh đạo địa phương phải thay đổi hoàn toàn ‘bảng kiểm’ (checklist) khi phê duyệt bất kỳ dự án hay quy hoạch nào. Dưới góc độ kinh tế môi trường, thông điệp này đặt ra cả thách thức gay gắt lẫn cơ hội bứt phá cho chính quyền các địa phương hiện nay:
KHUNG HÀNH ĐỘNG DÀNH CHO LÃNH ĐẠO ĐỊA PHƯƠNG
- Chuyển từ sàng lọc bị động sang lựa chọn chủ động: Thiết lập ngay Bộ tiêu chí suất đầu tư xanh (mức tiêu hao năng lượng, phát thải CO2, tỷ lệ tái chế/m2) làm điều kiện tiên quyết khi duyệt dự án đầu tư.
- Đưa chỉ tiêu xanh vào Nghị quyết và Quy hoạch tỉnh: Đưa các chỉ tiêu như Tỷ lệ năng lượng tái tạo, Mức giảm phát thải nhà kính, Tỷ lệ kinh tế tuần hoàn trong KCN thành chỉ tiêu pháp lệnh trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ và Kế hoạch KTXH 5 năm. Sử dụng Đánh giá môi trường chiến lược (DMC) ngay từ khâu lập quy hoạch.
3. Thí điểm các mô hình Đổi mới sáng tạo xanh (Sandbox): Chủ động đề xuất cơ chế thử nghiệm cho Khu công nghiệp sinh thái, Đô thị phát thải thấp (Low-carbon city) và thương mại hóa tín chỉ carbon địa phương.
Địa phương nào tiếp tục bám giữ tư duy tăng trưởng bằng xả thải và khai khoáng sẽ sớm chạm ‘trần phát triển’ và bị đào thải. Ngược lại, lãnh đạo biết lấy môi trường làm trung tâm sẽ biến thách thức thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi, đưa địa phương cất cánh bền vững.
Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam (VIASEE) luôn giữ vai trò nòng cốt trong việc tập hợp đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành. Trước yêu cầu hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực thi hành pháp luật tại Kết luận 75, VIASEE sẽ triển khai hoạt động tư vấn, phản biện và giám sát xã hội như thế nào trong thời gian tới?
PGS.TS Trương Mạnh Tiến: Là thành viên tự nguyện trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam (VIASEE) luôn xác định tư vấn, phản biện và giám sát xã hội là nhiệm vụ cốt lõi, mang tính sứ mệnh. Trước những yêu cầu chiến lược của Kết luận số 75-KL/TW, VIASEE xác định đây là ‘thời điểm vàng’ để phát huy tối đa trí tuệ chuyên gia, tập trung vào 3 trụ cột hành động đột phá:
Thực tiễn phát triển kinh tế xanh đang chạy nhanh hơn khung khổ pháp lý hiện hành. Để giải tỏa ‘điểm nghẽn’, VIASEE sẽ chủ động đóng vai trò cầu nối đề xuất các mô hình Sandbox:
Môi trường và BĐKH không có địa giới hành chính. VIASEE sẽ tập trung phản biện độc lập các Quy hoạch phát triển Vùng (ĐBSCL, Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Hồng, Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung) nhằm ngăn chặn tình trạng quy hoạch chồng chéo, cạnh tranh thu hút đầu tư bằng mọi giá gây tổn hại sinh thái liên tỉnh. Đồng thời, thẩm định chặt chẽ báo cáo DMC đối với quy hoạch ngành (Điện, Giao thông, Đô thị), đảm bảo tính đủ chi phí ngoại ứng môi trường.
Với vai trò là ‘linh hồn’ định hướng cho Tạp chí Kinh tế Môi trường từ những ngày đầu thành lập, PGS có chỉ đạo và kỳ vọng gì đối với Cơ quan ngôn luận của Hội trong việc thực hiện tuyến bài truyền thông trọng điểm triển khai Kết luận 75-KL/TW?
PGS.TS Trương Mạnh Tiến: Tôi luôn coi Tạp chí Kinh tế Môi trường không chỉ là cơ quan ngôn luận của VIASEE, mà còn là ‘mặt trận tư tưởng – khoa học’ tiên phong lan tỏa triết lý phát triển bền vững. Trước tầm vóc lịch sử của Kết luận số 75-KL/TW, tôi đặt ra 3 nhóm chỉ đạo và kỳ vọng cốt lõi đối với Tạp chí:
Tạp chí phải thoát khỏi lối truyền thông một chiều. Cần đẩy mạnh dòng Báo chí giải pháp (Solutions Journalism): Mỗi bài viết, chuyên đề phải đưa ra lời giải cụ thể cho doanh nghiệp và địa phương. Đồng thời, Tạp chí phải là diễn đàn phản biện sắc bén, đấu tranh với tư duy tăng trưởng bằng mọi giá, xả thải chui hay ‘tẩy xanh’ (Greenwashing) thương hiệu; bảo vệ các sáng kiến xanh chân chính.
Xây dựng chuyên mục ‘Văn hóa Xanh và Tiêu dùng tỉnh thức’; phối hợp cùng VIASEE tổ chức các Diễn đàn kết nối 3 nhà, Giải thưởng Báo chí Đồng hành, vinh danh Doanh nghiệp Chuyển đổi xanh Tiêu biểu và Thủ lĩnh Xanh Cộng đồng.
Để Kết luận 75-KL/TW thực sự đi vào cuộc sống chứ không dừng lại trên giấy, theo PGS, đâu là ‘khâu đột phá của đột phá’ mà hệ thống chính trị và cộng đồng doanh nghiệp cần hành động ngay từ hôm nay?
PGS.TS Trương Mạnh Tiến: Thước đo duy nhất của chính sách chính là hiệu quả thực tế. Để biến văn bản trên giấy thành hành động ngoài đời thực, hệ thống chính trị và cộng đồng doanh nghiệp cần kích hoạt ngay 4 mắt xích hành động ‘đột phá của đột phá’ từ hôm nay:
MẮT XÍCH HÀNH ĐỘNG ‘ĐỘT PHÁ CỦA ĐỘT PHÁ’
- Siết chặt kỷ cương công vụ & Thể chế hóa trách nhiệm người đứng đầu:
– Đưa chỉ số xanh, kết quả xử lý điểm nóng ô nhiễm vào bộ tiêu chí đánh giá cán bộ, xếp loại hoàn thành nhiệm vụ hàng năm của Bí thư, Chủ tịch UBND các cấp và Bộ trưởng.
– Quy trách nhiệm cá nhân trực tiếp nếu để xảy ra sự cố môi trường nghiêm trọng hoặc phê duyệt dự án ô nhiễm trái quy hoạch.
– Xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ năng động, dám nghĩ, dám làm, tự nguyện thí điểm các mô hình Sandbox vì môi trường.
- Hoàn thiện thể chế: Biến Kết luận thành luật pháp & tiêu chuẩn định lượng:
– Ban hành ngay Bộ tiêu chí Danh mục phân loại xanh (Green Taxonomy) làm cơ sở cho ngân hàng cấp tín dụng xanh và địa phương duyệt dự án.
– Nâng mức phạt vi phạm môi trường lên gấp nhiều lần, thực hiện triệt để nguyên tắc ‘người gây ô nhiễm phải trả tiền’. Chi phí vi phạm phải cao hơn nhiều chi phí đầu tư hệ thống xử lý.
- Sử dụng Nguồn vốn Ngân sách mồi & Thúc đẩy Tài chính Xanh, PPP:
– Thúc đẩy hợp tác công – tư (PPP) trong hạ tầng xử lý rác công nghệ cao, điện rác, truyền tải năng lượng tái tạo.
– Ngân hàng Nhà nước có chính sách ưu đãi tỷ lệ dự trữ bắt buộc, hỗ trợ thanh khoản cho ngân hàng thương mại dành tỷ trọng tín dụng lớn cho dự án xanh. 4. Doanh nghiệp: Chuyển từ tuân thủ bị động sang tự giác chiến lược:
– Chủ động kiểm kê khí nhà kính trong toàn bộ chuỗi cung ứng ngay hôm nay để sẵn sàng gia nhập Thị trường Carbon và vượt rào cản CBAM khi xuất khẩu.
– Tái cấu trúc mô hình sản xuất theo Kinh tế tuần hoàn (biến chất thải thành nguyên liệu) để tiết kiệm chi phí và nâng cao năng lực
Thực hiện triệt để theo tinh thần ‘Nói đi đôi với làm, làm ngay, làm quyết liệt và làm đến cùng’ chính là tinh thần cốt lõi của kỷ nguyên mới. Kết luận số 75-KL/TW đã trao cho chúng ta một ngọn đuốc chiến lược. Khâu đột phá nhất lúc này là toàn bộ hệ thống cùng doanh nghiệp biến ngọn đuốc đó thành kế hoạch hành động có hạn định, có con số đo lường và có người chịu trách nhiệm rõ ràng.
Trân trọng cảm ơn PGS.TS Trương Mạnh Tiến về cuộc trao đổi hết sức tâm huyết, sâu sắc và giàu định hướng chiến lược này!
Hân Nguyên (Thực hiện)
