TP. Huế số hóa cảnh báo thiên tai, gắn an ninh nguồn nước với sinh kế bền vững
Chuyển đổi số – “Chìa khóa” chủ động ứng phó biến đổi khí hậu
Thực hiện Kết luận số 36-KL/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa nước, tỉnh Thừa Thiên Huế đang cụ thể hóa các mục tiêu bằng nhiều dự án đầu tư mang tính chiến lược.
Trong đó, ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quan trắc, dự báo, cảnh báo thiên tai được xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó với các tình huống thời tiết cực đoan.
Đến nay, TP. Huế đã hình thành mạng lưới gồm 52 trạm đo mưa tự động, 3 máy đo gió bão, 8 trạm giám sát ngập lụt, 4 trạm quan trắc mực nước bổ sung trên sông Hương và sông Bồ cùng 6 trạm khí tượng thủy văn ven biển.
Dữ liệu từ hệ thống quan trắc được tích hợp trên các nền tảng số, kết nối với Hue-S, giúp cơ quan chức năng và người dân theo dõi diễn biến mưa, lũ, mực nước theo thời gian thực. Thành phố cũng thí điểm lắp đặt nhiều còi hú công suất lớn, bán kính hữu dụng khoảng 5 km, phục vụ cảnh báo người dân khi xảy ra bão, mưa lớn và ngập lụt.
Cùng với đó, khoảng 100 camera thuộc hệ thống của Trung tâm Giám sát, điều hành đô thị thông minh TP. Huế được chia sẻ cho lực lượng phòng, chống thiên tai, phục vụ giám sát các vị trí xung yếu, thường xảy ra ngập lụt như khu vực Đập Đá, cầu Lòn và hai bờ sông Hương. Hệ thống cũng được kết nối với dữ liệu camera tại các hồ chứa thủy lợi, thủy điện.
Công nghệ số đang góp phần thay đổi phương thức truyền tải thông tin đến cộng đồng. Trước các đợt mưa lũ, thông tin cảnh báo sớm được chủ động phát đi trước từ 48 – 72 giờ.
Hue-S hiện có hơn 900.000 tài khoản đăng ký; Fanpage HueIOC có hơn 162.000 người theo dõi và Zalo HueIOC có hơn 100.000 người quan tâm. Các lớp dữ liệu về hồ chứa, di dời, sơ tán dân, mực nước, lượng mưa, ngập lụt, bản đồ cảnh báo sạt lở đất và các vị trí dừng, đỗ phương tiện khi xảy ra lũ từng bước được tích hợp trên hệ thống GIS-Hue.
Bên cạnh hệ thống quan trắc tại chỗ, Huế đang nghiên cứu diễn biến lũ, hành lang thoát lũ, sạt trượt đất đá và cảnh báo sớm sạt lở. Việc kết hợp dữ liệu thực tế, mô hình dự báo và công nghệ viễn thám được kỳ vọng nâng cao năng lực quản trị thiên tai theo hướng chủ động, khoa học và hiệu quả hơn.
Vận hành hồ chứa linh hoạt, ưu tiên an toàn hạ du
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Huế, trên địa bàn hiện có 56 hồ chứa thủy lợi và 13 hồ chứa thủy điện. Các công trình được quản lý, vận hành đa chức năng, vừa phục vụ sản xuất nông nghiệp, cấp nước, vừa tham gia điều tiết nguồn nước, phòng chống thiên tai và phát triển kinh tế – xã hội.
Trong đó, Tả Trạch, Bình Điền và Hương Điền là ba hồ chứa lớn, giữ vai trò quan trọng trong điều tiết nguồn nước trên lưu vực sông Hương. Tổng dung tích của ba hồ khoảng 1,8 tỷ m³, trong đó khoảng 1,2 tỷ m³ tham gia vận hành điều tiết lũ.
Trong đợt mưa lớn từ ngày 10 – 13/9 vừa qua, tổng lượng nước về ba hồ khoảng 433,3 triệu m³. Các hồ đã giữ lại khoảng 380,3 triệu m³, tương đương 87,8%, góp phần cắt, giảm lũ cho vùng hạ du sông Hương – sông Bồ.
Qua kiểm tra thực địa và làm việc với các chủ hồ thủy lợi, thủy điện về công tác quản lý, vận hành, điều tiết nước và bảo đảm an toàn hồ chứa, Chủ tịch UBND TP Huế Lê Trí Thanh yêu cầu các đơn vị chủ động nghiên cứu phương án vận hành linh hoạt trong những tình huống thời tiết phức tạp, bất thường.
Việc vận hành cần tạo dung tích đón lũ phù hợp trên cơ sở tính toán chặt chẽ, vừa nâng cao khả năng cắt giảm lũ cho vùng hạ du, vừa bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt.
“An toàn công trình, an toàn vùng hạ du và tính mạng của người dân phải đặt lên trên hết”, Chủ tịch UBND TP. Huế Lê Trí Thanh lưu ý.
Lãnh đạo thành phố đồng thời đề nghị rà soát, nghiên cứu bổ sung hệ thống quan trắc tại những khu vực cần thiết nhằm nâng cao khả năng xác định lưu lượng lũ về hồ. Dữ liệu phải được cập nhật và truyền kịp thời về cơ quan chuyên môn để phục vụ công tác dự báo, tham mưu và quyết định vận hành trong các tình huống mưa lũ phức tạp.
Gắn an toàn hồ chứa với sinh kế bền vững
Cùng với yêu cầu bảo đảm an toàn công trình, lãnh đạo TP. Huế đặc biệt lưu ý vấn đề đời sống và sinh kế của người dân tại các khu vực chịu ảnh hưởng bởi hoạt động của hồ chứa.
Chủ tịch UBND TP. Huế Lê Trí Thanh yêu cầu các chủ hồ thủy lợi, thủy điện và đơn vị liên quan phối hợp với chính quyền địa phương rà soát đời sống, việc làm và điều kiện sản xuất của người dân để có giải pháp phù hợp.
Theo lãnh đạo thành phố, việc chăm lo đời sống người dân cần được thực hiện lâu dài, không chỉ trong quá trình triển khai dự án mà cả sau khi công trình hoàn thành, đưa vào vận hành. Qua đó góp phần ổn định sinh kế, nâng cao thu nhập và bảo đảm quyền lợi của cộng đồng dân cư.
TP. Huế cũng yêu cầu các ngành chức năng và chính quyền địa phương khảo sát, đánh giá tiềm năng cảnh quan, mặt nước, các đảo và khu vực ven hồ để nghiên cứu quy hoạch, xây dựng các sản phẩm du lịch phù hợp.
Định hướng phát triển là ưu tiên các loại hình du lịch sinh thái có chất lượng, giá trị cao, kiểm soát số lượng khách phù hợp với sức chịu tải của môi trường. Đồng thời, người dân địa phương được tạo điều kiện tham gia các hoạt động du lịch, qua đó cải thiện sinh kế và hưởng lợi từ các giá trị cảnh quan, mặt nước.
Đối với hoạt động nuôi trồng, khai thác thủy sản, thành phố yêu cầu xác định rõ khu vực phù hợp, tổ chức theo quy hoạch và tăng cường quản lý, kiểm soát. Việc này nhằm vừa tạo điều kiện cho người dân phát triển kinh tế, vừa hạn chế tình trạng phát triển tự phát, gây ô nhiễm môi trường hoặc ảnh hưởng đến an toàn hồ chứa.
Từ quan trắc, cảnh báo bằng công nghệ số đến vận hành hồ chứa và phát triển kinh tế vùng hồ, TP. Huế đang hướng tới cách tiếp cận quản lý tổng hợp, trong đó an toàn công trình, an toàn vùng hạ du, bảo vệ môi trường và sinh kế người dân được đặt trong cùng một bài toán phát triển bền vững.
Phúc Hải
