Hải quan Thái Nguyên: Đẩy mạnh chuyển đổi số, mở đường cho kinh tế xanh
Chuyển đổi số tạo động lực cho hoạt động xuất nhập khẩu
Đây không chỉ là giải pháp cải cách hành chính mà còn góp phần hình thành môi trường kinh doanh minh bạch, sử dụng hiệu quả nguồn lực, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế xanh và bền vững trên địa bàn tỉnh.
Thái Nguyên là địa bàn có hoạt động sản xuất công nghiệp phát triển, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử, chế biến, chế tạo và công nghiệp hỗ trợ. Sự hiện diện của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), cùng nhu cầu nhập khẩu máy móc, linh kiện, nguyên liệu phục vụ sản xuất và xuất khẩu hàng hóa, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quản lý hải quan.
Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số không đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động chuyên môn mà còn là quá trình đổi mới phương thức quản lý, nâng cao chất lượng phục vụ doanh nghiệp, giảm chi phí giao dịch và tăng tính minh bạch trong thực thi công vụ.
Theo báo cáo kết quả công tác quý III và phương hướng, nhiệm vụ quý IV năm 2026, Hải quan Thái Nguyên đã triển khai đồng bộ các giải pháp cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin, thực hiện dịch vụ công trực tuyến và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Các hệ thống nghiệp vụ điện tử được vận hành nhằm hỗ trợ xử lý tờ khai, quản lý rủi ro, theo dõi nghĩa vụ thuế và nâng cao hiệu quả giám sát hàng hóa.
Đáng chú ý, trong thời gian từ ngày 15/6 đến ngày 14/9/2026, đơn vị ghi nhận 96.894 tờ khai xuất nhập khẩu, bao gồm cả tờ khai xuất nhập khẩu tại chỗ. Kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 18,99 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 11,37 tỷ USD và nhập khẩu đạt 7,62 tỷ USD.
Lũy kế từ đầu năm đến ngày 14/9/2026, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 48,93 tỷ USD, bằng 142,6% so với cùng kỳ năm 2025. Những con số này cho thấy quy mô hoạt động xuất nhập khẩu trên địa bàn lớn, đồng thời phản ánh yêu cầu cấp thiết về một hệ thống quản lý có khả năng xử lý khối lượng dữ liệu ngày càng tăng, bảo đảm tốc độ, tính chính xác và an toàn trong từng khâu nghiệp vụ.
Việc ứng dụng hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS, Cơ chế một cửa quốc gia và các nền tảng dịch vụ công trực tuyến góp phần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm sự phụ thuộc vào chứng từ giấy và hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn trong tổ chức hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Đây là bước chuyển quan trọng từ phương thức quản lý hành chính truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ, trong đó hiệu quả không chỉ được đánh giá bằng tốc độ giải quyết thủ tục mà còn bằng khả năng kiểm soát rủi ro, bảo đảm tuân thủ pháp luật và nâng cao chất lượng phục vụ.
Từ thủ tục điện tử đến tiết kiệm nguồn lực
Một trong những giá trị thiết thực của chuyển đổi số là khả năng giảm các chi phí phát sinh trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính. Khi doanh nghiệp có thể khai báo, nộp thuế và tiếp nhận kết quả xử lý hồ sơ trên môi trường điện tử, nhu cầu in ấn chứng từ, đi lại nhiều lần và xử lý thủ công từng bước có thể được hạn chế.
Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, nơi thời gian thông quan có liên quan trực tiếp đến kế hoạch sản xuất, vận chuyển và giao hàng, việc rút ngắn quy trình còn giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong quản trị chuỗi cung ứng, giảm nguy cơ phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi và chậm giao hàng.
Tại Hải quan Thái Nguyên, cơ chế nộp thuế điện tử 24/7 được duy trì thông qua kết nối với các ngân hàng thương mại phối hợp thu. Doanh nghiệp có thể thực hiện nghĩa vụ thuế và các khoản thu khác theo phương thức điện tử, hạn chế việc sử dụng hồ sơ giấy trong quy trình thanh toán, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý.
Trong giai đoạn báo cáo, đơn vị tiếp nhận 1.100 hồ sơ dịch vụ công trực tuyến; 1.061 hồ sơ đã phát hành kết quả, 39 hồ sơ đang xử lý. Lũy kế đến kỳ báo cáo, số hồ sơ được ghi nhận là 2.701.
Những kết quả này cho thấy môi trường giao dịch điện tử đang ngày càng giữ vai trò quan trọng trong hoạt động quản lý nhà nước về hải quan.
Dưới góc nhìn kinh tế môi trường, số hóa thủ tục hành chính có thể được xem là một giải pháp hỗ trợ sử dụng hiệu quả tài nguyên. Giảm chứng từ giấy, hạn chế những lượt đi lại không cần thiết và tối ưu hóa quy trình xử lý là những lợi ích có thể góp phần giảm tiêu hao vật tư, nhiên liệu và các chi phí xã hội liên quan.
Tuy nhiên, để khẳng định đầy đủ hiệu quả môi trường của quá trình chuyển đổi số, cần có thêm những chỉ số cụ thể như lượng giấy được tiết kiệm, mức giảm chi phí đi lại, lượng phát thải được cắt giảm và mức tiêu thụ năng lượng của hệ thống công nghệ thông tin. Đây cũng là cơ sở để chuyển đổi số không chỉ được đánh giá qua hiệu quả hành chính mà còn được lượng hóa theo các mục tiêu phát triển bền vững.
Đưa chính sách đến gần doanh nghiệp
Quý III/2026, Hải quan Thái Nguyên tiếp tục thực hiện công tác thu thập, xử lý thông tin và quản lý rủi ro; tăng cường kiểm tra đối với các nhóm hàng, loại hình xuất nhập khẩu có nguy cơ vi phạm. Trong kỳ, đơn vị đã phê duyệt 20 hồ sơ doanh nghiệp trên hệ thống quản lý rủi ro và hoàn thành việc thu thập, cập nhật thông tin đối với 47 doanh nghiệp theo kế hoạch được giao.
Cùng với ứng dụng công nghệ, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và hỗ trợ doanh nghiệp được duy trì. Đơn vị đã tổ chức hội nghị chuyên đề tuyên truyền, hỗ trợ và quản lý hoạt động gia công, sản xuất xuất khẩu cho 13 doanh nghiệp trên địa bàn vào ngày 9/7/2026.
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Đăng Chinh – Đội trưởng Đội Hải quan Thái Nguyên chia sẻ: Việc hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện đúng quy định, cập nhật kịp thời chính sách mới và tháo gỡ vướng mắc trong quá trình làm thủ tục có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao mức độ tuân thủ pháp luật. Khi doanh nghiệp chủ động thực hiện đúng quy trình, cơ quan quản lý có thể giảm áp lực xử lý những sai sót có thể phòng ngừa, đồng thời tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao.
Chuyển đổi số chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ từ hạ tầng công nghệ, quy trình nghiệp vụ đến năng lực sử dụng của cán bộ và cộng đồng doanh nghiệp. Vì vậy, công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách và hướng dẫn kỹ năng số giữ vai trò quan trọng trong quá trình hiện đại hóa hoạt động hải quan.
Thực tiễn cho thấy, sự thay đổi liên tục của chính sách pháp luật, yêu cầu về khai báo điện tử, quản lý rủi ro và các quy trình nghiệp vụ mới đòi hỏi doanh nghiệp phải thường xuyên cập nhật thông tin. Nếu thiếu hướng dẫn kịp thời, những hạn chế về kỹ năng số hoặc việc chưa nắm chắc quy định có thể dẫn đến sai sót trong khai báo, kéo dài thời gian xử lý hồ sơ và làm phát sinh chi phí không cần thiết.
Trong quý III/2026, Hải quan Thái Nguyên đã triển khai phổ biến, quán triệt các văn bản chỉ đạo liên quan đến cải cách hành chính, chuyển đổi số, bảo đảm an ninh mạng và xây dựng các kênh thông tin tuyên truyền trên nền tảng số của Chi cục Hải quan khu vực V. Công tác công khai, niêm yết thủ tục hành chính cũng được thực hiện nhằm giúp doanh nghiệp tiếp cận thông tin chính sách và chủ động chuẩn bị hồ sơ.
Để hoạt động tuyên truyền đạt hiệu quả cao hơn, cần tiếp tục đổi mới phương thức truyền tải theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, dễ tra cứu và phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Đặc biệt, nội dung tuyên truyền cần gắn chuyển đổi số với lợi ích thiết thực của kinh tế xanh: tiết kiệm chi phí, sử dụng hiệu quả nguyên liệu, giảm lãng phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy trách nhiệm môi trường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Khi doanh nghiệp hiểu rõ lợi ích và chủ động tham gia, các nền tảng số sẽ không chỉ phục vụ giải quyết thủ tục mà còn góp phần thay đổi phương thức quản trị, hướng đến hoạt động sản xuất hiệu quả và bền vững hơn.
Hướng tới hệ sinh thái hải quan số gắn với kinh tế xanh
Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình chuyển đổi số vẫn đặt ra không ít yêu cầu. Khối lượng tờ khai lớn, những thay đổi liên tục của chính sách thương mại, nguy cơ gian lận ngày càng tinh vi và yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin đòi hỏi hệ thống quản lý phải được nâng cấp thường xuyên.
Báo cáo quý III/2026 của Hải quan Thái Nguyên cũng đề cập đến nguy cơ quá tải hoặc gián đoạn hệ thống công nghệ thông tin, cũng như yêu cầu tiếp tục nâng cao năng lực phân tích rủi ro và xử lý dữ liệu số của một bộ phận cán bộ, công chức.
Đây là những vấn đề cần được quan tâm trong quá trình xây dựng hải quan số và hải quan thông minh. Một hệ thống hiện đại không chỉ cần xử lý nhanh mà còn phải bảo đảm tính liên tục, an toàn, chính xác và khả năng kết nối phù hợp giữa các nền tảng nghiệp vụ.
Trong thời gian tới, để phát huy hiệu quả chuyển đổi số gắn với mục tiêu phát triển kinh tế xanh, Hải quan Thái Nguyên cần tiếp tục chú trọng một số định hướng trọng tâm.
Thứ nhất, tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, mở rộng khả năng cung cấp dịch vụ công trực tuyến và nâng cao chất lượng giải quyết hồ sơ. Việc đánh giá hiệu quả cần gắn với thời gian xử lý thực tế, chi phí tuân thủ của doanh nghiệp, tỷ lệ hồ sơ phải bổ sung và mức độ hài lòng của người sử dụng dịch vụ.
Thứ hai, tăng cường chất lượng dữ liệu và ứng dụng công nghệ trong quản lý rủi ro. Việc khai thác dữ liệu hiệu quả sẽ hỗ trợ cơ quan hải quan tập trung nguồn lực kiểm tra vào những trường hợp cần thiết, đồng thời tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật.
Thứ ba, đẩy mạnh tuyên truyền trên nền tảng số, xây dựng hệ thống thông tin dễ tiếp cận và tăng cường đối thoại giữa cơ quan quản lý với doanh nghiệp. Nội dung truyền thông cần hướng đến những vấn đề doanh nghiệp thực sự quan tâm, trong đó có các giải pháp giảm chi phí, quản lý nguyên liệu hiệu quả và thực hiện trách nhiệm môi trường.
Thứ tư, tăng cường phối hợp liên ngành trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ và quy định về chia sẻ dữ liệu. Khi các thông tin liên quan đến hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu và quản lý môi trường được kết nối phù hợp, hiệu quả quản lý nhà nước sẽ được nâng cao, đồng thời tạo điều kiện hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh.
Thứ năm, từng bước bổ sung các tiêu chí đánh giá lợi ích môi trường của chuyển đổi số. Bên cạnh những chỉ số về số lượng hồ sơ trực tuyến, thời gian thông quan và chất lượng phục vụ, có thể nghiên cứu theo dõi mức giảm sử dụng giấy, giảm lượt đi lại, tiết kiệm chi phí logistics và hiệu quả sử dụng năng lượng trong vận hành hệ thống. Việc lượng hóa cần dựa trên phương pháp đo lường rõ ràng, số liệu có thể kiểm chứng và phù hợp với điều kiện thực tế.
Đây cũng là hướng tiếp cận cần thiết để chuyển đổi số gắn kết chặt chẽ hơn với mục tiêu kinh tế xanh, tránh tình trạng chỉ tập trung vào công nghệ mà chưa đánh giá đầy đủ những tác động về tài nguyên và môi trường.
Chuyển đổi số vì tăng trưởng xanh và phát triển bền vững
Những kết quả trong quý III/2026 cho thấy Hải quan Thái Nguyên đang duy trì việc ứng dụng các hệ thống nghiệp vụ điện tử, triển khai dịch vụ công trực tuyến, thực hiện cơ chế nộp thuế 24/7 và tăng cường quản lý dựa trên dữ liệu. Đây là những nền tảng quan trọng để tiếp tục cải cách hành chính, nâng cao tính minh bạch và giảm chi phí giao dịch trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Tuy nhiên, chuyển đổi số chỉ thực sự đóng góp sâu sắc cho phát triển bền vững khi được đặt trong một chiến lược tổng thể, kết hợp giữa hiệu quả kinh tế, chất lượng quản trị và trách nhiệm môi trường.
Những kết quả này cho thấy môi trường giao dịch điện tử đang ngày càng giữ vai trò quan trọng trong hoạt động quản lý nhà nước về hải quan.
Với định hướng xây dựng hải quan số, hải quan thông minh, cùng yêu cầu nâng cao chất lượng phục vụ và bảo đảm tuân thủ pháp luật, Hải quan Thái Nguyên có cơ sở để tiếp tục phát huy vai trò trong cải thiện môi trường kinh doanh của địa phương.
Quan trọng hơn, khi công tác tuyên truyền chuyển đổi số được triển khai thực chất, dễ tiếp cận và gắn với lợi ích của doanh nghiệp, công nghệ sẽ không chỉ là công cụ giải quyết thủ tục hành chính mà còn trở thành động lực hỗ trợ đổi mới phương thức quản trị, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thúc đẩy chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh.
Đó cũng là hướng đi cần thiết để hiện đại hóa quản lý nhà nước đồng hành với phát triển kinh tế xanh, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới sự phát triển bền vững của Thái Nguyên trong giai đoạn mới.
Nguyên Mạnh
