Tiến độ đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn ‘khá khả quan’

Mục tiêu đào tạo 50.000 nhân lực bán dẫn chất lượng cao đến năm 2030 được đánh giá theo đúng tiến độ, dù còn một số rào cản.

Thông tin được ông Võ Xuân Hoài, Phó giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC) – Bộ Tài chính, đưa ra tại buổi công bố Triển lãm công nghiệp bán dẫn Việt Nam – SemiExpo 2026 – chiều 29/10 tại TP HCM.

Theo Chương trình “Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050”, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 kỹ sư bán dẫn, gồm 15.000 kỹ sư thiết kế vi mạch, 35.000 kỹ sư trong các công đoạn sản xuất, đóng gói.

“Tiến độ hiện khá khả quan”, ông Hoài nói.

Trích dẫn báo cáo từ các cơ sở đào tạo, Phó giám đốc NIC cho biết Việt Nam hiện có khoảng 7.000 kỹ sư thiết kế đang làm việc tại các doanh nghiệp. Cùng với Đại học Quốc gia TP HCM, Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Bách khoa Hà Nội và khoảng 30 cơ sở đào tạo công lập, tư thục, chương trình đào tạo chính quy, chuyển đổi, nâng cao và sau đại học đang được triển khai để đáp ứng mục tiêu.

Ông Hoài nhận định, xét về số lượng, Việt Nam có khả năng đạt mục tiêu nhân lực đề ra. Tuy nhiên, việc mở rộng quy mô mới giải quyết một phần bài toán. Để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam phải nâng cao chất lượng kỹ sư, tăng thời lượng thực hành và tạo điều kiện để người học tiếp cận môi trường công nghiệp.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo – Bộ Khoa học và Công nghệ, các đại học tại Việt Nam đã bắt đầu tuyển sinh chuyên ngành vi mạch bán dẫn từ 2024. Với chương trình đào tạo kéo dài 4-5 năm, giai đoạn 2028- 2030, lứa sinh viên đầu tiên dự kiến tốt nghiệp, cung cấp khoảng 2.000-3.000 kỹ sư chuyên sâu mỗi năm.

“Nguồn cung này sẽ bổ sung cho lực lượng kỹ sư hiện có, đồng thời tạo nền tảng nhân lực cho các kế hoạch phát triển công nghiệp bán dẫn trong nước”, ông Tuấn nói.

Song song đào tạo chính quy, chương trình đào tạo lại và nâng cao dành cho người học tốt nghiệp những ngành gần cũng được triển khai. Theo ông Tuấn, một số địa phương như TP HCM, Đà Nẵng và Đồng Nai đang hỗ trợ chương trình này nhằm mở rộng nguồn nhân lực phục vụ ngành.

Bên cạnh nhân lực, hạ tầng nghiên cứu và thực hành cũng được xem là điều kiện để nâng cao chất lượng đào tạo. Ông Tuấn cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ đã thành lập Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử nghiệm chip bán dẫn, hướng đến cung cấp hạ tầng dùng chung cho doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học. Trung tâm hỗ trợ hiện thực hóa các bản thiết kế chip thành sản phẩm thương mại, tạo điều kiện để người học tiếp cận quá trình phát triển sản phẩm.

Hợp tác quốc tế cũng là hướng bổ sung nhân lực được đánh giá quan trọng. Ông Võ Xuân Hoài cho biết NIC phối hợp cấp khoảng 1.000 học bổng đào tạo bán dẫn tại Đài Loan mỗi năm. Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ tài chính được xác định là công cụ thúc đẩy đào tạo và nghiên cứu.

Ở góc độ đào tạo, TS Huỳnh Phú Minh Cường, Phó giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Đại học Quốc gia TP HCM, cho biết nhân lực trình độ cao trong ngành bán dẫn cần cả kiến thức chuyên môn rộng lẫn kinh nghiệm thực tiễn. Theo ông, tại những thị trường phát triển, sinh viên sau khi tốt nghiệp có thể làm việc trong môi trường công nghiệp phát triển, qua đó tích lũy kinh nghiệm nhanh.

Trong khi đó, ngành bán dẫn Việt Nam còn mới, số lượng doanh nghiệp hạn chế, khiến sự hỗ trợ trực tiếp từ công nghiệp cho hoạt động đào tạo ban đầu chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Thực tế này đặt ra yêu cầu điều chỉnh cách tổ chức đào tạo, trong đó doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng chương trình, hướng dẫn sinh viên và tạo môi trường thực hành.

TS Nguyễn Quang Nam, Trưởng khoa Điện – Điện tử, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP HCM, cho rằng đại học không thể tự tạo toàn bộ môi trường công nghiệp để đào tạo nhân lực. Doanh nghiệp cần mở rộng tiếp nhận sinh viên thực tập trong thời gian từ 6 tháng đến một năm, cử kỹ sư giàu kinh nghiệm hướng dẫn trực tiếp trên các đề tài, dự án thực tế.

“Sự đồng hành từ giai đoạn thực tập giúp sinh viên tích lũy kinh nghiệm trước khi tốt nghiệp, qua đó rút ngắn thời gian thích nghi với công việc và giảm nhu cầu đào tạo lại tại doanh nghiệp”, ông Nam cho biết.

Một khó khăn khác nằm ở chính đội ngũ giảng viên. TS Cường cho biết Việt Nam thiếu giảng viên có kinh nghiệm thực tiễn sâu trong ngành. Để khắc phục, Đại học Quốc gia TP HCM đã mời giáo sư quốc tế tham gia giảng dạy, hợp tác với chuyên gia có 15-20 năm kinh nghiệm tại doanh nghiệp, đồng thời xây dựng kế hoạch đưa sinh viên và giảng viên trẻ ra nước ngoài học tập, làm việc trong 5-10 năm.

Ông Nguyễn Hữu Yên, Phó giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM, cho biết thành phố đã ban hành Nghị quyết 65 vào tháng 9, hỗ trợ tối đa 25 tỷ đồng cho các đơn vị đầu tư hạ tầng nghiên cứu dùng chung. Thành phố cũng sẽ giao nhiệm vụ, đặt hàng đào tạo cho cơ sở giáo dục, gắn chương trình học với nhu cầu thực tế và bài toán của doanh nghiệp, đồng thời tập trung đầu tư hạ tầng giao thông, hạ tầng xã hội và quy hoạch các khu công nghệ số tập trung nhằm tạo điều kiện đón dòng vốn đầu tư vào công nghệ cao, đặc biệt là bán dẫn.

Bà Linda Tan, Chủ tịch Hiệp hội Bán dẫn Đông Nam Á (SEMI SEA), đánh giá Việt Nam có nền tảng về thiết kế chip và sự hiện diện lâu năm của các công ty như Intel, cùng hệ thống khu công nghiệp phát triển.

Bà đề xuất trong 3-5 năm tới, Việt Nam nên tiếp tục phát huy thế mạnh ở khâu lắp ráp, đóng gói và kiểm thử trước khi mở rộng sang công đoạn khác trong chuỗi giá trị. Định hướng này đặt ra yêu cầu đào tạo nhân lực phù hợp nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp, đặc biệt ở những vị trí đòi hỏi khả năng vận hành thiết bị, xử lý sự cố và cải tiến quy trình sản xuất.

Sau hai năm diễn ra tại Hà Nội vào 2024 và 2025, SemiExpo Việt Nam 2026 sẽ được tổ chức ở TP HCM ngày 3-4/12 tại Trung tâm Hội nghị Thiskyhall Sala. Với chủ đề “Vượt trên khát vọng: Định hình tương lai bán dẫn Việt Nam”. Sự kiện dự kiến quy tụ hơn 4.000 đại biểu từ 20 quốc gia, vùng lãnh thổ với 200 gian hàng triển lãm và chuỗi diễn đàn từ các tên tuổi bán dẫn quốc tế như Coherent, Lam Research, Applied Materials, Tokyo Electron, KLA… cùng doanh nghiệp trong nước như Viettel, FPT, VSAP Lab, Becamex.

Bảo Lâm