Chuyên gia World Bank: Mô hình cũ không thể giúp Việt Nam ‘giàu’
Nhận định được bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Cụm quốc gia Ngân hàng Thế giới (World Bank) phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào, nêu tại “Diễn đàn Doanh nghiệp Anh – Việt Nam” sáng 29/10.
Theo bà, Việt Nam đã đi chặng đường dài kể từ Đổi Mới, vươn lên từ một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới thành nền kinh tế thu nhập trung bình cao, GDP bình quân đầu người tăng 6 lần, lên hơn 5.000 USD.
Thành công này được xây dựng trên một công thức hiệu quả đặc biệt, gồm mở cửa thương mại và đầu tư nước ngoài; chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang sản xuất và tích lũy vốn nhanh. Cứ khoảng sau 6,5 năm, quy mô vốn lại tăng gấp đôi.
“Nhưng công thức đã đưa Việt Nam đến vị trí hiện nay sẽ không giúp Việt Nam lên mức thu nhập cao”, bà nói. Bởi các động lực của nó gồm lao động dồi dào, tích lũy vốn nhanh và hội nhập thương mại ngày càng sâu đang dần chạm giới hạn.
Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Cụm quốc gia Ngân hàng Thế giới (World Bank) phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào tại diễn đàn sáng 29/10. Ảnh: BritCham
Dân số trong độ tuổi lao động đạt đỉnh vào 2014 và tỷ trọng trên 65 tuổi sẽ tăng gấp đôi, lên 14% vào 2035. “Việt Nam có nguy cơ già đi trước khi giàu lên, tăng trưởng giờ đây phải đến từ việc nâng cao năng suất từng lao động”, bà lưu ý.
Nhưng hiện một lao động sản xuất của Việt Nam chỉ tạo ra khoảng 6,7 USD giá trị gia tăng mỗi giờ, thấp hơn một nửa so với Trung Quốc. Ngoài ra, Việt Nam đang tồn tại “nền kinh tế hai khu vực”, nơi FDI chiếm 73% kim ngạch xuất khẩu, năng suất hơn và trả lương tốt hơn, nhưng liên kết với doanh nghiệp trong nước mỏng.
“Đây là cốt lõi của thách thức. Hàng xuất khẩu của Việt Nam đã trở nên tinh vi hơn, nhưng việc làm cho người lao động Việt Nam chưa theo kịp”, chuyên gia World Bank nhận định.
Tổ chức này đã thực hiện một “báo cáo chẩn đoán” cho Việt Nam và rút ra 4 khuyến nghị để thực hiện mục tiêu thành nền kinh tế thu nhập cao vào năm 2045.
Đầu tiên là ưu tiên chất lượng việc làm, giảm lệch pha giữa đào tạo và nhu cầu của các doanh nghiệp giá trị cao, đặc biệt trong các lĩnh vực số và kỹ thuật, trí tuệ nhân tạo khiến điều này càng cấp bách hơn.
Tiếp đến, tăng kết nối thị trường, con người và các địa phương. Chi phí logistics cao và áp lực cung ứng điện cho sản xuất, cho thấy nhu cầu cần nâng cấp hạ tầng giao thông và năng lượng, ước khoảng 400 tỷ USD, theo World Bank.
Ưu tiên thứ ba là chuyển hóa rủi ro khí hậu thành cơ hội tăng trưởng. Việt Nam thuộc nhóm các quốc gia dễ bị tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu. Nếu không hành động, biến đổi khí hậu có thể làm GDP giảm 12,5% vào năm 2050. Cường độ năng lượng của Việt Nam gấp hai lần trung bình Đông Á và phát thải gắn với xuất khẩu chiếm hơn một phần ba tổng phát thải quốc gia. Nếu có chiến lược khử carbon tốt, chuyển dịch xanh sẽ giúp GDP tăng gần 3% vào 2040.
Cuối cùng, thể chế được cho là “điểm nghẽn của các điểm nghẽn”. Theo chuyên gia, vận hành nền kinh tế phức tạp, dựa trên đổi mới sáng tạo, nhà nước cần tiếp tục chuyển từ vai trò hoạch định và sản xuất sang kiến tạo và điều tiết.
Ông Iain Frew, Đại sứ Anh tại Việt Nam, nhận định kinh tế toàn cầu đang thay đổi sâu sắc. Quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch hơn tạo ra những ngành công nghiệp hoàn toàn mới. Các diễn biến địa chính trị cho thấy tầm quan trọng của khả năng chống chịu và các quan hệ đối tác đáng tin cậy.
Theo ông, Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết 57 về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và Nghị quyết 10 về thu hút đầu tư chất lượng cao đã vạch ra tầm nhìn đầy tham vọng cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của Việt Nam. Ông cho biết Anh sẵn sàng hỗ trợ về phát triển thị trường vốn; nhân lực; công nghệ – đổi mới sáng tạo và tăng trưởng xanh.
Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp Anh tại Việt Nam (BritCham) Denzel Eades tại diễn đàn sáng 29/10. Ảnh: BritCham
Hiện kim ngạch thương mại song phương hàng hóa và dịch vụ hai nước đạt 10,5 tỷ bảng Anh, gấp đôi năm 2020. Hiệp định Thương mại Tự do Anh – Việt Nam và việc cả hai cùng là thành viên CPTPP đang tạo ra những cơ hội mới cho doanh nghiệp hai bên, giúp giảm rào cản, đa dạng hóa chuỗi cung ứng, theo ông Iain Frew.
Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp Anh tại Việt Nam (BritCham) Denzel Eades, nhận xét quá trình chuyển đổi kinh tế của Việt Nam là “một trong những câu chuyện tăng trưởng ấn tượng nhất tại châu Á”. Ông cho biết các nhà đầu tư Anh cam kết đóng góp sâu rộng hơn những năm tới.
“Với thế mạnh trong các lĩnh vực tài chính, đổi mới sáng tạo, giáo dục và phát triển bền vững, chúng tôi mong muốn được hợp tác cùng Chính phủ và các đối tác trong ngành để góp phần hiện thực hóa tầm nhìn của Việt Nam trở thành nền kinh tế thịnh vượng, có giá trị cao và kết nối toàn cầu vào 2045”, ông nói.
Diễn đàn Doanh nghiệp Anh – Việt Nam là sự kiện đối thoại kinh tế thường niên lớn nhất của BritCham. Sự kiện năm nay có sự đồng hành của Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư TP HCM (HCMC C4IR) trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa Thu 2026 (AEF 2026).
Viễn Thông
