Lời giải cho hoạt động môi trường của Công ty Vương Anh ở “dự án treo” Sơn Cẩm 3 ở Thái Nguyên
Quá trình khảo sát thực địa của Phóng viên Kinh tế Môi trường cho thấy, người dân sống xung quanh khu vực nhà máy hoạt động của Công ty cổ phần Vương Anh đều bày tỏ nguyện vọng chính quyền sớm có phương án giải quyết để họ yên tâm ổn định cuộc sống. Việc nhà máy của công ty hoạt động những năm qua gây ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống của bà con nơi đây.
Các hộ dân đều cho biết, thi thoảng nhà máy hoạt động lại gây ra các ảnh hưởng trực tiếp đến họ từ việc gây ồn cho đến vấn đề khí thải và nguồn nước. Họ cho rằng, nguồn nước ở đây bị nhiễm quặng và nhiều lần chính quyền cũng đến để lấy mẫu đo đạc và thông báo song nhiều năm trôi qua vẫn chưa được ra phương án cuối cùng. (!?)
Trong quá trình trao đổi với đại diện của Công ty Cổ phần Vương Anh, chúng tôi được biết, nguồn gốc nhà máy được thuê từ đất sản xuất kinh doanh của nhà máy gạch cũ. Các hộ dân sống xung quanh nhà máy có một phần là tập thể cũ, công nhân cũ của nhà máy gạch họ thuê lại. Nhà máy nằm trong dự án cụm công nghiệp Sơn Cẩm 3 do chính Công ty làm chủ đầu tư.
Công ty Vương Anh cho rằng, nhiều năm nay họ không giải phóng được mặt bằng, công tác triển khai giải phóng mặt bằng chậm là do nhiều lý do trong đó có việc tỉnh Thái Nguyên chưa bố trí được khu tái định cư cho các hộ dân xung quanh đây nên dự án cụm công nghiệp Sơn Cẩm 3 của họ chưa hoàn tất được.
Có một thực tế là, nhà máy của Công ty Vương Anh được xây dựng ở khu vực đất sản xuất kinh doanh chứ không phải đất có quy hoạch dành cho việc xử lý chất thải. Việc thành lập cụm công nghiệp Sơn Cẩm 3 giao cho Công ty Vương Anh làm chủ đầu tư cũng là thời điểm sau này. Nhà máy Công ty lại nằm sách vách với các hộ dân xung quanh, không đảm bảo khoảng cách thực tế theo quy định.
Khu vực nhà máy của Công ty Vương Anh đến nay thuộc cụm công nghiệp Sơn Cẩm 3 nhưng cụm công nghiệp này vẫn chưa thể hoàn tất các thủ tục theo đúng quy định.
Thời điểm quá trình thẩm định cấp giấy phép xử lý chất thải nguy hại lần đầu (2018) và lần thứ 2 năm 2021 các đơn vị có liên quan đã thẩm định các điều kiện đó như thế nào? Công ty có đạt hết các điều kiện quy định theo Luật bảo vệ môi trường và các thông tư, nghị định hướng dẫn hay không ? Công ty Vương Anh vẫn được cấp giấy phép xử lý chất thải nguy hại tiếp tục thì phải chăng họ đã đáp ứng đầy đủ hết các thủ tục yêu cầu mà cơ quan chức năng yêu cầu? Đây là nhiều nghi vấn mà chúng tôi còn đi tìm câu trả lời để giải đáp.
Từ góc độ quản lý môi trường, đây là yếu tố có ý nghĩa quan trọng nhằm đảm bảo hoạt động kinh tế không tạo thêm rủi ro đối với sức khỏe cộng đồng và chất lượng môi trường sống. Trong trường hợp hiện trạng khu dân cư không đáp ứng yêu cầu về khoảng cách an toàn theo quy định, cơ quan thẩm quyền cần làm rõ phương án xử lý trên cơ sở quy hoạch và pháp luật hiện hành.
Ở một diễn biến khác, phóng viên cũng đã đề nghị Công ty Vương Anh cung cấp các số liệu quan trắc môi trường để cho người dân yên tâm về chất lượng khí thải ra môi trường song đến nay chúng tôi vẫn chưa nhận được trong quá trình hoạt động trước đó. Đại diện Công ty Vương Anh cũng cho biết, hiện tại Công ty đang tạm ngưng hoạt động.
Trong khi đó, nguồn tin của chúng tôi ở Bộ Nông Nghiệp và Môi trường cũng cho biết, ngay sau khi nhận được phản ánh thông tin từ tạp chí, Bộ cũng đã chỉ đạo các đơn vị liên quan nắm bắt thông tin và sớm có phản hồi đối với Tạp chí.
Từ những thực tiễn quá trình khảo sát địa bàn, dưới góc độ Kinh tế Môi trường chúng tôi cũng đã có những văn bản kiến nghị các cơ quan chức năng có liên quan ở tỉnh Thái Nguyên sớm có giải pháp đánh giá tổng quan dự án và đưa ra các giải pháp thiết thực để tháo gỡ vướng mắc cho người dân trong đó, trọng tâm là giải phóng mặt bằng (GPMB) và tái định cư, song hành với kiểm soát môi trường và hoàn thiện hạ tầng để thu hút đầu tư, từ đó đạt được sự hài hòa giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường với các bước cụ thể như:
Giải quyết “nút thắt” tái định cư và giải phóng mặt bằng
Đây là nguyên nhân gốc rễ khiến dự án chậm tiến độ nhiều năm. Tính đến đầu năm 2026, dự án rộng khoảng 30 ha. Chính quyền phường Quan Triều cần sớm xác định khu tái định cư cho người dân sau đó phải bám sát công trường, đôn đốc nhà thầu thi công “cuốn chiếu”, hoàn thiện hạ tầng đến đâu thì bố trí đất ở cho dân đến đó, phấn đấu cơ bản hoàn thành tái định cư thời gian sớm nhất trong đó linh hoạt cơ chế tái định cư: Bên cạnh quỹ đất tập trung, có thể nghiên cứu phương án vận động các hộ dân tự tái định cư nếu phù hợp, như kinh nghiệm từ CCN Yên Lạc đã rút ngắn đáng kể thời gian GPMB; Tháo gỡ vướng mắc pháp lý về đất đai: Cần sớm hoàn thiện hồ sơ, thủ tục để thu hồi và giao đất cho chủ đầu tư.
Kiểmsoát và xử lý các vấn đề môi trường
Dự án được quy hoạch cho các ngành luyện kim, chế biến khoáng sản và xử lý chất thải nguy hại nên rủi ro ô nhiễm là rất lớn. Thực tế đã có phản ánh về tình trạng khói bụi, tiếng ồn từ bãi tập kết tro xỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Yêu cầu chủ đầu tư và các doanh nghiệp thứ cấp tuân thủ nghiêm ngặt quy chuẩn môi trường: Các cơ sở xử lý chất thải (như nhà máy của Vương Anh) phải vận hành hệ thống xử lý đạt chuẩn và chịu sự giám sát chặt chẽ của các sở ban ngành; Cần di dời hoặc có biện pháp che chắn, phun sương để không phát tán bụi, đồng thời làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan trong việc để bãi tập kết gây ô nhiễm; Tăng cường giám sát cộng đồng: Thiết lập cơ chế để người dân địa phương tham gia giám sát hoạt động môi trường của dự án, đảm bảo tiếng nói của người dân được lắng nghe và phản hồi kịp thời.
Hoàn thiện hạ tầng và thu hút đầu tư có chọn lọc
Việc GPMB chậm khiến hạ tầng không thể hoàn thiện, dẫn đến tình trạng “xôi đỗ”, đội vốn và lãng phí nguồn lực đất đai. Tập trung thi công trên diện tích đã có mặt bằng sạch đã được giao, chủ đầu tư cần khẩn trương xây dựng hạ tầng kỹ thuật (đường, điện, nước, xử lý nước thải) để sớm có quỹ đất sạch thu hút các nhà đầu tư thứ cấp. Thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên công nghệ sạch: Ưu tiên các dự án sử dụng công nghệ hiện đại, tiêu hao ít năng lượng, ít phát thải. Các ngành nghề như điện tử, sản xuất nhựa, công nghiệp hỗ trợ ít rủi ro hơn so với luyện kim, nên được xem xét ưu tiên để giảm áp lực môi trường. Tạo việc làm và sinh kế bền vững: Khi dự án đi vào hoạt động, cần ưu tiên tuyển dụng lao động địa phương, đặc biệt là các hộ dân bị thu hồi đất, để họ có thu nhập ổn định, giảm gánh nặng an sinh xã hội.
Tăng cường phối hợp và trách nhiệm các bên
Vai trò chỉ đạo quyết liệt của chính quyền: UBND tỉnh Thái Nguyên có nhiều cuộc họp đôn đốc, yêu cầu các sở ngành và phường Quan Triều tập trung tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh GPMB các khu tái định cư, đồng thời tạo điều kiện cho nhà đầu tư trên phần diện tích đất sạch. Cần duy trì cơ chế giao ban thường xuyên này.
Trách nhiệm của chủ đầu tư (Công ty Vương Anh): Phải chủ động phối hợp với Trung tâm Phát triển quỹ đất và chính quyền địa phương, đồng thời công khai tiến độ, cam kết bảo vệ môi trường để lấy lại niềm tin của người dân và chính quyền.
Tóm lại, giải pháp căn cơ là dồn nguồn lực hoàn thiện các khu tái định cư để “giải phóng” mặt bằng, song song với việc siết chặt quản lý môi trường ngay từ khâu quy hoạch và vận hành, biến CCN Sơn Cẩm 3 từ một “dự án treo” thành một cụm công nghiệp kiểu mẫu về cả hiệu quả kinh tế và trách nhiệm môi trường.
Chỉ một khi hoàn thiện được các điều kiện trên thì mới có cơ sở để Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục gia hạn giấy phép hoạt động xử lý chất thải nguy hại của Công ty Vương Anh để tránh các trường hợp sai phạm có thể phát sinh trong quá trình gia hạn tiếp theo và đảm bảo các quy định của pháp luật. (Còn nữa).
Hoàng Anh
