Tái định hình không gian đô thị Việt Nam sau sáp nhập: Từ thực tiễn Đà Nẵng năm 2026
Với chủ đề “Quy hoạch chiến lược địa phương: Phát triển – Bảo tồn – Thích ứng – Kết nối”, Diễn đàn tập trung thảo luận những yêu cầu mới trong tổ chức không gian phát triển của Việt Nam sau sắp xếp đơn vị hành chính.
Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy quản lý theo địa giới hành chính sang tư duy tổ chức không gian phát triển tổng thể. Theo đó, quy hoạch cần kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo tồn thiên nhiên và di sản, thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời tăng cường kết nối liên vùng và quốc tế.
Thách thức quản trị đô thị trong không gian mới
Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp mở ra cơ hội tích hợp nguồn lực và mở rộng không gian phát triển, nhưng cũng đặt ra yêu cầu đổi mới cơ chế điều phối.
PGS.TS. Hoàng Vĩnh Hưng, Viện trưởng Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn Quốc gia (Bộ Xây dựng), cảnh báo nguy cơ phân mảnh không gian nếu thiếu cơ chế quản lý thống nhất, trong khi áp lực tổ chức hạ tầng và quản lý đô thị ngày càng lớn.
Một trong những hướng tiếp cận được đề xuất là mô hình “thành phố mạng lưới” (polycentric), phát triển nhiều cực đô thị có chức năng bổ trợ và kết nối bằng hệ thống hạ tầng đồng bộ. Trong đó, cấp tỉnh giữ vai trò định hướng tổng thể, còn cấp xã, phường cần được tăng cường năng lực thực thi, gắn với ứng dụng dữ liệu số và hệ thống thông tin địa lý (GIS).
Sau khi sáp nhập tỉnh Quảng Nam vào thành phố Đà Nẵng theo Nghị quyết số 202/2025/QH15, thành phố có diện tích gần 12.000 km², mở ra dư địa lớn để tổ chức lại không gian đô thị, công nghiệp, logistics và du lịch.
Theo định hướng quy hoạch được nêu tại Quyết định số 773/QĐ-UBND ngày 28/2/2026, Đà Nẵng phát triển theo mô hình “chuỗi đô thị đa cực – đa trung tâm – đa tầng – đa lớp”, với ba cực chính: Liên Chiểu – Hải Vân tập trung vào cảng biển, thương mại và công nghệ cao; Nam Hội An phát triển đô thị gắn với di sản, sinh thái và du lịch; Tam Kỳ – Chu Lai – Núi Thành hướng tới công nghiệp, cơ khí, ô tô và logistics.
Theo báo cáo kinh tế – xã hội 9 tháng đầu năm 2026, GRDP thành phố tăng 10,31%, cao hơn mức 9,01% của cả nước. Ngành chế biến, chế tạo tăng 10,78%, vận tải và kho bãi tăng 13,75%; tổng vốn đầu tư thực hiện đạt khoảng 88.012 tỷ đồng, tăng 42,3%. Những kết quả này cho thấy động lực tăng trưởng tích cực, đồng thời đặt ra yêu cầu tăng cường kết nối để lợi ích phát triển lan tỏa đồng đều giữa các khu vực.
Từ sáp nhập hành chính đến phát triển bền
Tại Diễn đàn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Lê Quang Nam nhấn mạnh quy hoạch giao thông cần được tích hợp với sử dụng đất và tổ chức không gian đô thị. Thành phố đặt mục tiêu nâng tỷ lệ đảm nhận của vận tải hành khách công cộng lên 25% vào năm 2030, 35% vào năm 2040 và 45% vào năm 2050, trong đó phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) là giải pháp trọng tâm.
Song song với hạ tầng giao thông, Đà Nẵng thúc đẩy Khu thương mại tự do (FTZ) với quy mô ban đầu 1.881 ha tại bảy vị trí và Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC), hướng tới thu hút đầu tư, mở rộng kết nối thị trường vốn và nâng cao năng lực cạnh tranh. Hệ thống Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh (IOC) cũng được kỳ vọng hỗ trợ quản lý đô thị dựa trên dữ liệu, nâng cao hiệu quả điều hành và kiểm soát tác động đến môi trường, di sản.
Tuy nhiên, các động lực này chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ với hạ tầng, thể chế và nguồn nhân lực, đồng thời bảo đảm lợi ích phát triển gắn với chất lượng sống của người dân.
Thực tiễn Đà Nẵng cho thấy sáp nhập hành chính mới chỉ tạo ra điều kiện ban đầu để mở rộng không gian phát triển. Yếu tố quyết định nằm ở khả năng tích hợp quy hoạch, điều phối nguồn lực, kết nối hạ tầng và đổi mới phương thức quản trị.
Thông điệp xuyên suốt của Diễn đàn là phát triển đô thị trong giai đoạn mới cần đặt trên bốn trụ cột: phát triển, bảo tồn, thích ứng và kết nối. Đây không chỉ là định hướng quy hoạch mà còn là yêu cầu về quản trị và thực thi chính sách, nhằm chuyển lợi thế về quy mô thành năng suất cao hơn, năng lực cạnh tranh tốt hơn và chất lượng sống bền vững hơn cho người dân.
Trọng Nghị – Ngọc Vân
