Ba lớp tài sản phía sau cuộc chơi điện rác 3.500 tỷ đồng của Vietstar (Bài 5)
LTS: Rác đang trở thành một ngành kinh tế như thế nào?
Mỗi ngày, hàng chục nghìn tấn rác được thải ra từ các đô thị, khu dân cư, nhà máy và hoạt động sản xuất. Nếu trước đây chất thải chủ yếu được nhìn nhận như một bài toán vệ sinh môi trường và chi phí xã hội, thì cùng với quá trình đô thị hóa, yêu cầu giảm chôn lấp và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, rác đang dần trở thành một nguồn tài nguyên có giá trị kinh tế.
Phía sau mỗi tấn rác là cả một chuỗi dịch vụ và dòng tiền: thu gom, vận chuyển, xử lý, chôn lấp, đốt phát điện, tái chế, thu hồi vật liệu và xử lý các sản phẩm sau quá trình đốt. Hàng loạt dự án có tổng vốn hàng nghìn tỷ đồng đang được triển khai, trong khi các doanh nghiệp môi trường ngày càng tham gia sâu hơn vào lĩnh vực điện rác, tái chế và xử lý chất thải công nghiệp, chất thải nguy hại.
Nhưng ai đang sở hữu những “mỏ rác” này? Doanh nghiệp kiếm tiền từ rác thế nào? Đâu là những tài sản thực sự có giá trị trong ngành môi trường? Và khi Việt Nam chuyển từ chôn lấp sang đốt rác phát điện, tái chế và kinh tế tuần hoàn, dòng tiền trong ngành sẽ thay đổi ra sao?
Đây cũng là một thị trường có những nghịch lý không dễ nhìn thấy. Nhu cầu xử lý rác rất lớn nhưng không phải dự án nào cũng có hiệu quả tài chính; vốn đầu tư cho công nghệ cao, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi giá dịch vụ xử lý, cơ chế mua điện và nguồn rác đầu vào quyết định trực tiếp đến khả năng vận hành của doanh nghiệp.
Với loạt bài “Thị trường rác Việt Nam: Ai đang sở hữu những “mỏ vàng” nghìn tỷ?”, Tạp chí Kinh tế Môi trường đi từ những con số về lượng rác phát sinh đến những doanh nghiệp đang sở hữu nhà máy, công nghệ và hạ tầng xử lý chất thải; từ các dự án điện rác quy mô nghìn tỷ đến những doanh nghiệp môi trường đang hiện diện trên thị trường chứng khoán.
Thông qua các dữ liệu về vốn đầu tư, công suất xử lý, doanh thu, lợi nhuận, cổ đông, dự án và dòng tiền, loạt bài hướng tới phác họa bản đồ kinh tế phía sau ngành rác Việt Nam – nơi chất thải đang từng bước được nhìn nhận không chỉ là thứ cần loại bỏ, mà còn là nguồn nguyên liệu cho một nền kinh tế tuần hoàn.
Bài 5- Ba lớp tài sản phía sau cuộc chơi điện rác 3.500 tỷ đồng của Vietstar
Sau BIWASE, Tâm Sinh Nghĩa và VWS – Đa Phước, VietStar là một cái tên đáng chú ý khác trên bản đồ xử lý chất thải tại TP.HCM. Doanh nghiệp đã có nhiều năm hoạt động tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc, nhưng bước ngoặt lớn đang nằm ở dự án Nhà máy tích hợp xử lý chất thải rắn VietStar với tổng vốn đầu tư 3.500 tỷ đồng.
Đằng sau dự án là tham vọng chuyển từ mô hình xử lý rác truyền thống sang chuỗi giá trị gồm phân loại, sản xuất compost, tái chế và đốt rác phát điện. Tuy nhiên, để triển khai cuộc chơi này, doanh nghiệp cũng đang phải huy động và bảo đảm nguồn vốn bằng nhiều nhóm tài sản, từ quyền tài sản phát sinh từ hợp đồng xử lý rác đến quyền tài sản của dự án và máy móc, thiết bị hình thành trong tương lai.
Doanh nghiệp vốn hơn 512 tỷ đồng, một cổ đông nắm gần như toàn bộ vốn
Công ty Cổ phần Vietstar được thành lập tháng 4/2009, trụ sở chính tại Củ Chi, TP.HCM.
Tại thời điểm tháng 12/2015, Vietstar có vốn điều lệ hơn 307,5 tỷ đồng. Người đại diện pháp luật kiêm Tổng Giám đốc là ông Ngo Nhu Viet Hung (SN 1952, quốc tịch Mỹ).
Đến thay đổi gần nhất được ghi nhận vào tháng 12/2021, vốn của Vietstar tăng lên 512,2 tỷ đồng. Cơ cấu cổ đông khi này cho thấy mức độ tập trung rất cao. Ông Ngo Attiss Gerard nắm 0,001% vốn; ông Ngo Hoan Padma Gerard, cùng địa chỉ thường trú với ông Ngo Attiss Gerard tại số 188/14 đường Võ Văn Tần, phường 05, quận 3, TP.HCM (cũ), nắm 0,001%. Phần còn lại, tương đương 99,998% vốn, thuộc về ông Ngo Nhu Viet Hung.
Bước chuyển đáng chú ý của Vietstar nằm ở dự án Nhà máy tích hợp xử lý chất thải rắn Vietstar tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc.
Dự án được thiết kế theo mô hình tích hợp, với công suất xử lý rác lên tới 2.000 tấn/ngày và tổng mức đầu tư khoảng 3.500 tỷ đồng.
Dự án sử dụng công nghệ tích hợp gồm phân loại rác, sản xuất compost kết hợp đốt rác phát điện theo công nghệ của Đức.
Với công suất 2.000 tấn/ngày, nếu vận hành đủ công suất, nhà máy có khả năng tiếp nhận khoảng 730.000 tấn rác mỗi năm.
Đáng chú ý, không phải toàn bộ lượng rác tiếp nhận sẽ được đưa thẳng vào lò đốt. Rác sẽ trải qua quá trình phân loại, thu hồi những thành phần có khả năng tái chế hoặc sử dụng cho các mục đích khác, trước khi phần phù hợp được đưa vào dây chuyền đốt.
Mô hình này cho phép Vietstar khai thác nhiều giá trị hơn trên cùng một đơn vị rác, thay vì chỉ thu phí xử lý.
Thực tế, tham vọng phát điện từ rác của Vietstar không phải câu chuyện mới.
Từ tháng 8/2019, Vietstar từng khởi công dự án nhà máy đốt rác phát điện tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc. Khi đó, doanh nghiệp công bố giai đoạn 1 có công suất xử lý 2.000 tấn/ngày và tổng vốn đầu tư khoảng 400 triệu USD.
Tuy nhiên, quá trình triển khai dự án kéo dài.
Sau nhiều năm hoàn thiện các thủ tục liên quan, đến tháng 3/2025, Vietstar khởi công dự án Nhà máy tích hợp xử lý chất thải rắn với tổng mức đầu tư được công bố 3.500 tỷ đồng.
Đây có thể xem là bước chuyển quan trọng trong mô hình hoạt động của doanh nghiệp: từ một đơn vị xử lý chất thải sang một tổ hợp có khả năng thu hồi nhiều giá trị từ rác.
Ba lần thế chấp tài sản trong một tuần
Đằng sau khoản đầu tư 3.500 tỷ đồng là một câu chuyện khác về vốn tại Vietstar.
Dữ liệu của Tạp chí Kinh tế Môi trường cho thấy, chỉ trong khoảng một tuần cuối tháng 6/2025, Vietstar đã đăng ký 3 giao dịch thế chấp tại Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) – Chi nhánh Bắc Sài Gòn.
Đáng chú ý, ba giao dịch này bao phủ ba nhóm tài sản khác nhau, từ dòng quyền tài sản hiện hữu đến tài sản hình thành trong tương lai của dự án.
Cụ thể, ngày 25/6/2025, Vietstar đăng ký giao dịch bảo đảm số 1595585022, theo hợp đồng số 314059.25.201.2301376.BD, có hiệu lực từ ngày 24/6/2025.
Tài sản thế chấp là quyền tài sản của Vietstar đối với bên có nghĩa vụ là Công ty Cổ phần Vietstar theo Hợp đồng xử lý chất thải rắn có hiệu lực ngày 7/9/2007 giữa Vietstar và Sở Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, cùng các phụ lục, văn bản sửa đổi, bổ sung và tài liệu liên quan.
Nhóm quyền tài sản này bao gồm quyền đòi nợ, quyền yêu cầu thanh toán, hoàn trả, quyền thụ hưởng các lợi ích hình thành từ hợp đồng; quyền được bồi thường thiệt hại theo hợp đồng hoặc các quyền tài sản khác có thể trị giá bằng tiền.
Ngoài ra còn có quyền thụ hưởng bảo hiểm, quyền được bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng cùng toàn bộ quyền, lợi ích và quyền tài sản khác phát sinh từ hợp đồng xử lý chất thải rắn nói trên.
Nói cách khác, một hợp đồng xử lý rác đã có từ năm 2007 cũng trở thành nguồn hình thành quyền tài sản được Vietstar đưa vào bảo đảm tín dụng.
Chỉ hai ngày sau, ngày 27/6/2025, Vietstar tiếp tục đăng ký giao dịch bảo đảm số 1596388117, theo hợp đồng số 316388.25.201.2301376.BD.
Lần này, tài sản thế chấp là tất cả quyền tài sản thuộc dự án Nhà máy tích hợp xử lý chất thải rắn Vietstar tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc.
Các quyền tài sản phát sinh từ Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư mã số dự án 4356104785, do Sở Kế hoạch và Đầu tư TP.HCM chứng nhận lần đầu ngày 3/3/2016 và chứng nhận thay đổi lần thứ 2 ngày 5/8/2024.
Hồ sơ cũng liên quan đến Quyết định số 3868/QĐ-UBND ngày 13/9/2023 của UBND TP.HCM về việc phê duyệt đồ án quy hoạch chi tiết xây dựng tỷ lệ 1/500 Nhà máy tích hợp xử lý chất thải rắn Vietstar.
Phạm vi quyền tài sản được đưa vào thế chấp khá rộng, gồm quyền khai thác, kinh doanh, quản lý dự án và toàn bộ quyền tài sản liên quan đến việc đầu tư, xây dựng, khai thác, kinh doanh, quản lý dự án.
Trong đó có quyền đòi nợ, các khoản phải thu, quyền yêu cầu thanh toán; quyền cho thuê, cho thuê lại; quyền hưởng hoa lợi, lợi tức và các lợi ích khác; quyền được bồi thường thiệt hại.
Vietstar cũng thế chấp quyền mua bán, chuyển nhượng các tài sản, sản phẩm hình thành từ quá trình đầu tư, xây dựng, khai thác, kinh doanh và quản lý dự án.
Đáng chú ý, hồ sơ còn bao gồm quyền bán, chuyển nhượng, hợp tác đầu tư đối với một phần hoặc toàn bộ dự án.
Các giấy tờ liên quan đến tài sản thế chấp còn có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số phát hành CT56522, số vào sổ cấp GCN CD 485453, do Sở Tài nguyên và Môi trường TP.HCM cấp ngày 10/8/2016; Hợp đồng thuê đất số 8009/HĐTNMT-VPĐK ngày 8/8/2016; Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư mã số dự án 4356104785 và Quyết định số 3868/QĐ-UBND ngày 13/9/2023.
Đến ngày 30/6/2025, Vietstar tiếp tục đăng ký giao dịch bảo đảm số 1596503212, theo hợp đồng số 316652.25.201.2301376.BD.
Tài sản lần này là máy móc, thiết bị hình thành trong tương lai của Vietstar.
Theo hồ sơ, đây là hệ thống máy móc, thiết bị hình thành trong tương lai thuộc Nhà máy tích hợp xử lý chất thải rắn Vietstar, giai đoạn 1, theo Hợp đồng số 02.2023-WTE/VS/EP ngày 19/7/2023.
Các thiết bị có xuất xứ Trung Quốc, năm sản xuất 2025, nhãn hiệu được ghi nhận là Chongqing Sanfeng Covanta Environmental Industry Co., Ltd.
Giấy tờ tài sản thế chấp gồm Hợp đồng số 02.2023-WTE/VS/EP ngày 19/7/2023, Phụ lục hợp đồng số 01.2023-VST/SC ngày 14/11/2023 cùng các chứng từ, hồ sơ và văn bản liên quan khác nếu có.
Như vậy, chỉ trong khoảng một tuần, Vietstar đã đưa vào quan hệ bảo đảm ba lớp tài sản.
Một lớp là quyền tài sản từ hợp đồng xử lý rác đang có.
Lớp thứ hai là quyền tài sản của dự án nhà máy xử lý rác.
Và lớp thứ ba là máy móc, thiết bị hình thành trong tương lai của chính dự án.
20 MW điện và bài toán biến rác thành năng lượng
Theo các tài liệu kỹ thuật của dự án, phần nhà máy điện rác được thiết kế với công suất phát điện 20 MW, trong khi hệ thống đốt rác có công suất 1.200 tấn/ngày.
Cần phân biệt rõ hai con số này với công suất xử lý 2.000 tấn/ngày của toàn bộ dự án.
Sự khác biệt phản ánh mô hình tích hợp mà Vietstar lựa chọn. Rác đầu vào không được đưa toàn bộ vào lò đốt mà trải qua quá trình phân loại, thu hồi vật liệu và xử lý các thành phần có thể tái sử dụng trước khi phần phù hợp được đưa vào dây chuyền đốt.
Nếu vận hành đúng thiết kế, mô hình này có thể tạo ra nhiều dòng giá trị từ cùng một nguồn nguyên liệu.
Phí xử lý rác vẫn là một nguồn thu quan trọng. Bên cạnh đó là giá trị từ vật liệu tái chế, compost và điện năng.
Đây chính là điểm khác biệt giữa mô hình xử lý rác truyền thống và mô hình điện rác.
Từ “phí xử lý” đến nhiều dòng tiền
Trong mô hình cũ, rác chủ yếu được nhìn nhận như một loại chất thải cần được thu gom và xử lý.
Trong mô hình mới, rác trở thành đầu vào của một chuỗi sản xuất.
Một phần có thể tái chế. Phần hữu cơ có thể được xử lý để sản xuất compost. Phần còn lại có thể được đốt để thu hồi năng lượng.
Với Vietstar, nếu nhà máy 3.500 tỷ đồng vận hành đúng công suất, doanh nghiệp sẽ có cơ hội nâng giá trị thu hồi trên mỗi tấn rác.
Nhưng đây cũng chính là phần khó nhất của bài toán.
Nhà máy cần nguồn rác ổn định, chất lượng rác phù hợp, hệ thống phân loại hoạt động hiệu quả và dây chuyền đốt duy trì được công suất. Đồng thời, điện sản xuất ra phải có đầu ra phù hợp.
Nói cách khác, xây được nhà máy mới chỉ là một nửa cuộc chơi. Phần còn lại là biến công suất thiết kế thành dòng tiền thực tế.
Một dự án lớn với bài toán vốn không nhỏ
Vietstar đang đứng trước cơ hội lớn khi TP.HCM thúc đẩy chuyển đổi công nghệ xử lý rác, giảm dần sự phụ thuộc vào chôn lấp.
Nhưng dự án cũng đòi hỏi lượng vốn lớn.
Việc Vietstar lần lượt đăng ký thế chấp quyền tài sản từ hợp đồng xử lý rác, quyền tài sản của dự án và máy móc thiết bị hình thành trong tương lai cho thấy các tài sản và quyền tài sản liên quan đến hoạt động xử lý rác đang được sử dụng trong cấu trúc bảo đảm tín dụng của doanh nghiệp.
Điều này không đồng nghĩa với việc có thể xác định quy mô dư nợ hoặc nghĩa vụ tín dụng của Vietstar chỉ từ các hồ sơ đăng ký giao dịch bảo đảm.
Các dữ liệu đăng ký giao dịch bảo đảm phản ánh tài sản được đưa vào bảo đảm và thông tin của giao dịch tại thời điểm đăng ký; không đủ cơ sở để kết luận về giá trị dư nợ thực tế, tình trạng giải chấp hay hiệu quả tài chính của khoản vay.
Tuy nhiên, về góc độ doanh nghiệp, những dữ liệu này cho thấy một điều đáng chú ý: cuộc chơi điện rác của Vietstar đang được xây dựng trên cả tài sản hiện hữu và tài sản hình thành trong tương lai.
Sau nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực xử lý chất thải, Vietstar đang bước vào giai đoạn mới với dự án Nhà máy tích hợp xử lý chất thải rắn trị giá 3.500 tỷ đồng.
Công suất xử lý toàn dự án lên tới 2.000 tấn/ngày, trong khi hệ thống đốt rác phát điện được thiết kế với công suất 1.200 tấn/ngày và công suất phát điện 20 MW.
Nếu vận hành đúng kế hoạch, đây không chỉ là một nhà máy xử lý rác.
Đó sẽ là một tổ hợp biến rác thành nhiều sản phẩm và nguồn thu: phí xử lý, vật liệu tái chế, compost và điện năng.
Nhưng cùng với cơ hội là áp lực vốn và hiệu quả khai thác. Ba giao dịch thế chấp tại MB trong những ngày cuối tháng 6/2025 cho thấy quyền tài sản từ hợp đồng xử lý rác, dự án và máy móc thiết bị đang được đưa vào cấu trúc bảo đảm.
Với Vietstar, bài toán lớn nhất trong những năm tới không chỉ là xử lý được bao nhiêu tấn rác, mà là mỗi tấn rác có thể tạo ra bao nhiêu giá trị và bao nhiêu dòng tiền.
Đó cũng là thước đo thực chất của cuộc chuyển đổi từ xử lý rác sang kinh tế tuần hoàn và điện rác tại Tây Bắc TP.HCM.
Sau câu chuyện về Vietstar và ba lớp tài sản phía sau dự án điện rác 3.500 tỷ đồng, bức tranh về thị trường xử lý chất thải tại TP.HCM tiếp tục mở ra ở một mô hình khác: doanh nghiệp công ích đã có nhiều năm vận hành hệ thống thu gom, xử lý rác và sở hữu quỹ hạ tầng môi trường quy mô lớn.
CITENCO không bước vào cuộc chơi từ con số 0. Doanh nghiệp này đang đứng trên nền tảng của hàng triệu tấn chất thải được xử lý, hệ thống bãi chôn lấp và các công trình xử lý hiện hữu, trong khi từng bước tính toán chuyển dịch sang công nghệ thu hồi năng lượng.
Ở bài tiếp theo, Tạp chí Kinh tế Môi trường sẽ bóc tách cơ cấu nguồn doanh thu hơn 1.000 tỷ đồng của CITENCO, những tài sản đang nằm phía sau hoạt động xử lý rác và cuộc chuyển đổi từ chôn lấp sang điện rác công suất 1.000 tấn/ngày.
O.L
