Tín chỉ carbon quốc tế và khát vọng định hình “hệ sinh thái tài chính xanh” tại Trung tâm Tài chính Quốc tế

Việc phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế (TTTCQT) tại TP.HCM và Đà Nẵng đang bước vào giai đoạn tăng tốc với định hướng chiến lược gắn liền với dòng vốn xanh.

Trong 6 sản phẩm ưu tiên vừa được cơ quan điều hành đề xuất, sự xuất hiện của “tín chỉ carbon quốc tế” không chỉ là một nét chấm phá, mà là “át chủ bài” khẳng định khát vọng kiến tạo một hệ sinh thái tài chính hiện đại. Đây là đòn bẩy then chốt để Việt Nam vừa hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, vừa thực thi các cam kết Net Zero và thúc đẩy nền kinh tế tuần hoàn phát triển sâu rộng.

Đi tìm mạch nguồn vốn mới cho nền kinh tế thực trong bối cảnh cấp thiết của tình hình kinh tế chung

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước yêu cầu bứt phá để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, bài toán về nguồn lực đầu tư đang trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

Tại cuộc họp diễn ra chiều 19/8 tại trụ sở Chính phủ, kết nối trực tuyến với đầu cầu TP.HCM và Đà Nẵng, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã đưa ra một nhận định mang tính cốt lõi: Khi tăng trưởng tín dụng của hệ thống ngân hàng đang ở mức cao và tiềm ẩn rủi ro nếu tiếp tục bị kéo căng, thị trường vốn cần phải bước lên đóng vai trò chủ đạo trong việc cung ứng nguồn lực dài hạn cho nền kinh tế.

Thực tế cho thấy, nền kinh tế Việt Nam trong nhiều năm qua chủ yếu dựa vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng (vốn ngắn hạn) để phục vụ cho các dự án đầu tư trung và dài hạn. Sự lệch pha này tạo ra những điểm nghẽn lớn trong cơ cấu tài chính. Do đó, việc xây dựng và đưa vào vận hành TTTCQT không chỉ là một dự án hạ tầng biểu tượng, mà là một “thiết chế giải phẫu” cấu trúc vốn của nền kinh tế.

Mục tiêu trước mắt mà Chính phủ đặt ra là bảo đảm TTTCQT tại hai thành phố trọng điểm vận hành thông suốt, thu hút được các thành viên tham gia, có sản phẩm thực tế và sớm hình thành các thương vụ cụ thể. Trọng tâm tuyệt đối là thu hút nguồn vốn trung và dài hạn từ các định chế tài chính quốc tế, hạn chế các dòng vốn đầu cơ ngắn hạn mang tính rủi ro cao.

Tín chỉ carbon quốc tế – “Chìa khóa” mở dải ngân hà vốn ESG

Điểm sáng và cũng là bước đi đột phá nhất trong định hướng phát triển TTTCQT lần này chính là việc xác định rõ cấu trúc sản phẩm. Bộ Tài chính và cơ quan điều hành đã thống nhất nguyên tắc: Sản phẩm, dịch vụ tài chính mới phải xuất phát từ nhu cầu của nền kinh tế thực, tuân thủ điều ước quốc tế và bảo đảm an ninh quốc gia. Trong đó, tín chỉ carbon quốc tế được đặt trang trọng trong nhóm 6 sản phẩm ưu tiên.

Vì sao tín chỉ carbon lại trở thành trọng tâm tại một trung tâm tài chính? Dưới góc nhìn kinh tế môi trường, thị trường carbon không đơn thuần là nơi mua bán quyền phát thải, mà là trung tâm định giá các nỗ lực bảo vệ môi trường, biến “lợi ích sinh thái” thành “tài sản tài chính”.

Trong bối cảnh Liên minh Châu Âu (EU) áp dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và xu hướng đầu tư tuân thủ tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) đang chi phối dòng chảy vốn toàn cầu (ước tính lên tới hàng chục nghìn tỷ USD), Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc chơi.

Việc giao dịch tín chỉ carbon quốc tế ngay tại TTTCQT TP.HCM và Đà Nẵng sẽ tạo ra một hành lang pháp lý minh bạch, kết nối trực tiếp nguồn cung tín chỉ carbon dồi dào từ các dự án năng lượng tái tạo, trồng rừng, nông nghiệp xanh của Việt Nam với nhu cầu bù đắp phát thải của các tập đoàn đa quốc gia.

 Hơn thế nữa, đây là thỏi nam châm thu hút các quỹ đầu tư xanh, quỹ tài chính khí hậu toàn cầu rót vốn vào các dự án kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam, tạo ra một vòng lặp cộng sinh: Tài chính xanh nuôi dưỡng công nghiệp xanh, và công nghiệp xanh lại tạo ra các tài sản tài chính (tín chỉ carbon) mang lại lợi nhuận.

Từ hành lang pháp lý đến cơ sở hạ tầng tư pháp chuyên biệt

Thành công của một TTTCQT không nằm ở những tòa nhà chọc trời, mà nằm ở tính ưu việt, minh bạch và an toàn của hệ thống thể chế. Nhận thức rõ điều này, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã giao những nhiệm vụ có thời hạn cực kỳ nghiêm ngặt cho các bộ, ngành liên quan.

Về mặt quản lý nhà nước, Bộ Tài chính được giao trọng trách hoàn thiện đề án mô hình cơ quan điều hành trình Thủ tướng ngay trong tháng 8/2026. Đồng thời, Bộ cần rà soát toàn bộ khung pháp lý hiện hành, từ Nghị quyết 222 đến các nghị định liên quan, chỉ rõ những điểm nghẽn kìm hãm dòng vốn ngoại và đề xuất sửa đổi cụ thể. Việc nghiên cứu thành lập một đơn vị chuyên trách về TTTCQT trực thuộc Bộ Tài chính, nhưng không làm cồng kềnh bộ máy, cũng là một giải pháp nhằm tạo ra một đầu mối “nhạc trưởng” đủ thẩm quyền để điều phối hoạt động.

Đáng chú ý, để củng cố niềm tin cho các nhà đầu tư quốc tế, Phó Thủ tướng đặc biệt yêu cầu sớm thành lập và ra mắt tòa án chuyên biệt và trung tâm trọng tài quốc tế ngay trong tháng 9/2026. Đối với các định chế tài chính, hệ thống giải quyết tranh chấp pháp lý chuyên nghiệp, độc lập, am hiểu thông lệ quốc tế (như mô hình tại Dubai DIFC hay Singapore) là điều kiện tiên quyết để họ quyết định rót vốn. Song song đó, việc Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước khẩn trương triển khai công tác thanh tra, giám sát chuyên biệt cho khu vực này cũng được yêu cầu hoàn thành trong tháng 9, bảo đảm “mở cửa nhưng không buông lỏng”, kiểm soát chặt chẽ rủi ro rửa tiền và an ninh tài chính.

Chớp “thời cơ vàng” từ làn sóng nâng hạng thị trường chứng khoán

Cuộc họp tháo gỡ vướng mắc cho TTTCQT diễn ra trong một bối cảnh không thể thuận lợi hơn: Thị trường chứng khoán Việt Nam vừa được nâng hạng. Theo kế hoạch, vào ngày 21/8 tới đây, tổ chức FTSE Russell sẽ chính thức công bố một số mã chứng khoán Việt Nam được đưa vào rổ chỉ số toàn cầu. Sự kiện này giống như một “chứng chỉ vàng” xác nhận mức độ hội nhập và trưởng thành của thị trường vốn Việt Nam.

Việc lọt vào rổ chỉ số của FTSE Russell sẽ kích hoạt một cơ chế tự động, thu hút hàng loạt quỹ đầu tư thụ động (ETF) và các quỹ đầu tư chủ động quy mô lớn trên thế giới phân bổ lại tỷ trọng danh mục và giải ngân vào Việt Nam. Phó Thủ tướng chỉ đạo TP.HCM và Đà Nẵng phải coi đây là “thời cơ vàng” để chủ động tiếp xúc, mời gọi các định chế tài chính lõi, các ngân hàng đầu tư lớn thiết lập sự hiện diện tại TTTCQT. Cơ quan điều hành tại hai thành phố cần phân loại thành viên sắc bén, áp dụng cơ chế tuyển dụng chuyên gia giỏi với mức đãi ngộ đột phá để vận hành cỗ máy tài chính này.

Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng đang bước ra khỏi những trang đề án để trở thành thực thể kinh tế mang tính định hình tương lai. Với tư duy kiến tạo, không phát triển dàn trải mà đi thẳng vào các “từ khóa” của thời đại như tín chỉ carbon quốc tế, tài sản mã hóa và công nghệ tài chính, Việt Nam đang vạch ra một con đường tắt để bắt kịp và cạnh tranh với các trung tâm tài chính lâu đời trong khu vực.

Khi những vướng mắc về thể chế được tháo gỡ, hệ thống tư pháp chuyên biệt được thiết lập và cơ chế ưu đãi thuế, thu hút nhân tài được thực thi, TTTCQT sẽ thực sự trở thành một “thành phố tài chính” thu nhỏ. Tại đó, những thương vụ tỷ USD chảy vào các dự án kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn sẽ sớm được hình thành, góp phần nâng tầm vị thế quốc gia trên bản đồ tài chính và môi trường toàn cầu.

Xuân Hòa