Hà Nội thúc đẩy năng lượng tái tạo và chuyển đổi giao thông xanh – Hiện thực hóa mục tiêu tiết kiệm năng lượng

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu tiết kiệm năng lượng theo tinh thần Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị, TP. Hà Nội đã có những chính sách đồng bộ, mà nổi bật nhất là thúc đẩy các nguồn năng lượng tái tạo và xanh hóa giao thông.

Bài 1: Từ Nghị quyết của Bộ Chính trị đến hành động của Hà Nội

Nghị quyết 70-NQ/TW mở ra một tầm nhìn mới về an ninh năng lượng, và TP. Hà Nội đang chứng minh năng lực thực thi tầm nhìn ấy với loạt chính sách – hành động thực tiễn, từ thúc đẩy các nguồn năng lượng tái tạo đến xanh hóa giao thông Thủ đô.

Thể chế hóa tầm nhìn vĩ mô của Bộ Chính trị

Để đánh giá toàn diện tiến trình chuyển đổi xanh tại Hà Nội, cần đặt chính sách của Thành phố trong bức tranh toàn cảnh về chiến lược phát triển năng lượng quốc gia. Ngày 20/8/2025, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nghị quyết đã tạo ra bước chuyển trong tư duy phát triển năng lượng của Việt Nam giai đoạn mới: từ việc nỗ lực bảo đảm cung ứng (chạy theo nhu cầu) sang “bảo đảm vững chắc và chủ động an ninh năng lượng”, gắn liền với mục tiêu Net Zero.

Tinh thần chỉ đạo của Trung ương nhấn mạnh an ninh năng lượng phải bắt đầu từ việc sử dụng tiết kiệm, hiệu quả, giảm triệt để sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu và phát triển mạnh các nguồn năng lượng tái tạo.

Nghị quyết cũng đặt ra các mục tiêu cụ thể. Đến năm 2030, tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp khoảng 25-30%; tỷ lệ tiết kiệm năng lượng từ 8-10% và giảm phát thải khí nhà kính từ 15-35% so với kịch bản thông thường. Tầm nhìn đến năm 2045, ngành năng lượng Việt Nam phát triển đồng bộ, bền vững, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Nghị quyết 70-NQ/TW vạch ra 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu mang tính đột phá, trong đó đặc biệt nhấn mạnh: hoàn thiện thể chế, chính sách; phát triển nguồn cung và hạ tầng năng lượng, bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng; đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, thực hiện linh hoạt cam kết quốc tế về giảm phát thải; khuyến khích mạnh mẽ khu vực tư nhân tham gia phát triển năng lượng; tạo đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và đào tạo nguồn nhân lực; tăng cường hợp tác quốc tế, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và khoa học công nghệ của cả nước, Hà Nội mang trên mình sứ mệnh phải là địa phương đi đầu trong việc hiện thực hóa các chủ trương lớn của Đảng. Cụ thể hóa Nghị quyết 70-NQ/TW, Thành ủy Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 11-KH/TU ngày 01/12/2025, xác định rõ mục tiêu tăng cường năng lực dự phòng, nâng cao khả năng cung ứng điện và phát triển mạnh năng lượng tái tạo trên địa bàn Thủ đô.

Kế hoạch đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ các nguồn năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp đạt tối thiểu 5%; tổng công suất nguồn điện năng lượng mặt trời đạt khoảng 1.500 MW.

Hà Nội tập trung đầu tư các dự án điện mặt trời tập trung; đồng thời triển khai lắp đặt đồng bộ điện mặt trời mái nhà tại các khu công nghiệp, khu công nghệ cao, cụm công nghiệp, tòa nhà công sở, khu chung cư, nhà cao tầng, các tổ hợp thương mại – dịch vụ – sinh hoạt và hộ dân. Thành phố đặt mục tiêu có 50% tòa nhà công sở sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu; phấn đấu đến năm 2030, nguồn điện sản xuất từ rác đạt khoảng 280 MW.

Kế hoạch nêu rõ yêu cầu tiết kiệm 8-10% tổng tiêu thụ năng lượng toàn thành phố; tăng cường sử dụng thiết bị, máy móc hiệu suất cao; đẩy mạnh kiểm toán năng lượng và triển khai các giải pháp giảm tiêu thụ điện, giảm khí thải tại khu công nghiệp, nhà máy, khu đô thị.

Hà Nội đặt mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính từ hoạt động năng lượng so với kịch bản phát triển bình thường khoảng 15-35%; đồng thời bảo đảm các chỉ số tăng trưởng kinh tế đạt từ 11% trở lên trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

Thành phố tiếp tục xây dựng hệ thống lưới điện thông minh, vận hành hiệu quả và kết nối an toàn với khu vực; bảo đảm cung cấp điện an toàn theo tiêu chí N-1 đối với vùng phụ tải quan trọng và N-2 với vùng đặc biệt quan trọng, cũng như hệ thống truyền tải. Các chỉ số độ tin cậy cung cấp điện được nâng cao tương đương với một số Thủ đô trong khu vực.

Đến năm 2045, thành phố hướng tới bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia; phát triển thị trường năng lượng và thị trường điện cạnh tranh, minh bạch, hiệu quả; ngành năng lượng phát triển đồng bộ, bền vững, giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thích ứng với biến đổi khí hậu. Hệ thống hạ tầng năng lượng đạt trình độ hiện đại, thông minh; chất lượng nguồn nhân lực, khoa học – công nghệ và năng lực quản trị ngang tầm các quốc gia công nghiệp phát triển.

Tính đến nửa cuối năm 2026, các chủ trương của Kế hoạch 11-KH/TU đã nhanh chóng đi vào cuộc sống với những chính sách và hành động cụ thể. Ngay sau khi Kế hoạch 11-KH/TU được ban hành, UBND TP Hà Nội nhanh chóng có Quyết định 6556/QĐ-UBND ngày 31/12/2025 phê duyệt Kế hoạch thực hiện Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2026-2030.

Quyết định 6556/QĐ-UBND nêu rõ mục tiêu tiết kiệm năng lượng cụ thể đến năm 2030: đạt mức tiết kiệm từ 8,0% đến 10,0% tổng tiêu thụ năng lượng và giảm mức tổn thất điện năng trên toàn thành phố xuống dưới 3,0%; tiết kiệm tối thiểu 2,2% tổng điện năng tiêu thụ hàng năm trong các lĩnh vực công nghiệp, thương mại, dịch vụ, xây dựng, nông nghiệp và tiêu dùng; giảm 5% lượng tiêu thụ xăng dầu trong giao thông vận tải so với dự báo nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu đến năm 2030; giảm mức tiêu hao năng lượng bình quân trong các ngành công nghiệp so với giai đoạn trước, điển hình như: nhựa (21,55% – 24,81%), thép (5,00% – 16,5%), hóa chất (tối thiểu 10%), và dệt may (tối thiểu 6,8%); 100% hệ thống chiếu sáng công cộng áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng; đảm bảo 100% công trình xây dựng thuộc phạm vi quy chuẩn tuân thủ thiết kế hiệu quả năng lượng, với 330 cơ sở, công trình được công nhận danh hiệu Năng lượng xanh; giảm công suất phụ tải đỉnh của hệ thống điện tối thiểu 1,5% (tương đương 120 MW) thông qua các chương trình quản lý nhu cầu, điều chỉnh phụ tải và hệ thống pin lưu trữ.

Các nhóm giải pháp và nội dung thực hiện cũng được UBND TP Hà Nội chỉ rõ, như: hỗ trợ kỹ thuật và chuyển đổi công nghệ; quản lý và thống kê dữ liệu; nâng cao năng lực và nghiên cứu khoa học; truyền thông cộng đồng…

Ngày 15/6/2026, HĐND TP Hà Nội ban hành Nghị quyết số 68/2026/NQ-HĐND về việc quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông đường bộ từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng năng lượng sạch và khuyến khích sử dụng giao thông công cộng trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Mới đây, ngày 16/8/2026, Hà Nội có Quyết định số 4318 phê duyệt Đề án “Ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) để dự báo, cảnh báo nguy cơ mất an toàn hệ thống, thiết bị điện trên địa bàn thành phố”. Ngành điện Thủ đô (EVNHANOI) đã hoàn thành lắp đặt hệ thống đo xa đạt 100% khách hàng, tích hợp phần mềm AI để phân tích dữ liệu phụ tải thời gian thực, dự báo các “điểm nóng” quá tải khi các trạm sạc xe điện hoạt động đồng thời.

Bên cạnh đó, thông qua Chỉ thị về xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội và dự toán ngân sách, Hà Nội quán triệt nguyên tắc mọi dự án hạ tầng giao thông mới đều phải tích hợp không gian cho hạ tầng năng lượng (hành lang tuyến cáp, vị trí đặt trạm sạc, trạm biến áp phụ tải).

Các dự án đốt rác phát điện cũng được Hà Nội thúc đẩy với chiến lược chuyển dịch hoàn toàn từ “chôn lấp hợp vệ sinh” sang “kinh tế tuần hoàn”. Hà Nội đặt mục tiêu giảm tỷ lệ chôn lấp rác thải xuống dưới 30%, tiến tới dưới 10%. Công nghệ đốt rác thu hồi năng lượng được xác định là công nghệ chủ đạo, bắt buộc áp dụng đối với các dự án xử lý chất thải rắn sinh hoạt mới nhằm giải quyết triệt để vấn đề rỉ rác và ô nhiễm đất, nước ngầm.

Cùng với việc tối ưu công suất tại 2 nhà máy đốt rác phát điện là Nam Sơn và Xuân Sơn, quy hoạch xử lý chất thải rắn Thủ đô tiếp tục kêu gọi đầu tư các nhà máy công nghệ cao tại các khu vực khác như: Châu Can (Phú Xuyên), Phù Đổng (Gia Lâm), Đồng Ké (Chương Mỹ)… Yêu cầu tiên quyết cho các nhà đầu tư là phải tích hợp module phát điện.

Ở cấp cơ sở, các phường, xã cũng có nhiều biện pháp tích cực đẩy mạnh tiết kiệm điện và thúc đẩy các nguồn năng lượng tái tạo. Đơn cử, tại phường Phương Liệt, trong giai đoạn 2026-2027, phường tập trung rà soát, lập danh mục các trụ sở UBND, trường học, trạm y tế đủ điều kiện để triển khai thí điểm điện mặt trời mái nhà; giai đoạn 2028-2030 sẽ tiến tới nhân rộng tại ít nhất 50% số công trình công cộng, song song với việc khuyến khích hộ gia đình, doanh nghiệp chủ động đầu tư.

Vì sao phải kết hợp thúc đẩy năng lượng tái tạo và chuyển đổi giao thông xanh?

Để trả lời câu hỏi này, cần đặt Hà Nội trong bối cảnh chung của Việt Nam và thế giới, từ đó có thể thấy rằng, chuyển đổi giao thông xanh tại Thủ đô là mắt xích thiết yếu để thực hiện các cam kết toàn cầu cũng như định hướng vĩ mô của Đảng và Nhà nước.

Tại Hội nghị COP26, Việt Nam đã đưa ra cam kết với cộng đồng quốc tế: Đạt mức phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 70-NQ/TW về Chiến lược quốc gia phát triển năng lượng với những mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp cụ thể đã phân tích ở trên.

Trước đó, Thủ tướng Chính phủ cũng đã phê duyệt Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 22/7/2022 về “Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí các-bon và khí mê-tan của ngành Giao thông vận tải”. Quyết định 876 đã chỉ rõ: lộ trình điện hóa phương tiện giao thông và xanh hóa hạ tầng đô thị là con đường bắt buộc, không thể đảo ngược từ nay đến năm 2050.

Với vị thế là trái tim, là đầu tàu kinh tế – chính trị của cả nước, Hà Nội không thể bước chậm. Thủ đô mang trên vai trọng trách phải là địa phương tiên phong, đi đầu trong hành trình Net Zero. Chuyển đổi giao thông xanh tại Hà Nội không chỉ để giải quyết bài toán nội tại, mà còn phải trở thành hình mẫu mang tính biểu tượng, tạo động lực và dẫn dắt các tỉnh thành khác trên cả nước cùng hiện thực hóa lộ trình của Chính phủ.

Tuy nhiên, bản chất của giao thông xanh không dừng lại ở việc thay thế ống xả bằng khối pin. Nếu điện năng sạc cho phương tiện giao thông vẫn chủ yếu sản xuất từ than đá hay dầu mỏ, việc chuyển đổi phương tiện chỉ đơn thuần là đẩy điểm phát thải từ nội đô về phía các nhà máy điện, chưa thể coi là “xanh” đúng nghĩa. Do đó, Hà Nội chọn phương án giải quyết bài toán tận gốc: phát triển giao thông điện tích hợp với thúc đẩy nguồn năng lượng tái tạo để đảm bảo chuỗi năng lượng xanh từ nguồn đến bánh xe.

Trở lại với thực trạng ô nhiễm không khí tại Hà Nội, theo các thống kê quan trắc từ cuối năm 2024 đến giữa năm 2026, chất lượng không khí tại Thủ đô liên tục ở mức báo động, nhiều thời điểm Chỉ số chất lượng không khí (AQI) vượt mức 200 (mức Tím – mức cực kỳ nguy hại cho sức khỏe), đưa Hà Nội lọt danh sách các thành phố ô nhiễm nhất thế giới.

Hoạt động giao thông với hàng triệu phương tiện chạy xăng dầu và lượng bụi đường do phương tiện giao thông cuốn lên chiếm tỷ trọng lớn vào tổng tải lượng bụi mịn PM2.5 trong môi trường đô thị.

Theo thống kê của Ban Đô thị HĐND TP Hà Nội, Thành phố hiện có hơn 8 triệu phương tiện giao thông cá nhân, gồm 1,1 triệu ô tô và 6,9 triệu xe máy, chưa kể phương tiện công cộng và khoảng 1,2 triệu phương tiện từ các tỉnh, thành phố khác lưu thông qua địa bàn. Đáng chú ý, tỷ lệ phương tiện sử dụng động cơ đốt trong (ICE) tiêu thụ xăng và dầu diesel vẫn ở mức rất cao.

Thống kê của Ban Đô thị HĐND TP Hà Nội cho thấy, xe máy sử dụng xăng chiếm tỷ lệ áp đảo tuyệt đối tại tất cả các phường, phổ biến khoảng 94-97% tổng số phương tiện. Với ô tô, kết quả khảo sát cho thấy, xe chạy xăng chiếm 75-80%, xe điện chỉ chiếm 2-6%, xe hybrid gần như không đáng kể, còn lại là xe sử dụng dầu diesel.

Mỗi năm, lượng phương tiện khổng lồ này tiêu thụ hàng tỷ lít nhiên liệu hóa thạch, xả ra môi trường hàng triệu tấn khí CO2, CO, NOx và bụi mịn PM2.5. Thông tin tại tọa đàm mới đây do báo Dân Trí tổ chức cho thấy, tác động của nhóm xe cũ tới môi trường đã được chứng minh bằng những con số đáng lo ngại: 94% lượng hydrocarbon HC, 87% CO, 57% NOx và 33% bụi mịn PM10 từ giao thông.

Bà Lê Thanh Thủy – Phó trưởng Phòng Quản lý môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội – nhận định, ô nhiễm không khí tại Hà Nội đến từ nhiều nguồn, trong đó giao thông là nguồn phát thải chính. Hà Nội còn như chiếc lòng chảo khổng lồ, bị bao quanh bởi khu vực địa hình cao hơn khiến chất ô nhiễm khó phát tán.

Theo chia sẻ của bà Thủy, nghiên cứu phối hợp giữa Hà Nội và Ngân hàng Thế giới cho thấy ô nhiễm không khí ở Hà Nội không hoàn toàn nội địa mà còn chịu tác động từ các tỉnh lân cận, nhất là trong mùa đốt rơm rạ hoặc khi gió mùa thay đổi hướng. Muốn giải quyết tận gốc, Hà Nội phải “bắt đúng bệnh”, phân tích được tỷ lệ phát thải từ từng nhóm nguồn thải, từ đó tập trung nguồn lực giải quyết nhóm tác nhân chiếm tỷ lệ cao nhất.

Những con số về ô nhiễm có thể khiến người ta sợ hãi, nhưng bản chất của vấn đề là tổn thất không chỉ nằm ở khói bụi, mà nằm ở sự lãng phí năng lượng của công nghệ động cơ đốt trong.

Theo Bộ Năng lượng Mỹ (DOE), xe điện có khả năng chuyển hóa hơn 77% điện năng từ lưới điện thành chuyển động tại bánh xe. Trong khi đó, xe sử dụng động cơ đốt trong chỉ chuyển đổi được khoảng 12-30% năng lượng từ xăng thành lực kéo thực tế.

Lý do nằm ở nguyên lý vận hành khác biệt giữa hai loại phương tiện.

Với xe xăng, phần lớn năng lượng bị thất thoát dưới dạng nhiệt trong quá trình đốt cháy nhiên liệu. Động cơ phải tạo ra các vụ nổ liên tục trong xi-lanh để sinh công, khiến lượng nhiệt hao phí rất lớn. Xe điện sử dụng pin và mô-tơ điện để truyền động trực tiếp, hạn chế đáng kể thất thoát năng lượng. Theo dữ liệu của DOE, hệ truyền động điện chỉ gây tổn thất khoảng 15-20% năng lượng, thấp hơn nhiều so với mức thất thoát 64-75% của động cơ xăng truyền thống.

Báo Lao Động dẫn lời của Giáo sư Jan Rosenow, chuyên gia về chính sách năng lượng và khí hậu tại Đại học Oxford, nhận định rằng, xe động cơ đốt trong đang “lãng phí tới 80% năng lượng trong nhiên liệu”, trong khi xe điện có thể hiệu quả hơn gấp 3-4 lần xét trên góc độ năng lượng cuối cùng được sử dụng cho chuyển động.

Một lợi thế lớn khác của xe điện là hệ thống phanh tái tạo năng lượng. Công nghệ này cho phép xe thu hồi một phần động năng trong quá trình giảm tốc hoặc phanh để nạp ngược trở lại pin, thay vì thất thoát hoàn toàn dưới dạng nhiệt như xe xăng.

Theo DOE, nếu tính cả phần năng lượng được tái tạo khi phanh, hiệu suất sử dụng năng lượng của xe điện trong điều kiện di chuyển đô thị có thể vượt 90%.

Và như vậy, việc Hà Nội quyết liệt điện hóa giao thông không chỉ giải quyết bài toán sương mù quang hóa hay bụi mịn PM2.5 đô thị, mà còn là bước chuyển chiến lược trong hành trình thực hiện Nghị định thư Montreal của Việt Nam — đi từ bảo vệ tầng ozone đến công cuộc chuyển đổi xanh toàn diện.

Không chỉ hiệu quả hơn về năng lượng, nhiều nghiên cứu quốc tế cũng cho thấy, tổng lượng khí nhà kính phát sinh trong toàn bộ vòng đời của xe điện thường thấp hơn so với xe động cơ đốt trong. EV Magazine cho rằng, xe điện không tạo ra khí thải trực tiếp từ ống xả trong quá trình vận hành.

Đặt vào bối cảnh đặc thù của Hà Nội – nơi tắc đường diễn ra thường xuyên, xe cộ nhích từng mét là chuyện diễn ra hàng ngày – hiệu suất sử dụng năng lượng của xe xăng trở nên rất nhỏ. Hàng triệu lít nhiên liệu hóa thạch phải đốt cháy mỗi ngày chỉ để động cơ nổ máy tại chỗ, xả trực tiếp hơi nóng vào mặt người đi đường. Trong khi đó, xe điện không tiêu tốn năng lượng để duy trì động cơ khi dừng đỗ và còn có cơ chế phanh tái sinh để thu hồi năng lượng.

Do đó, chuyển đổi giao thông xanh không đơn thuần là sự thay đổi về phương tiện mà là sự tái cấu trúc hệ thống tiêu thụ năng lượng đô thị, giải phóng Hà Nội khỏi sự phụ thuộc lãng phí vào nhiên liệu hóa thạch, hướng tới một mô hình phát triển hiệu suất cao và bền vững hơn. Việc kết hợp các nguồn năng lượng sạch (điện mặt trời, điện rác) với phương tiện điện giúp triệt tiêu hoàn toàn khí thải ống xả và hạ thấp tổng phát thải carbon trong toàn bộ vòng đời phương tiện.

Thực trạng hạ tầng và giải pháp tích hợp nguồn sạch – giao thông xanh

Dù lợi ích về mặt năng lượng và môi trường là rõ ràng, nhưng còn nhiều câu hỏi đặt ra là liệu hạ tầng hiện tại của Hà Nội có đáp ứng được kỳ vọng của tiến trình chuyển đổi giao thông xanh hay không? Bài toán tích hợp các nguồn năng lượng sạch phục vụ giao thông xanh được giải như thế nào?

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, Thành phố có khoảng 8,8 triệu người với hơn 9,3 triệu phương tiện (xe cá nhân và phương tiện vận tải công cộng); trong đó xe máy chiếm tới trên 86%. Tốc độ gia tăng phương tiện từ 4-5%/năm, cao hơn nhiều so với tốc độ phát triển hạ tầng – chỉ khoảng 0,35%/năm.

Trong khi đó, tỷ lệ đất dành cho giao thông mới đạt khoảng 12,2%, thấp hơn nhiều so với yêu cầu quy hoạch (quy chuẩn yêu cầu từ 20-26%); đất dành cho giao thông tĩnh chỉ đạt 0,65%. Điều này khiến nhiều tuyến đường thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải, đặc biệt trong giờ cao điểm, áp lực lên hạ tầng giao thông Thủ đô rất lớn. Việc thiếu hụt không gian khiến việc lắp đặt các trạm sạc xe điện tập trung, trạm đổi pin thông minh hay hạ tầng dịch vụ cho xe buýt điện gặp nhiều khó khăn.

Cũng cần phải nói về áp lực lưới điện và hạ tầng trạm sạc. Mặc dù ngành điện đã ứng dụng AI và cải tạo lưới điện nhưng sự tăng trưởng nhanh của xe điện cá nhân trong những năm gần đây vẫn là một thách thức lớn. Nếu hàng chục nghìn ô tô điện cắm sạc cùng lúc vào giờ cao điểm buổi tối (18h-20h) nguy cơ quá tải đường dây hạ áp khu vực đó là hoàn toàn hiện hữu. Thêm vào đó, hành lang pháp lý cho việc đầu tư, vận hành trạm sạc kinh doanh thương mại trên đất công vẫn còn những điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ.

Đối với hạ tầng giao thông công cộng, mặc dù hai tuyến đường sắt đô thị (Cát Linh – Hà Đông và Nhổn – Ga Hà Nội đoạn trên cao) đã đi vào vận hành và phát huy hiệu quả rõ rệt, nhưng mạng lưới metro của Hà Nội vẫn đang ở giai đoạn đầu. 5 tuyến metro khác vừa đồng loạt khởi công và đang được ráo riết triển khai. Xe buýt truyền thống chưa thể kết nối toàn diện do hạ tầng đường sá nhiều ngõ ngách, dẫn đến việc người dân vẫn phải phụ thuộc lớn vào phương tiện cá nhân.

Đối mặt với các thách thức hạ tầng và yêu cầu thực tiễn, từ đầu năm 2026 đến nay, chính quyền Hà Nội đã triển khai một chuỗi giải pháp chính sách đồng bộ, thể hiện quyết tâm cao độ.

Đầu tiên, phải kể đến việc HĐND Thành phố chính thức thông qua Đề án thiết lập Vùng phát thải thấp (Low Emission Zone – LEZ). Lộ trình thực thi được phân kỳ rõ ràng: Giai đoạn thí điểm (1/7/2026 – 31/12/2026), đề án được triển khai tại khu vực phường Hoàn Kiếm (quận Hoàn Kiếm cũ). Tại đây, thành phố áp dụng các biện pháp phân luồng, hạn chế xe tải nhẹ chạy xăng/dầu, cấm xe máy quá niên hạn sử dụng và thí điểm thu phí môi trường đối với ô tô cá nhân tiêu chuẩn khí thải thấp đi vào vùng lõi.

Đến giai đoạn mở rộng (2027-2030), LEZ được mở rộng sang phường Cửa Nam và tiến tới bao phủ toàn bộ vùng lõi bên trong đường Vành đai 1.

Để chính sách LEZ không trở thành gánh nặng cho người lao động yếu thế, Hà Nội đã thông qua gói ngân sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện trị giá 1.045 tỷ đồng. Đối với hộ nghèo, ngân sách thành phố hỗ trợ 100% giá trị mua xe máy điện mới (mức hỗ trợ tối đa lên tới 20 triệu đồng/phương tiện) khi người dân thuộc hộ nghèo cam kết loại bỏ và tiêu hủy xe máy xăng cũ. Với hộ cận nghèo, Thành phố hỗ trợ 80% giá trị xe (mức tối đa 15 triệu đồng/phương tiện).

Bên cạnh đó, Hà Nội áp dụng chính sách miễn 100% tiền vé xe buýt (cả xe buýt điện và xe buýt thường) trong vòng 1 năm cho toàn bộ cư dân sinh sống trong Vùng phát thải thấp khi họ đăng ký sử dụng giao thông công cộng thay thế xe cá nhân.

Sở Xây dựng Hà Nội phối hợp với chính quyền các phường rà soát, bố trí 220 bãi, điểm trông giữ phương tiện nằm bên trong và lân cận khu vực Vành đai 1. Thành phố cũng đã hoạch định và bố trí 10 bãi đỗ xe trung chuyển lớn đặt tại các cửa ngõ quan trọng.

Tính đến cuối tháng 8/2026, sau gần 2 tháng triển khai thí điểm vùng phát thải thấp, hệ thống xe đạp công cộng, trạm sạc, tủ đổi pin tiếp tục được bổ sung. Đến nay, toàn địa bàn Hà Nội đã có hơn 2.300 vị trí trạm sạc với trên 10.200 cổng sạc và khoảng 1.650 tủ đổi pin.

Thành phố cũng siết chặt lộ trình điện hóa phương tiện vận tải hành khách công cộng. Theo ông Thái Hồ Phương, Giám đốc Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông TP Hà Nội, dự kiến đến hết năm 2026, tổng số xe buýt điện và năng lượng xanh trên toàn mạng lưới sẽ nâng lên 851 xe, bao gồm 712 xe buýt điện và 139 xe buýt CNG, đạt tỷ lệ 43,6%. Tỷ lệ này vượt đáng kể so với mục tiêu lộ trình chuyển đổi được đặt ra tại Kế hoạch số 149/KH-UBND, trong đó phấn đấu đến hết năm 2026 đạt từ 20-23% số xe buýt sử dụng điện và năng lượng xanh. Việc hoàn thành vượt chỉ tiêu cho thấy quyết tâm lớn của Hà Nội trong thúc đẩy chuyển đổi phương tiện giao thông công cộng theo hướng bền vững.

Mục tiêu của Hà Nội tiến tới chuyển đổi 100% xe buýt điện và năng lượng xanh vào năm 2030. Các hãng taxi cũng được yêu cầu chuyển đổi 100% sang ô tô điện trước năm 2030.

Đặc biệt, Hà Nội thúc đẩy quy hoạch đô thị theo mô hình TOD (Transit-Oriented Development) – lấy các nhà ga đường sắt đô thị làm trung tâm tích hợp dịch vụ, thương mại và nhà ở, giúp giảm cự ly di chuyển cá nhân, từ đó giảm thiểu nhu cầu tiêu thụ năng lượng.

Theo ông Nguyễn Phan Anh – Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải, Sở Xây dựng Hà Nội – Thành phố coi hạ tầng và chính sách là hai trong số những trụ cột quan trọng nhất của tiến trình chuyển đổi xanh giao thông. Hạ tầng cần bao gồm giao thông công cộng đủ sức hấp dẫn, mạng lưới trạm sạc nhiều lớp, bãi đỗ xe hợp pháp, điểm trung chuyển thuận tiện, hạ tầng đi bộ an toàn, dữ liệu vận hành minh bạch.

“Sở đang cùng nhóm nghiên cứu của UNDP (Chương trình phát triển Liên hợp quốc) nghiên cứu và định hình phát triển hệ thống trạm sạc xe điện nhiều lớp cho Hà Nội” – ông Nguyễn Phan Anh chia sẻ.

Ông Đào Việt Long – Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội – cho biết, Tổ công tác liên ngành của Thành phố đã khảo sát 110 vị trí tiềm năng để triển khai thí điểm trạm sạc công cộng, chủ yếu bố trí từ Vành đai 3 trở vào.

“Vướng mắc lớn nhất hiện nay là thiếu quy chuẩn quốc gia về trạm sạc, do đó, Thành phố đề xuất lắp đặt thí điểm tại các bãi đỗ xe được cấp phép để kịp thời tạo năng lực hạ tầng trước khi nhu cầu tăng mạnh. Việc phát triển hệ thống trạm đổi pin cũng được xem là giải pháp giảm lo ngại cháy nổ, hạn chế tình trạng sạc tự phát trong chung cư” – ông Long cho hay.

Ở góc độ dài hạn, dự thảo nghị quyết của HĐND TP Hà Nội yêu cầu các bãi đỗ xe hiện hữu trong Vành đai 3 phải bố trí tối thiểu 15% chỗ đỗ có trạm sạc trước năm 2030, còn các công trình xây dựng mới phải đáp ứng tỷ lệ ít nhất 30%.

Về giao thông công cộng, ông Long cho biết, Hà Nội đang tăng tốc chuyển đổi xe buýt điện, xây dựng lại mạng lưới tuyến phục vụ khu vực Vành đai 1 với trọng tâm là xe buýt điện mini phù hợp với không gian phố nhỏ. Hệ thống đường sắt đô thị 15 tuyến hơn 600 km được coi là xương sống. Khi các tuyến số 3.1, 3.2, 2.1 và 5 hoàn thành theo các mốc từ 2027 đến 2030, Hà Nội sẽ có năng lực vận chuyển khối lượng lớn, tạo điều kiện để giảm xe cá nhân trong vùng phát thải thấp.

Để thúc đẩy chuyển dịch năng lượng xanh, Hà Nội dự kiến hỗ trợ các hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện. Cụ thể, hộ gia đình lắp điện mặt trời có công suất từ 1kWp trở lên được hỗ trợ 1 triệu đồng/kWp, tối đa 3 triệu đồng mỗi hộ. Trường hợp lắp đồng bộ hệ thống lưu trữ điện (BESS) từ 2kWh trở lên, hộ gia đình được hỗ trợ thêm 1 triệu đồng/kWh, tối đa 3 triệu đồng. Như vậy, mức hỗ trợ tối đa cho cả hệ thống điện mặt trời và lưu trữ điện là 6 triệu đồng/hộ.

Khi một hộ gia đình vừa sử dụng điện mặt trời mái nhà vừa sạc xe điện, họ đã hoàn thành chu trình tiêu thụ năng lượng sạch khép kín.

Sự đồng hành của doanh nghiệp và người dân: Đẩy mạnh cả nguồn sạch lẫn phương tiện xanh

Một chính sách dù đúng đắn đến đâu nhưng nếu thực thi một cách khiên cưỡng sẽ vấp phải sự phản kháng của xã hội, đặc biệt là chính sách chuyển đổi xanh sẽ động chạm đến sinh kế của hàng triệu người lao động dựa vào chiếc xe máy. Nhận thức rõ tính nhạy cảm của bài toán này, lãnh đạo Thành phố đã cân bằng giữa mục tiêu vĩ mô và an sinh xã hội.

Tại các cuộc họp chỉ đạo gần đây, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng đã quán triệt thông điệp xuyên suốt: “Trong việc hạn chế xe xăng và áp dụng Vùng phát thải thấp, các sở, ngành và địa phương tuyệt đối không nóng vội, không áp đặt, không gây xáo trộn đột ngột đến đời sống và sinh kế của nhân dân”. Quan điểm chỉ đạo này khẳng định phương thức thực thi phải tạo ra các “vùng đệm” về thời gian và không gian để người dân thích ứng.

Chính sách chỉ thực sự đi vào thực tế khi nó nhận được sự hưởng ứng từ thị trường và cộng đồng xã hội. Tại Hà Nội, làn sóng đồng hành đang diễn ra mạnh mẽ, từ sản xuất – tiêu dùng năng lượng sạch và sử dụng phương tiện xanh.

Các doanh nghiệp Việt Nam đã chủ động đầu tư, tiên phong giải các bài toán khó của giao thông xanh. Tập đoàn Vingroup đã tạo dựng một hệ sinh thái điện hóa hoàn chỉnh từ sản xuất xe buýt điện (VinBus), ô tô/xe máy điện, phát triển mạng lưới trạm sạc phủ khắp Thủ đô, đến việc vận hành hãng taxi điện Xanh SM (hiện đã đổi tên thành Green SM). Các hạ tầng nhà xưởng, trạm sạc cũng đang tích cực lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà để xanh hóa nguồn cấp điện.

Đáng chú ý, VinFast triển khai chương trình “Thu xăng – Đổi điện” với nhiều chính sách ưu đãi tài chính thiết thực để hỗ trợ khách hàng chuyển đổi sang xe điện, kể cả ô tô và xe máy điện, như: hỗ trợ tiền mặt trực tiếp, ưu đãi tài chính, miễn phí sạc pin, bảo hành dài hạn…

Hệ thống xe đạp công cộng TNgo đã phủ sóng hàng nghìn chiếc xe đạp (bao gồm cả xe đạp trợ lực điện) tại hơn 100 điểm trạm quanh các ga metro, trạm xe buýt và khu du lịch tại khu vực nội thành. TNgo đóng vai trò là “mắt xích chặng cuối”, giải bài toán đi bộ từ nhà đến trạm xe buýt, hoàn thiện chuỗi giao thông không phát thải.

Việc các doanh nghiệp đổ vốn lớn vào hạ tầng trạm sạc và phương tiện xanh không đơn thuần là thay đổi mô hình kinh doanh, mà còn tạo nền tảng để xây dựng các Báo cáo ESG chuẩn mực, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường vốn quốc tế.

Mặt khác, tâm lý của người dân Thủ đô đang có những chuyển biến. Trong tiêu dùng năng lượng, người dân hưởng ứng phong trào “Hộ gia đình sử dụng điện an toàn, tiết kiệm, hiệu quả”. Nhiều hộ gia đình, tòa nhà tư nhân chủ động đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu, giảm bớt tải điện lưới vào ban ngày.

Trong chuyển đổi phương tiện, người dân dần xóa bỏ tâm lý e ngại về pin hay trạm sạc, chủ động lựa chọn xe máy điện, ô tô điện cho nhu cầu di chuyển hàng ngày. Đồng thời, trước những lợi ích kinh tế cùng các chính sách hỗ trợ thiết thực của Thành phố, làn sóng “xanh hóa” phương tiện cá nhân đang lan rộng.

Có thể thấy, Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đã mở đường, Kế hoạch 11-KH/TU của Thành ủy Hà Nội đã cụ thể hóa với các chính sách, hành động thiết thực. Bằng việc thúc đẩy song hành năng lượng tái tạo và giao thông xanh, Hà Nội đang khẳng định quyết tâm hiện thực hóa mục tiêu tiết kiệm năng lượng, từng bước xây dựng một Thủ đô văn minh, hiện đại và phát triển bền vững.

Tiến Nguyên – Hải Đăng