Quyết định 46 của Chính phủ: Thước đo nhận diện dự án xanh, tuần hoàn và ESG
Ngày 17/9/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 46/2026/QĐ-TTg hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị. Quyết định có hiệu lực từ ngày 1/11/2026.
Đối tượng áp dụng không chỉ gồm doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân mà còn có hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh; các tổ chức đánh giá độc lập; cơ quan nhà nước thực hiện chính sách hỗ trợ lãi suất; ngân hàng thương mại và quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách tham gia thực hiện chính sách này.
Điểm đáng chú ý là Quyết định 46 không xem “xanh”, “tuần hoàn” và ESG như ba nội dung độc lập. Các tiêu chí được đặt trong một cơ chế có khả năng kết nối việc xác định dự án với tiếp cận chính sách hỗ trợ tài chính.
Từ tuyên bố “xanh” đến những tiêu chí có thể kiểm chứng
Theo Quyết định 46, một dự án được xác định là dự án xanh phải thuộc loại hình dự án, có mục tiêu và đồng thời đáp ứng các yêu cầu được quy định tại Phụ lục I ban hành kèm theo Quyết định.
Trong khi đó, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn phải thuộc một trong các nhóm dự án được quy định và đáp ứng yêu cầu tương ứng theo ngành, lĩnh vực, sản phẩm tại Phụ lục II.
Cách tiếp cận này có ý nghĩa đáng chú ý đối với quá trình phát triển kinh tế xanh.
Trong thực tế, “dự án xanh”, “sản phẩm xanh”, “doanh nghiệp xanh” hay “kinh tế tuần hoàn” ngày càng được sử dụng phổ biến. Tuy nhiên, nếu thiếu hệ thống tiêu chí và phương pháp xác định cụ thể, ranh giới giữa một hoạt động thực sự tạo ra lợi ích môi trường với một hoạt động chỉ mang thông điệp “xanh” có thể trở nên không rõ ràng.
Quyết định 46 đặt ra yêu cầu đi sâu hơn vào bản chất của dự án.
Đối với nhóm dự án thiết kế, sản xuất tuần hoàn, chẳng hạn, dự án phải áp dụng một hoặc nhiều biện pháp tuần hoàn trong thiết kế sản phẩm, quy trình sản xuất hoặc cung ứng dịch vụ nhằm hướng đến các mục tiêu như giảm khai thác và sử dụng tài nguyên không tái tạo, tài nguyên nước; nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, nguyên liệu, vật liệu; tiết kiệm năng lượng và tăng sử dụng nguyên liệu, vật liệu thân thiện với môi trường.
Như vậy, “tuần hoàn” không đơn giản đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có hoạt động tái chế chất thải.
Tư duy tuần hoàn được mở rộng về phía đầu của chuỗi sản xuất: từ thiết kế sản phẩm, lựa chọn nguyên liệu, sử dụng tài nguyên, năng lượng cho đến quá trình sản xuất, tiêu dùng và thu hồi giá trị.
Dưới góc độ kinh tế môi trường, đây là một sự chuyển dịch quan trọng. Nếu mô hình kinh tế tuyến tính chủ yếu vận hành theo chuỗi “khai thác – sản xuất – tiêu dùng – thải bỏ”, kinh tế tuần hoàn tìm cách kéo dài vòng đời tài nguyên, hạn chế nguyên liệu đầu vào và giảm lượng chất thải cuối cùng phải xử lý.
Khi đó, chất thải không chỉ là vấn đề môi trường phát sinh ở cuối quá trình sản xuất mà trở thành một biến số kinh tế cần được tính toán ngay từ khâu thiết kế.
Điều này cũng góp phần hạn chế một cách hiểu khá phổ biến hiện nay: cứ sử dụng chất thải làm nguyên liệu hoặc có hoạt động tái chế thì mặc nhiên được coi là “tuần hoàn”. Theo cách tiếp cận của Quyết định 46, dự án phải được đặt trong hệ thống tiêu chí và yêu cầu cụ thể tương ứng với loại hình, ngành, lĩnh vực và sản phẩm.
ESG không còn chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp lớn
Một nội dung nổi bật khác của Quyết định 46 là quy định về áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị – ESG.
Khung ESG theo Quyết định là tập hợp các nguyên tắc, tiêu chí tuân thủ pháp luật và tiêu chí tự nguyện liên quan tới môi trường, xã hội và quản trị, được xây dựng trên cơ sở các quy định về bảo vệ môi trường, lao động, doanh nghiệp, bảo hiểm, tài chính và pháp luật có liên quan.
Mục tiêu là đánh giá mức độ quản lý, kiểm soát và cải thiện các tác động về môi trường, xã hội, quản trị cũng như kết quả thực hiện dự án xanh và dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn.
Đáng chú ý, yêu cầu áp dụng không chỉ hướng tới những tập đoàn hoặc doanh nghiệp quy mô lớn.
Theo Quyết định, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh lựa chọn tối thiểu 3 tiêu chí tự nguyện; doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ tối thiểu 6 tiêu chí; doanh nghiệp vừa tối thiểu 12 tiêu chí; các doanh nghiệp không thuộc các nhóm trên lựa chọn tối thiểu 18 tiêu chí tự nguyện.
Các tiêu chí được lựa chọn phải đại diện cho cả ba nhóm môi trường, xã hội và quản trị, trừ trường hợp áp dụng khung ESG theo chuẩn quốc tế.
Cách phân tầng này cho thấy ESG được thiết kế theo hướng tương ứng với quy mô chủ thể thay vì áp dụng một bộ yêu cầu giống nhau cho tất cả.
Đây là điểm quan trọng bởi chi phí thu thập dữ liệu, xây dựng hệ thống quản trị và lập báo cáo ESG có thể trở thành gánh nặng đáng kể đối với doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh nếu áp dụng cùng một chuẩn như doanh nghiệp lớn.
Tuy nhiên, việc đưa ESG xuống tới doanh nghiệp nhỏ, hộ và cá nhân kinh doanh cũng gửi đi một thông điệp rõ ràng: chuyển đổi xanh ngày càng không chỉ là câu chuyện của các doanh nghiệp xuất khẩu, doanh nghiệp niêm yết hay tập đoàn lớn.
Khi tham gia vào chuỗi cung ứng xanh và tiếp cận các chính sách hỗ trợ, những chủ thể quy mô nhỏ cũng sẽ phải từng bước chứng minh khả năng tuân thủ và quản trị các tác động môi trường – xã hội của mình.
“Xanh” trở thành điều kiện gắn với dòng vốn
Điểm có ý nghĩa kinh tế rõ nhất của Quyết định 46 nằm ở mối liên hệ giữa việc xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn, áp dụng ESG và chính sách hỗ trợ lãi suất.
Theo Quyết định, doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có dự án được xác định là dự án xanh hoặc đáp ứng tiêu chí tuần hoàn và có báo cáo áp dụng khung ESG sẽ có căn cứ để được xem xét hỗ trợ lãi suất theo quy định pháp luật.
Điều đó tạo ra một sự thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận chính sách.
Các tiêu chí môi trường không chỉ đóng vai trò là những yêu cầu doanh nghiệp phải thực hiện để tuân thủ pháp luật. Khi được kết nối với cơ chế tài chính, khả năng đáp ứng tiêu chí xanh có thể trở thành một trong những điều kiện tác động trực tiếp tới chi phí vốn của dự án.
Đây chính là điểm giao giữa chính sách môi trường và chính sách kinh tế.
Nếu một dự án sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, giảm phát thải, hạn chế chất thải hoặc tổ chức sản xuất theo mô hình tuần hoàn và đáp ứng các yêu cầu tương ứng, lợi ích của dự án không chỉ nằm ở việc giảm tác động tới môi trường. Việc đáp ứng các tiêu chí còn có thể tạo cơ sở để tiếp cận những công cụ hỗ trợ tài chính của Nhà nước.
Ở chiều ngược lại, điều này cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát hiện tượng “tô xanh”.
Khi danh hiệu “dự án xanh” gắn với lợi ích kinh tế, động cơ để doanh nghiệp chứng minh dự án của mình là xanh sẽ lớn hơn. Vì vậy, chất lượng của hệ thống đánh giá độc lập, tính chính xác của dữ liệu và khả năng hậu kiểm sẽ trở thành những yếu tố đặc biệt quan trọng.
Quyết định 46 quy định tổ chức đánh giá độc lập phải chịu trách nhiệm đối với doanh nghiệp, chủ thể đề nghị xác định và trước pháp luật về kết quả xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn.
Doanh nghiệp cũng không chỉ cần đáp ứng tiêu chí tại thời điểm được xác định.
Các chủ thể thực hiện dự án có trách nhiệm duy trì thường xuyên, liên tục các tiêu chí đối với dự án xanh và dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn.
Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày được tổ chức đánh giá độc lập cấp văn bản xác định dự án xanh hoặc dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn, chủ dự án phải thông báo tới UBND cấp tỉnh nơi thực hiện dự án.
Đặc biệt, khi dừng thực hiện hoặc không còn đáp ứng tiêu chí xanh, tiêu chí tuần hoàn hay không thực hiện đầy đủ báo cáo ESG, doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh phải thông báo bằng văn bản cho UBND cấp tỉnh trong vòng 5 ngày làm việc.
Quy định này cho thấy “xanh” không phải một chứng nhận có thể sử dụng vô thời hạn.
Một dự án chỉ thực sự xanh khi các điều kiện tạo nên tính xanh tiếp tục được duy trì trong quá trình hoạt động.
Minh bạch dữ liệu sẽ quyết định chất lượng của “nhãn xanh”
Quyết định 46 còn yêu cầu doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh đăng tải công khai báo cáo áp dụng khung ESG trên trang thông tin điện tử nếu có và chịu trách nhiệm trước pháp luật về thông tin, số liệu được cung cấp.
Điều này đặc biệt quan trọng. Bởi cuối cùng, hiệu quả của một hệ thống phân loại xanh không nằm ở số lượng dự án được gọi là “xanh”, mà nằm ở khả năng kiểm chứng những lợi ích môi trường mà dự án thực sự tạo ra.
Một dự án tuyên bố tiết kiệm tài nguyên thì cần có dữ liệu chứng minh mức tiết kiệm. Một dự án tuần hoàn cần chứng minh dòng nguyên liệu được thu hồi và quay trở lại chu trình sản xuất như thế nào. Một dự án giảm phát thải cần có cơ sở xác định lượng phát thải đã giảm.
Tương tự, sản phẩm được tạo ra từ chất thải không thể chỉ vì mang tên “sản phẩm tái chế” mà đương nhiên trở thành sản phẩm của kinh tế tuần hoàn. Cần làm rõ nguồn nguyên liệu, công nghệ xử lý, chất lượng sản phẩm, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn và cả phần chất thải thứ cấp phát sinh sau quá trình tái chế.
Đó cũng chính là ranh giới giữa tuần hoàn thực chất và tuần hoàn trên hồ sơ.
Vì thế, khi Quyết định 46 đi vào thực hiện từ ngày 1/11/2026, thách thức quan trọng sẽ nằm ở khâu tổ chức thực thi: năng lực của tổ chức đánh giá độc lập; chất lượng và khả năng kiểm chứng dữ liệu doanh nghiệp cung cấp; cơ chế thanh tra, kiểm tra; sự liên thông thông tin giữa cơ quan môi trường, cơ quan tài chính và các tổ chức tín dụng.
Nếu những mắt xích này vận hành hiệu quả, việc xác định dự án xanh có thể trở thành một công cụ phân bổ nguồn lực: dòng vốn ưu đãi được hướng nhiều hơn tới những hoạt động tạo ra lợi ích môi trường thực chất.
Ngược lại, nếu tiêu chí chỉ được đáp ứng trên giấy tờ, “xanh” có nguy cơ trở thành một nhãn mác để tiếp cận ưu đãi. Quyết định 46 vì vậy không chỉ bổ sung một bộ tiêu chí.
Điều đáng chú ý hơn là quyết định này đang đặt nền móng cho việc chuyển giá trị môi trường thành một yếu tố có thể đo lường, kiểm chứng và gắn với quyết định kinh tế.
Khi lợi ích về vốn đi cùng nghĩa vụ chứng minh, công khai và duy trì tiêu chí, doanh nghiệp muốn tiếp cận dòng vốn cho chuyển đổi xanh sẽ phải trả lời ngày càng rõ hơn ba câu hỏi: Xanh ở đâu? Xanh bằng chỉ tiêu nào? Và lợi ích môi trường đó có được duy trì trong suốt vòng đời dự án hay không?
Đó cũng là điều kiện cần thiết để nguồn lực dành cho tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn thực sự đi vào những dự án tạo ra giá trị môi trường, thay vì chỉ dừng lại ở những tuyên bố “xanh”.
Thông tin chi tiết về Quyết định 46 tại đây.
Xuân Hòa
