Doanh nhân Phạm Văn Linh: Doanh nghiệp càng lớn, trách nhiệm càng cao
Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, Phóng viên Tạp chí Kinh tế Môi trường đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Văn Linh, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đầu tư WIN Holdings, về quan điểm phát triển doanh nghiệp dựa trên năng lực thực chất, chữ tín và trách nhiệm dài hạn.
Phóng viên: Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, nhìn lại hành trình xây dựng và phát triển WIN Holdings, điều gì khiến ông tâm đắc nhất? Đâu là những giá trị cốt lõi mà ông và các cộng sự muốn xây dựng để tạo nên bản sắc riêng của WIN Holdings?
Doanh nhân Phạm Văn Linh: Nếu nhìn lại chặng đường đã qua, điều tôi tâm đắc nhất không phải là WIN Holdings đã đi được bao xa hay có bao nhiêu dự án, mà là chúng tôi đã từng bước hình thành được một cách làm và một hệ giá trị tương đối rõ ràng.
Một doanh nghiệp có thể lớn nhanh nhờ cơ hội, nhưng để đi đường dài thì nhất định phải dựa trên năng lực thật, uy tín thật và những giá trị đủ bền để giữ được niềm tin của đối tác, khách hàng, người lao động và cộng đồng.
Ngay từ đầu, chúng tôi xác định WIN Holdings không chỉ tìm kiếm cơ hội đầu tư, mà phải tìm kiếm những cơ hội có khả năng tạo ra giá trị lâu dài. Vì vậy, trong quá trình phát triển, chúng tôi luôn cố gắng giữ ba điều: tôn trọng cam kết, đề cao hiệu quả thực chất và đặt trách nhiệm dài hạn cao hơn lợi ích ngắn hạn.
Tôi cho rằng bản sắc của một doanh nghiệp không nằm ở những khẩu hiệu mà doanh nghiệp nói về mình, mà nằm ở cách doanh nghiệp hành xử khi đứng trước những lựa chọn khó khăn. Có những cơ hội rất hấp dẫn về lợi nhuận trước mắt nhưng nếu không phù hợp với năng lực, không kiểm soát được rủi ro hoặc không tạo ra giá trị bền vững thì cũng cần đủ tỉnh táo để không lựa chọn.
Điều tôi mong muốn nhất là sau này, khi nhắc tới WIN Holdings, đối tác có thể nghĩ đến một doanh nghiệp làm việc nghiêm túc, giữ chữ tín, có khả năng tổ chức nguồn lực và luôn nhìn một dự án trong một vòng đời đủ dài.
Phóng viên: WIN Holdings hoạt động trong khá nhiều lĩnh vực, từ đầu tư bất động sản, phát triển đô thị, hạ tầng khu – cụm công nghiệp đến khoáng sản, xử lý chất thải, nước sạch và một số lĩnh vực khác. Vậy đâu là trụ cột chiến lược của WIN Holdings trong giai đoạn hiện nay và doanh nghiệp đặt mục tiêu phát triển như thế nào trong 5–10 năm tới?
Doanh nhân Phạm Văn Linh: Tôi nghĩ nếu chỉ nhìn WIN Holdings theo từng ngành nghề riêng lẻ thì sẽ khó thấy đầy đủ định hướng của doanh nghiệp.
Bất động sản, đô thị, hạ tầng khu công nghiệp, khoáng sản, nước sạch hay xử lý chất thải tuy khác nhau về mô hình kinh doanh nhưng đều liên quan đến những nhu cầu nền tảng của nền kinh tế: đất đai, hạ tầng, tài nguyên, môi trường và chất lượng không gian sống.
Vì vậy, định hướng của chúng tôi trong những năm tới không phải là mở rộng bằng mọi giá, mà là từng bước xây dựng một hệ sinh thái đầu tư có sự liên kết giữa các lĩnh vực, trong đó mỗi dự án phải có khả năng bổ trợ cho năng lực chung của doanh nghiệp.
Trong 5–10 năm tới, tôi cho rằng có ba việc đặc biệt quan trọng.
Thứ nhất là tập trung. Một doanh nghiệp muốn phát triển bền vững phải biết mình làm tốt nhất điều gì và nguồn lực nên được đặt ở đâu.
Thứ hai là nâng cao năng lực quản trị và tổ chức vốn. Khi quy mô lớn lên, điều quyết định không còn là khả năng tìm kiếm cơ hội, mà là khả năng kiểm soát rủi ro, dòng tiền, tiến độ và hiệu quả trên toàn bộ danh mục đầu tư.
Thứ ba là đưa yêu cầu phát triển xanh và bền vững trở thành một phần của chiến lược đầu tư, thay vì chỉ coi đó là một yêu cầu tuân thủ.
Mục tiêu của WIN Holdings không đơn giản là trở thành doanh nghiệp có nhiều dự án hơn. Điều chúng tôi hướng tới là trở thành một doanh nghiệp đầu tư có năng lực lựa chọn dự án tốt, triển khai tốt và tạo được giá trị bền vững trên mỗi địa bàn mà mình hiện diện.
Phóng viên: Một danh mục đầu tư trải rộng trên nhiều lĩnh vực có thể tạo ra cơ hội nhưng đồng thời cũng đặt ra bài toán về nguồn lực và quản trị. WIN Holdings dựa trên những tiêu chí nào để lựa chọn một dự án đầu tư? Doanh nghiệp làm thế nào để cân bằng giữa mở rộng quy mô với hiệu quả và tính bền vững của từng dự án?
Doanh nhân Phạm Văn Linh: Theo tôi, điều khó nhất trong đầu tư không phải là tìm ra cơ hội, mà là biết cơ hội nào phù hợp với mình.
Trước một dự án, chúng tôi không chỉ đặt câu hỏi “dự án có lợi nhuận hay không”, mà còn phải trả lời một loạt câu hỏi khác: dự án có phù hợp với chiến lược dài hạn không, doanh nghiệp có đủ năng lực triển khai không, nguồn lực tài chính có chịu được các kịch bản bất lợi không, rủi ro pháp lý và môi trường ở mức nào và quan trọng hơn, dự án tạo ra giá trị gì sau khi hoàn thành.
Tôi luôn cho rằng tăng trưởng chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp kiểm soát được tăng trưởng đó.
Một doanh nghiệp phát triển quá nhanh so với năng lực quản trị có thể đối mặt với rủi ro lớn hơn rất nhiều so với một doanh nghiệp đi chậm nhưng chắc. Vì vậy, giữa quy mô và hiệu quả, chúng tôi ưu tiên chất lượng tài sản, chất lượng dự án và chất lượng dòng tiền.
Trong đầu tư, có những quyết định không tạo ra lợi ích ngay lập tức nhưng lại bảo vệ doanh nghiệp trong nhiều năm sau đó. Giữ một tỷ lệ tài chính an toàn, dành nguồn lực cho hạ tầng môi trường, lựa chọn công nghệ tốt hơn hay từ chối một dự án có mức độ rủi ro quá cao đều có thể làm lợi nhuận ngắn hạn giảm đi, nhưng đó lại là nền tảng của sự bền vững.
Đối với tôi, quy mô là kết quả của năng lực, không nên là mục tiêu đứng trước năng lực.
Phóng viên: Trong bối cảnh kinh tế tư nhân ngày càng được xác định là một động lực quan trọng của nền kinh tế, theo ông, đâu là những cơ hội lớn nhất đối với doanh nghiệp tư nhân Việt Nam hiện nay? Và để tận dụng được những cơ hội đó, bản thân doanh nghiệp cần thay đổi điều gì về tư duy quản trị, công nghệ và năng lực cạnh tranh?
Doanh nhân Phạm Văn Linh: Tôi cho rằng doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn có rất nhiều cơ hội, nhưng đồng thời tiêu chuẩn đối với doanh nghiệp cũng cao hơn rất nhiều so với trước đây.
Cơ hội đến từ quy mô của nền kinh tế ngày càng lớn, nhu cầu đầu tư hạ tầng, đô thị hóa, công nghiệp hóa, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh ngày càng mạnh. Những lĩnh vực trước đây được nhìn như chi phí, chẳng hạn xử lý chất thải, tiết kiệm năng lượng hay quản trị môi trường, đang dần trở thành những ngành kinh tế có giá trị.
Nhưng cơ hội chỉ thực sự có ý nghĩa với những doanh nghiệp có đủ năng lực để nắm bắt.
Theo tôi, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam cần chuyển từ tư duy tận dụng cơ hội sang tư duy xây dựng năng lực. Cơ hội có thể đến rồi đi, còn năng lực tổ chức, công nghệ, con người và quản trị mới quyết định một doanh nghiệp có thể tồn tại qua nhiều chu kỳ kinh tế hay không.
Quản trị cũng phải thay đổi. Khi doanh nghiệp còn nhỏ, người đứng đầu có thể trực tiếp xử lý phần lớn công việc. Nhưng khi doanh nghiệp lớn lên, sức mạnh phải nằm trong hệ thống chứ không thể chỉ nằm trong một cá nhân.
Bên cạnh đó, công nghệ và dữ liệu sẽ ngày càng ảnh hưởng đến chất lượng quyết định. Doanh nghiệp nào nắm được dữ liệu tốt hơn, quản trị rủi ro tốt hơn và ra quyết định nhanh hơn sẽ có lợi thế cạnh tranh rất lớn.
Tôi cho rằng giai đoạn tới sẽ không chỉ là cuộc cạnh tranh về vốn hay tài sản, mà ngày càng là cuộc cạnh tranh về năng lực quản trị, công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng phát triển bền vững.
Phóng viên: WIN Holdings tham gia một số lĩnh vực có mối quan hệ trực tiếp với tài nguyên và môi trường như phát triển khu công nghiệp, đô thị, khai khoáng, nước sạch và xử lý chất thải. Theo ông, doanh nghiệp nhìn nhận như thế nào về mối quan hệ giữa hiệu quả kinh tế và trách nhiệm môi trường trong quá trình lựa chọn và triển khai dự án?
Doanh nhân Phạm Văn Linh: Tôi không cho rằng hiệu quả kinh tế và trách nhiệm môi trường là hai mục tiêu đối lập.
Có thể trong ngắn hạn, việc đầu tư cho công nghệ tốt hơn, hệ thống xử lý tốt hơn hay những giải pháp tiết kiệm tài nguyên làm tăng chi phí của dự án. Nhưng nếu nhìn trong toàn bộ vòng đời đầu tư, đó lại là một khoản đầu tư cho sự an toàn và khả năng tồn tại lâu dài của chính dự án.
Một dự án nếu chỉ hiệu quả về tài chính nhưng tạo ra rủi ro môi trường, xung đột với cộng đồng hoặc chi phí khắc phục quá lớn về sau thì theo tôi chưa thể gọi là một dự án hiệu quả.
Đặc biệt trong những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến đất đai, tài nguyên và môi trường, doanh nghiệp càng phải có trách nhiệm cao hơn. Bởi những gì chúng ta làm hôm nay không chỉ ảnh hưởng đến một nhiệm kỳ kinh doanh mà có thể để lại tác động trong hàng chục năm.
Quan điểm của tôi là phải đưa yếu tố môi trường vào ngay từ lúc tính toán hiệu quả dự án, chứ không đợi đến khi dự án đã hình thành mới tìm cách bổ sung các biện pháp xử lý.
Một dự án tốt phải đạt được ít nhất ba mục tiêu: hiệu quả cho doanh nghiệp, phù hợp với yêu cầu phát triển của địa phương và hạn chế tối đa những chi phí môi trường phải chuyển sang cho xã hội và thế hệ sau.
Phóng viên: Với các dự án khu công nghiệp và đô thị, những yêu cầu về hạ tầng môi trường, sử dụng năng lượng, nước, xử lý nước thải, chất thải và giảm phát thải đang ngày càng cao. WIN Holdings có định hướng đưa các tiêu chí xanh, tuần hoàn, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải trở thành tiêu chí ngay từ khâu quy hoạch, lựa chọn công nghệ và thu hút đầu tư hay không?
Doanh nhân Phạm Văn Linh: Theo tôi, nếu muốn xây dựng một khu công nghiệp hay một đô thị có sức cạnh tranh trong 10–20 năm tới thì những yếu tố xanh không thể là phần bổ sung sau cùng, mà phải được tính ngay từ khâu quy hoạch.
Một dự án được quy hoạch tốt ngay từ đầu sẽ có khả năng tiết kiệm rất nhiều chi phí trong tương lai.
Ví dụ, cách bố trí hệ thống cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, thu gom chất thải, sử dụng năng lượng hay tổ chức giao thông nếu được tính toán đồng bộ từ đầu sẽ hiệu quả hơn rất nhiều so với việc phải cải tạo sau khi dự án đã vận hành.
Đối với khu công nghiệp, tôi cho rằng tiêu chuẩn môi trường trong tương lai cũng sẽ trở thành một yếu tố cạnh tranh để thu hút nhà đầu tư.
Các doanh nghiệp, đặc biệt những doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, ngày càng quan tâm đến phát thải, năng lượng sạch, sử dụng nước, nguồn nguyên liệu và các tiêu chuẩn ESG. Vì vậy, một khu công nghiệp có hạ tầng môi trường tốt không đơn thuần thực hiện trách nhiệm xã hội mà còn tạo ra lợi thế thương mại.
Chúng tôi nhìn vấn đề xanh theo hướng như vậy: không phải làm xanh để có thêm một danh hiệu, mà làm xanh để tạo ra một mô hình tài sản có chất lượng cao hơn, vận hành hiệu quả hơn và có giá trị lâu dài hơn.
Phóng viên: Xử lý chất thải cũng là một lĩnh vực WIN Holdings từng quan tâm và hợp tác với đối tác nước ngoài về công nghệ. Theo ông, đâu là cơ hội của thị trường xử lý chất thải tại Việt Nam hiện nay? WIN Holdings có định hướng phát triển lĩnh vực này thành một mảng đầu tư dài hạn, gắn xử lý chất thải với kinh tế tuần hoàn và biến chất thải thành tài nguyên hay không?
Doanh nhân Phạm Văn Linh: Tôi cho rằng cách nhìn về chất thải đang thay đổi rất nhanh.
Trước đây, câu hỏi thường là “làm thế nào để xử lý chất thải”. Trong nền kinh tế tuần hoàn, câu hỏi ngày càng trở thành “trong dòng chất thải đó có những tài nguyên gì có thể thu hồi và đưa trở lại nền kinh tế”.
Đây là sự thay đổi rất lớn về tư duy.
Một ngành xử lý chất thải hiện đại không chỉ thực hiện nhiệm vụ thu gom và tiêu hủy, mà còn có thể tạo ra nguyên liệu tái chế, năng lượng và những dòng sản phẩm mới. Khi đó, bảo vệ môi trường không còn hoàn toàn là một khoản chi phí mà có thể hình thành một chuỗi giá trị kinh tế mới.
Tất nhiên đây cũng là lĩnh vực khó. Công nghệ phải phù hợp, quy mô đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài và việc tổ chức nguồn đầu vào phải ổn định. Vì vậy, nếu tham gia, chúng tôi xác định phải nghiên cứu rất kỹ và lựa chọn công nghệ trên cơ sở hiệu quả thực tế chứ không chạy theo xu hướng.
Quan điểm dài hạn của WIN Holdings là quan tâm đến những mô hình có khả năng kết nối xử lý chất thải – thu hồi tài nguyên – tái sử dụng – tái chế.
Tôi tin rằng trong tương lai, giá trị của một doanh nghiệp môi trường không chỉ được đo bằng bao nhiêu tấn chất thải đã xử lý, mà còn bởi bao nhiêu tài nguyên đã được đưa trở lại chu trình sản xuất và bao nhiêu tác động môi trường đã được giảm xuống.
Phóng viên: Đối với những lĩnh vực nhạy cảm về môi trường như khai thác khoáng sản hay phát triển dự án sử dụng quỹ đất lớn, cộng đồng địa phương ngày càng quan tâm đến tác động môi trường và lợi ích mà dự án mang lại. WIN Holdings đặt ra nguyên tắc nào để bảo đảm một dự án không chỉ đem lại hiệu quả cho nhà đầu tư mà còn tạo giá trị cho địa phương và cộng đồng nơi dự án hiện diện?
Doanh nhân Phạm Văn Linh: Một dự án muốn tồn tại lâu dài thì không thể tồn tại tách rời khỏi địa phương nơi dự án đó hoạt động.
Theo tôi, bên cạnh hiệu quả đầu tư và việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo quy định, doanh nghiệp cần trả lời được một câu hỏi rất thực tế: sau khi doanh nghiệp đến, địa phương nhận lại được điều gì?
Đó có thể là hạ tầng tốt hơn, việc làm, nguồn thu, cơ hội kinh doanh cho người dân địa phương, chất lượng môi trường được kiểm soát tốt hơn hoặc những giá trị xã hội khác.
Đối với những dự án có tác động lớn đến đất đai hay tài nguyên, điều này càng quan trọng. Nếu lợi ích chỉ tập trung vào nhà đầu tư còn những chi phí và hệ quả lại do cộng đồng gánh chịu thì mô hình đó rất khó bền vững.
Tôi cho rằng doanh nghiệp cần xây dựng quan hệ với địa phương theo tư duy đồng hành chứ không phải quan hệ ngắn hạn trong phạm vi một dự án.
Khi doanh nghiệp coi mình là một phần của cộng đồng, doanh nghiệp sẽ nhìn quyết định đầu tư khác đi. Chúng ta sẽ quan tâm nhiều hơn đến môi trường sống, người lao động, sinh kế và cả những tác động sau khi dự án kết thúc.
Đối với tôi, một dự án thành công không phải là dự án chỉ hoàn thành về mặt tài chính, mà là dự án mà nhiều năm sau khi triển khai, doanh nghiệp vẫn có thể quay trở lại địa phương đó với sự tôn trọng và tin tưởng của cộng đồng.
Phóng viên: Phát triển bền vững ngày nay không còn chỉ là tuân thủ các quy định về môi trường mà đang trở thành một yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn, đối tác và thị trường. Theo ông, các tiêu chuẩn ESG, chuyển đổi xanh và mục tiêu giảm phát thải sẽ tác động như thế nào đến chiến lược của WIN Holdings trong những năm tới?
Doanh nhân Phạm Văn Linh: Tôi cho rằng ESG hay chuyển đổi xanh không nên được nhìn như một phong trào.
Đằng sau những khái niệm đó là một sự thay đổi rất thực tế trong cách thị trường đánh giá doanh nghiệp.
Trước đây, một doanh nghiệp có thể chủ yếu được nhìn qua doanh thu, lợi nhuận và tài sản. Ngày nay, nhà đầu tư và đối tác ngày càng quan tâm thêm đến doanh nghiệp sử dụng tài nguyên như thế nào, quản trị rủi ro ra sao, quan hệ với người lao động và cộng đồng thế nào, mức độ minh bạch đến đâu và doanh nghiệp có khả năng thích ứng với các tiêu chuẩn môi trường mới hay không.
Do đó, ESG về lâu dài sẽ tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận vốn, chi phí vốn, khả năng tham gia các chuỗi cung ứng và cả giá trị của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, tôi cho rằng việc triển khai ESG cũng cần thực chất.
Không nên bắt đầu bằng việc tạo ra thật nhiều báo cáo hay đặt ra những mục tiêu quá xa so với khả năng thực hiện. Điều quan trọng hơn là xác định những vấn đề có ảnh hưởng lớn nhất đối với từng ngành kinh doanh, xây dựng dữ liệu, thiết lập tiêu chuẩn quản trị và cải thiện từng bước.
Đối với WIN Holdings, tinh thần chung là từng bước đưa các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị vào quá trình đánh giá dự án và vận hành doanh nghiệp.
Tôi nghĩ trong 10 năm tới, năng lực phát triển bền vững sẽ không còn là một lợi thế bổ sung, mà dần trở thành một điều kiện của năng lực cạnh tranh.
Phóng viên: Nhìn về chặng đường phía trước, ông muốn WIN Holdings được nhắc đến như một doanh nghiệp như thế nào? Và nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, ông muốn gửi thông điệp gì tới cộng đồng doanh nhân Việt Nam về trách nhiệm của doanh nghiệp đối với sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới?
Doanh nhân Phạm Văn Linh: Nếu phải nói ngắn gọn, tôi mong WIN Holdings sau này được nhắc đến như một doanh nghiệp có năng lực, có uy tín và có trách nhiệm.
Tôi không cho rằng giá trị của một doanh nghiệp chỉ nằm ở quy mô mà doanh nghiệp đạt được. Giá trị lớn hơn là doanh nghiệp đã tạo ra điều gì trong quá trình phát triển đó: tạo ra bao nhiêu việc làm, hình thành những tài sản nào cho nền kinh tế, giải quyết được vấn đề gì cho xã hội và để lại điều gì cho thế hệ sau.
Chúng ta đang bước vào một giai đoạn mà vị thế của doanh nghiệp Việt Nam ngày càng lớn hơn. Khi nền kinh tế lớn lên, trách nhiệm của doanh nhân cũng phải lớn lên tương ứng.
Doanh nhân không chỉ là người tìm kiếm lợi nhuận. Doanh nhân còn là người tổ chức nguồn lực xã hội, tạo việc làm, đầu tư cho công nghệ, xây dựng năng lực sản xuất và góp phần tạo nên sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Tôi tin rằng một quốc gia mạnh cần có một cộng đồng doanh nghiệp mạnh. Nhưng doanh nghiệp mạnh không chỉ là doanh nghiệp nhiều tài sản, mà phải là doanh nghiệp có khả năng đi qua nhiều chu kỳ, có năng lực đổi mới, tuân thủ pháp luật, biết bảo vệ môi trường và có trách nhiệm với xã hội.
Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, điều tôi muốn chia sẻ với cộng đồng doanh nhân là: chúng ta hoàn toàn có quyền khát vọng xây dựng những doanh nghiệp lớn, nhưng quy mô càng lớn thì trách nhiệm đối với đất nước, cộng đồng và thế hệ mai sau cũng càng lớn.
Nếu mỗi doanh nghiệp Việt Nam đều cố gắng tạo ra nhiều giá trị hơn những gì mình khai thác từ xã hội, tôi tin rằng sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân sẽ không chỉ tạo nên những doanh nghiệp lớn, mà còn góp phần tạo nên một nền kinh tế tự chủ, một xã hội thịnh vượng và một Việt Nam có vị thế ngày càng cao hơn.
Xin cảm ơn ông!
Anh Minh
