Từ mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” đến những giá trị thiết thực cho người dân
Lấy cuộc sống của người dân làm thước đo
Xây dựng mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” đang được Hà Nội đặt trong yêu cầu đổi mới phương thức quản trị ở cấp cơ sở, nơi chính quyền gần dân nhất và cũng là nơi người dân cảm nhận trực tiếp nhất hiệu quả của mỗi chủ trương, chính sách.
Theo định hướng của Hà Nội, mô hình không chỉ dừng ở việc hoàn thiện bộ máy hành chính mà hướng tới xây dựng một cộng đồng phát triển toàn diện, trong đó người dân là chủ thể, là trung tâm và hạnh phúc của nhân dân là một trong những thước đo quan trọng. Dự thảo Đề án được xây dựng với 8 nhóm nội dung lớn, từ xây dựng hệ thống chính trị cơ sở, phát triển hạ tầng, kinh tế, an sinh xã hội đến văn hóa, môi trường, quốc phòng – an ninh, khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
Điểm đáng chú ý là những mục tiêu lớn này được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với đời sống hàng ngày. Một chính quyền cơ sở hoạt động hiệu quả không chỉ thể hiện ở số lượng thủ tục được giải quyết đúng hạn, mà còn ở việc người dân có môi trường sống tốt hơn, có việc làm và thu nhập ổn định hơn, được tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn và có tiếng nói nhiều hơn trong những vấn đề liên quan trực tiếp đến cộng đồng.
Bởi vậy, xây dựng “xã, phường xã hội chủ nghĩa” cần tránh cách tiếp cận nặng về khẩu hiệu hay hình thức. Giá trị của mô hình phải được chứng minh bằng những kết quả mà người dân có thể nhìn thấy, sử dụng và cảm nhận.
Nông nghiệp phải tạo sinh kế, môi trường phải tạo chất lượng sống
Tại hai địa bàn được lựa chọn thí điểm là Phúc Thịnh và Thư Lâm, lĩnh vực nông nghiệp và môi trường được xác định là những nội dung có tác động trực tiếp tới chất lượng sống của người dân. Nông nghiệp được tổ chức theo hướng thích ứng với quá trình đô thị hóa, nâng cao giá trị sản xuất, bảo vệ môi trường và ổn định sinh kế.
Đây cũng là một trong những vấn đề đặt ra đối với quá trình phát triển của Hà Nội hiện nay. Khi đô thị hóa diễn ra nhanh, không gian sản xuất nông nghiệp ngày càng chịu sức ép, bài toán không chỉ là giữ lại bao nhiêu diện tích đất nông nghiệp mà quan trọng hơn là tổ chức lại sản xuất như thế nào để người dân có thể tiếp tục sinh sống và phát triển kinh tế trên chính địa bàn của mình.
Nông nghiệp đô thị, nông nghiệp sinh thái, sản phẩm OCOP, làng nghề, du lịch trải nghiệm hay các mô hình sản xuất tuần hoàn có thể trở thành hướng đi phù hợp nếu được tổ chức bài bản. Khi đó, đất đai không chỉ được nhìn nhận như một nguồn lực vật chất mà còn trở thành nền tảng tạo việc làm, thu nhập và sinh kế bền vững.
Cùng với phát triển kinh tế, môi trường phải được xem là một tiêu chí trực tiếp phản ánh chất lượng của mô hình. Một “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không thể được coi là thành công nếu người dân vẫn phải sống trong môi trường ô nhiễm, thiếu không gian xanh, hạ tầng xử lý rác thải và nước thải chưa đáp ứng yêu cầu.
Từ chất lượng không khí, nguồn nước, cảnh quan, thu gom và xử lý chất thải đến khả năng tiếp cận không gian xanh, những vấn đề tưởng như rất nhỏ lại chính là những yếu tố tạo nên chất lượng sống của người dân.
Từ “quản lý” sang “phục vụ”
Một nội dung quan trọng của mô hình là thay đổi tư duy quản lý ở cơ sở. Chính quyền không chỉ thực hiện chức năng hành chính mà phải trở thành chủ thể kiến tạo và phục vụ sự phát triển của cộng đồng.
Điều này đòi hỏi mỗi chính sách được triển khai phải trả lời được câu hỏi: người dân được hưởng lợi gì?
Một thủ tục hành chính được giải quyết nhanh hơn có thể giúp người dân tiết kiệm thời gian. Một hệ thống dữ liệu được kết nối tốt có thể hạn chế việc phải cung cấp đi cung cấp lại giấy tờ. Một tuyến đường được cải tạo có thể rút ngắn thời gian đi lại. Một mô hình phân loại rác tại nguồn hoạt động hiệu quả có thể cải thiện môi trường sống. Một chính sách hỗ trợ sản xuất phù hợp có thể tạo thêm việc làm và thu nhập.
Những kết quả như vậy chính là cách cụ thể nhất để đưa các mục tiêu của mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” vào cuộc sống.
Hà Nội cũng đặt ra hệ thống 54 tiêu chí để lượng hóa và đánh giá hiệu quả triển khai mô hình, trong đó có “Chỉ số hạnh phúc của người dân” và “Mức độ hài lòng chung”. Các tiêu chí bao phủ nhiều lĩnh vực như kinh tế, việc làm, thu nhập, hạ tầng, y tế, giáo dục, văn hóa, môi trường, an ninh và chuyển đổi số.
Đây là hướng tiếp cận đáng chú ý bởi thay vì chỉ đánh giá bằng kết quả hoạt động của bộ máy, hiệu quả mô hình được đặt trong mối quan hệ với chất lượng cuộc sống và mức độ hài lòng của người dân.
Không để mô hình trở thành một “bộ tiêu chí” trên giấy
Một trong những yêu cầu quan trọng nhất đối với quá trình thí điểm là phải biến các tiêu chí thành những nhiệm vụ cụ thể, có người chịu trách nhiệm và có kết quả kiểm chứng được.
Nếu tiêu chí về môi trường được đặt ra, phải có những chỉ tiêu về chất lượng môi trường và cảnh quan. Nếu mục tiêu là nâng cao thu nhập, cần xác định nguồn lực, ngành nghề và mô hình sản xuất có khả năng tạo thêm sinh kế. Nếu đặt mục tiêu chuyển đổi số, người dân phải thực sự được hưởng lợi từ các dịch vụ số chứ không chỉ dừng ở việc xây dựng nền tảng.
Tương tự, “hạnh phúc của người dân” không thể chỉ được đánh giá bằng những con số chung chung. Hạnh phúc ở cấp cơ sở có thể bắt đầu từ những điều rất gần gũi: đường làng, ngõ xóm sạch hơn; trường học an toàn hơn; người cao tuổi được chăm sóc tốt hơn; trẻ em có không gian vui chơi; người lao động có việc làm; thủ tục hành chính được giải quyết thuận tiện; người dân được lắng nghe khi đóng góp ý kiến về những vấn đề của cộng đồng.
Đó cũng là lý do việc thí điểm tại Phúc Thịnh và Thư Lâm có ý nghĩa như một bước kiểm nghiệm thực tiễn. Những gì làm được, những điểm còn vướng mắc và những bài học từ cơ sở sẽ là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách trước khi xem xét nhân rộng.
Kiến tạo cộng đồng phát triển bền vững
Xét về bản chất, mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không chỉ là câu chuyện tổ chức chính quyền mà còn là câu chuyện xây dựng một cộng đồng phát triển.
Trong cộng đồng đó, chính quyền giữ vai trò kiến tạo; doanh nghiệp tham gia tạo việc làm và nguồn lực; các tổ chức xã hội đồng hành; còn người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà phải trở thành chủ thể tham gia vào quá trình phát triển.
Đặc biệt, trong bối cảnh Hà Nội đang đứng trước yêu cầu phát triển nhanh nhưng bền vững, mô hình cơ sở cần gắn chặt giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, giữa hiện đại hóa hạ tầng với gìn giữ bản sắc, giữa chuyển đổi số với nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân.
Nếu làm được điều đó, “xã, phường xã hội chủ nghĩa” sẽ không còn là một khái niệm mang tính lý luận mà trở thành một mô hình quản trị được nhận diện bằng những kết quả cụ thể.
Cuối cùng, thước đo quan trọng nhất vẫn là người dân. Khi người dân cảm nhận được chính quyền gần mình hơn, môi trường sống tốt hơn, sinh kế ổn định hơn, các dịch vụ công thuận tiện hơn và tiếng nói của mình được tôn trọng hơn, khi đó những mục tiêu của mô hình mới thực sự được chuyển hóa thành giá trị trong đời sống.
Và từ những thay đổi ở từng xã, từng phường, có thể hình thành nền tảng cho một đô thị phát triển văn minh, hiện đại, xanh và hạnh phúc.
Xuân Hòa
