Muốn mua ôtô phải hỏi ‘có qua lọt cổng làng không?’

Dựng lên để làm đẹp nhưng nhiều người phải tính toán để ‘vừa vặn’ với chiếc cổng làng.

Vụ cổng làng ở Hà Tĩnh đổ sập sau khi xe cẩu va chạm, khiến một bé trai lớp 3 bị đứt lìa cánh tay, làm tôi day dứt.

Bên cạnh nỗi thương em nhỏ, tôi tự hỏi: Liệu cổng làng có đang vô tình giới hạn tầm nghĩ và cả những dự định của người dân? Muốn mua một chiếc máy, đưa một chiếc xe về nhà, hay vận chuyển thứ gì lớn hơn thường ngày, người ta phải hỏi trước: Có qua lọt cổng làng không?

Tai nạn ấy cần được điều tra để xác định đúng nguyên nhân và trách nhiệm. Nhưng ngay cả khi không có tai nạn, câu hỏi về cổng làng vẫn đáng được đặt ra: Ngày nay, chúng ta còn cần xây cổng làng để làm gì?

Cổng làng xưa gắn với một thời mà cuộc sống và việc đi lại khác bây giờ. Nó có thể là nơi canh giữ, là dấu mốc phân biệt trong làng với ngoài làng. Qua nhiều thế hệ, những chiếc cổng cổ còn giữ trong mình ký ức, kiến trúc và tình cảm của người xa quê.

Giữ gìn những giá trị ấy là điều dễ hiểu. Nhưng cổng làng được xây mới hôm nay phải được nhìn bằng nhu cầu của hôm nay.

Đường làng bây giờ là đường đưa người bệnh đi cấp cứu, đưa lực lượng chữa cháy đến từng nhà, đưa nông sản ra thị trường, đưa máy móc và vật liệu vào phục vụ sản xuất, xây dựng.

Nếu dựng một chiếc cổng ngang con đường ấy, chúng ta phải biết nó mang lại lợi ích gì để xứng với số tiền bỏ ra và những bất tiện có thể kéo dài nhiều năm sau đó.

Có nơi muốn cổng thật cao, thật lớn, hoa văn thật cầu kỳ để làng trông khang trang. Nhưng vẻ bề thế trên bản vẽ không trả lời được câu hỏi của người dân khi một chiếc xe không thể đi qua.

Cũng không ai có thể bảo đảm rằng kích thước phương tiện và nhu cầu làm ăn của vài chục năm tới sẽ dừng lại đúng ở khoảng trống mà hôm nay ta chừa dưới cổng.

Điều khiến tôi băn khoăn nhất không chỉ là giới hạn về chiều cao, chiều rộng. Đó còn là cách ta quen nhường bước trước một giới hạn do mình tự đặt ra. Cổng thấp thì mua xe nhỏ hơn. Cổng hẹp thì chở ít hơn, đi vòng xa hơn.

Một công trình được dựng lên để làm đẹp quê hương, rồi chính người dân phải tính toán để cuộc sống của mình vừa với nó. Lâu dần, ta có thể quên hỏi vì sao con đường chung lại phải khép nhỏ?

 

 

Nam sinh bị cổng làng đè được bác sĩ ‘nuôi’ bàn tay vào chân

Làng quê có nhiều cách để đẹp mà không cần một cổng chào đồ sộ. Vẻ đẹp ấy ở những con đường sạch và sáng, ở hàng cây được chăm sóc, ở đình làng được gìn giữ, ở nơi trẻ em đi học an toàn.

Nếu cần một dấu mốc nhận diện, hoàn toàn có thể chọn cách thiết kế giản dị, đặt bên đường, không chắn phía trên lối đi. Và trước khi quyết định xây một công trình tốn kém, cũng nên hỏi người dân liệu số tiền ấy có phục vụ họ tốt hơn nếu được dành cho một nhu cầu khác.

Tôi không nghĩ phải xóa bỏ mọi cổng làng. Cổng cổ cần được bảo tồn phù hợp với giá trị của nó, nơi có cổng cũng cần tổ chức giao thông an toàn.

Nhưng với mỗi dự định xây cổng mới, xin đừng chỉ hỏi nó có đẹp hay không. Hãy hỏi thêm: có thật sự cần không, ai được lợi, ai phải chịu bất tiện, và mai này làng muốn phát triển thì con đường ấy có còn đủ rộng?

Cổng làng từng là nơi đón người trở về. Đừng để khát vọng dựng một chiếc cổng thật lớn khiến lối vào làng trở nên chật hẹp hơn.

Một quê hương đáng tự hào không cần chứng minh mình đẹp bằng độ cao của cổng chào. Nó rộng mở khi người dân được đi lại an toàn, làm ăn thuận tiện và không phải thu nhỏ những dự định của mình để vừa với một công trình.

Nguyễn Khắc Thế