Khơi thông thể chế, bứt phá xuất khẩu và chủ động trước thiên tai dị thường
* Bước chuyển mình toàn diện từ tư duy quản lý đến hiệu quả thực thi, kiến tạo nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại và bền vững.
Bức tranh ngành Nông nghiệp và Môi trường 7 tháng đầu năm và bước sang tháng 8/2026 ghi nhận những thành quả vượt bậc, tiếp tục khẳng định vai trò trụ đỡ vững chắc của nền kinh tế đất nước. Với tốc độ tăng trưởng kinh tế vượt mục tiêu Chính phủ giao (Quý II đạt 4,06%, 6 tháng đầu năm đạt 3,87%), kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản chạm mốc kỷ lục 42,8 tỷ USD mang về mức xuất siêu 11,67 tỷ USD, ngành đang tạo nên động lực tăng trưởng mới. Đằng sau những con số ấn tượng ấy là cuộc cách mạng quyết liệt trong hoàn thiện thể chế pháp lý, cắt giảm thủ tục hành chính, đổi mới mô hình canh tác hiện đại phát thải thấp và bản lĩnh kiên cường, chủ động phòng ngừa trước những diễn biến khốc liệt chưa từng có của mùa mưa bão và hiện tượng El Nino lịch sử.
Hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn pháp luật: Khơi thông nguồn lực phát triển
Đột phá lập pháp từ tầm nhìn chiến lược: Nhận thức sâu sắc rằng thể chế chính là “điểm nghẽn của điểm nghẽn” nhưng cũng đồng thời là “đòn bẩy của mọi đòn bẩy”, ngay từ đầu năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đặt công tác xây dựng, hoàn thiện pháp luật vào vị trí trung tâm trong chỉ đạo điều hành. Toàn ngành đã chủ động rà soát, tháo gỡ các rào cản hành chính nhằm khơi thông dòng vốn đầu tư xã hội, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho cộng đồng doanh nghiệp và người dân.
Theo Chương trình công tác năm 2026, danh mục ban đầu gồm 126 văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) (với 46 văn bản trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và 80 thông tư). Tuy nhiên, quán triệt chỉ đạo quyết liệt của cấp có thẩm quyền về cắt giảm thủ tục hành chính (TTHC), điều kiện kinh doanh (ĐKKD) và kịp thời tháo gỡ vướng mắc thực tiễn, tổng số lượng VBQPPL mà Bộ chủ trì xây dựng trong năm 2026 đã được nâng lên tới 174 văn bản (gồm 73 văn bản trình cấp có thẩm quyền và 101 thông tư). Đến trung tuần tháng 8/2026, Bộ đã hoàn thành 79/174 văn bản (đạt 45,4%), tập trung cao độ để về đích đúng hạn trong Quý III và Quý IV/2026.
Dấu ấn 4 đạo luật chiến lược trình Quốc hội
Khối lượng lập pháp kỷ lục: Trong năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao trọng trách chủ trì soạn thảo và trình Chính phủ để trình Quốc hội xem xét 04 dự án Luật mang tính nền tảng cho sự phát triển lâu dài của đất nước:
Điểm sáng không nợ đọng văn bản quy định chi tiết
Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục khẳng định vị thế là một trong số ít các Bộ tiên phong, gương mẫu trong việc thực thi kỷ cương pháp luật khi không để nợ đọng văn bản quy định chi tiết thi hành Luật. Bộ đã hoàn thành tuyệt đối 32/32 văn bản quy định chi tiết các Luật, Nghị quyết được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10.
Đối với các Luật được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất, Bộ đã hoàn thành 01/02 văn bản; 01 văn bản còn lại quy định chi tiết Luật Thi đua, khen thưởng đang được khẩn trương hoàn tất để bảo đảm có hiệu lực đồng bộ từ ngày 01/10/2026.
Song song đó, từ đầu năm đến nay, Bộ đã trình cấp có thẩm quyền ban hành 40 văn bản (31 nghị định, 05 nghị quyết, 04 quyết định) và ban hành 33 thông tư theo thẩm quyền.
|
“Việc hoàn thiện thể chế không đơn thuần là ban hành văn bản, mà cốt lõi là tháo bỏ các nút thắt, giải phóng tối đa nguồn lực xã hội, tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch và công bằng cho người nông dân và doanh nghiệp”. Thông cáo Báo chí Bộ Nông nghiệp và Môi trường Tháng 8/2026 |
Tăng trưởng vượt kế hoạch , xuất siêu gần 12 tỷ USD
Tăng trưởng bền vững trên các trụ cột: Vượt qua những thách thức gay gắt về biến động thị trường toàn cầu và biến đổi khí hậu, ngành Nông nghiệp và Môi trường 7 tháng đầu năm 2026 đã ghi nhận mức tăng trưởng bứt phá, vượt các chỉ tiêu Chính phủ giao. Tăng trưởng GDP nông lâm thủy sản trong Quý II đạt 4,06% (vượt mục tiêu 3,8%); tính chung 6 tháng đầu năm đạt 3,87% (vượt mục tiêu 3,7%). Nguồn cung lương thực, thực phẩm thiết yếu cho tiêu dùng nội địa và xuất khẩu được bảo đảm vững chắc trong mọi tình huống.
Sản xuất nông – lâm – thủy sản giữ nhịp phát triển đồng đều
Xuất khẩu nông lâm thủy sản: Thắng lớn trên các thị trường trọng điểm
Kỷ lục xuất siêu 11,67 tỷ USD: Tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản 7 tháng đầu năm 2026 đạt con số ấn tượng 42,8 tỷ USD, tăng 7,5% so với cùng kỳ năm 2025. Kim ngạch nhập khẩu đạt 31,13 tỷ USD (+10,8%), giúp toàn ngành đạt mức xuất siêu kỷ lục 11,67 tỷ USD, đóng góp to lớn vào cán cân thương mại quốc gia.
Trong tổng kim ngạch xuất khẩu, nhóm Nông sản đạt 22,22 tỷ USD (tăng 2,4%); Lâm sản đạt 10,96 tỷ USD (tăng 5,8%); Thủy sản đạt 6,85 tỷ USD (tăng 12,7%); Sản phẩm chăn nuôi đạt mức tăng trưởng đột phá 455 triệu USD (tăng 33,2%); Đầu vào sản xuất nông nghiệp đạt 2,32 tỷ USD (tăng 71,1%); và muối đạt 8,8 triệu USD (tăng 40,2%).
Cơ cấu thị trường rộng mở: Thị trường Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng phi mã 24,4%, chiếm thị phần lớn nhất với 21,9%; tiếp đến là Hoa Kỳ chiếm 19% thị phần; thị trường Nhật Bản chiếm 6,8% và duy trì mức tăng 3,9%.
Giải ngân đầu tư công và kịch bản tăng tốc những tháng cuối năm
Quyết liệt giải ngân vốn đầu tư công: Bộ đã ban hành Quyết định phân bổ 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 được giao ban đầu là 6.699,5 tỷ đồng (vốn trong nước 5.555,8 tỷ đồng, vốn nước ngoài 1.143,7 tỷ đồng). Đồng thời, Bộ đã được bổ sung 3.000 tỷ đồng vốn trong nước (gồm 500 tỷ đồng cho Dự án Nâng cấp, cải thiện môi trường nước hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải và 2.500 tỷ đồng vốn bổ sung theo Nghị quyết 176/NQ-CP), nâng tổng nguồn vốn được giao lên 9.699 tỷ đồng. Tính đến hết ngày 31/7/2026, tỷ lệ giải ngân đạt khoảng 30,64% kế hoạch.
Kịch bản bứt phá 6 tháng cuối năm: Thực hiện Nghị quyết số 168/NQ-CP ngày 27/6/2026 của Chính phủ giao chỉ tiêu phấn đấu cao hơn cho cả năm (tăng trưởng toàn ngành đạt 4,0% và tổng kim ngạch xuất khẩu trên 74 tỷ USD), trong 6 tháng cuối năm 2026, ngành nông nghiệp xác định mục tiêu phải tăng trưởng 4,3% và kim ngạch xuất khẩu đạt tối thiểu 38,3 tỷ USD. Bộ đã thiết lập kịch bản điều hành chi tiết theo từng tuần, từng tháng nhằm giải ngân 100% vốn đầu tư công và hỗ trợ tối đa doanh nghiệp xuất khẩu.
Hướng tới nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại và mở cửa thị trường toàn cầu
Chuyển dịch mô hình tăng trưởng: Ngành trồng trọt tiếp tục chứng minh sự đổi mới căn bản về phương thức sản xuất theo hướng “giảm lượng, tăng chất”, chú trọng phát triển nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp xanh và quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM). Tăng trưởng bình quân của ngành trồng trọt trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt 2,7%, vượt chỉ tiêu đề ra (2,63%).
Một trong những dấu ấn nổi bật nhất là việc triển khai Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long”. Đến nay, diện tích áp dụng quy trình sản xuất tiên tiến của Đề án đã đạt khoảng 379 nghìn ha, vượt xa mục tiêu kế hoạch giai đoạn 2024–2025. Mô hình này không chỉ giúp nông dân cắt giảm đáng kể chi phí giống, phân bón hóa học và nước tưới mà còn gia tăng rõ rệt lợi nhuận, giảm phát thải khí nhà kính và nâng tầm thương hiệu gạo Việt Nam trên trường quốc tế.
Sản lượng cây ăn trái bứt phá: Trồng trọt đang chuyển dịch mạnh mẽ sang nhóm cây lâu năm và cây ăn quả có giá trị kinh tế cao, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng khắt khe của thị trường. Nhiều giống cây trồng chất lượng cao đã bắt đầu cho thu hoạch ổn định: Sản lượng sầu riêng ước đạt 603,3 nghìn tấn (tăng 12,7% so với cùng kỳ); mít đạt 512 nghìn tấn (tăng 10,3%); dứa đạt 461,6 nghìn tấn (tăng 8,0%); dừa đạt 1.322,7 nghìn tấn (tăng 7,3%); hồ tiêu đạt 267,3 nghìn tấn (tăng 5,0%); điều đạt 323,4 nghìn tấn (tăng 4,6%); chè búp đạt 566 nghìn tấn (tăng 4,0%); cao su đạt 439,6 nghìn tấn (tăng 3,9%).
Rau quả lập kỷ lục 4,83 tỷ USD: Kim ngạch xuất khẩu nông sản 7 tháng đạt 22,19 tỷ USD (chiếm gần 52% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành). Trong đó, nhóm hàng rau quả tiếp tục là ‘ngôi sao sáng nhất’ với kim ngạch đạt khoảng 4,83 tỷ USD, tăng trưởng ngoạn mục 24,9% so với cùng kỳ năm trước. Mặt hàng hạt tiêu và điều duy trì tăng trưởng đồng đều cả về lượng lẫn giá trị.
Chủ động tháo gỡ rào cản: Mặc dù khối lượng hàng nông sản nhập khẩu 7 tháng tăng 17,6% (với hơn 585 nghìn lô, gần 78 triệu tấn), Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã kiểm soát chặt chẽ kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm. Công tác đàm phán mở cửa thị trường và thiết lập mã số vùng trồng (MSVT), cơ sở đóng gói (CSĐG) ghi nhận hàng loạt bước tiến chiến lược:
Thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền mạnh mẽ của Đảng và Chính phủ, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã phân cấp cho cấp tỉnh thực hiện 04 TTHC; đơn giản hóa 17 TTHC; cắt giảm 12 TTHC; chuyển giao bảo hộ giống cây trồng sang Bộ Khoa học và Công nghệ 15 TTHC. Đồng thời cắt giảm 02 ngành nghề kinh doanh có điều kiện, bãi bỏ 12 điều kiện kinh doanh rườm rà. Kết quả đã giúp giảm 51% thời gian giải quyết TTHC và giảm 35,61% chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.
Nâng cao năng lực dự báo và bản lĩnh ứng phó thiên tai
Thời tiết dị thường, đa thiên tai: Năm 2026 chứng kiến bức tranh thiên tai toàn cầu và tại Việt Nam diễn biến phức tạp, dị thường và khốc liệt chưa từng có. Tính từ đầu năm đến ngày 11/8/2026, trên cả nước đã ghi nhận 20 loại hình thiên tai khác nhau trên mọi vùng miền. Đáng chú ý, hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện liên tiếp với các đợt lốc xoáy, mưa đá, nắng nóng gay gắt trên diện rộng; đợt không khí lạnh bất thường đầu tháng 6/2026 (hiện tượng chưa từng xảy ra trong suốt giai đoạn 2014–2025); đợt mưa lũ đặc biệt lớn cuối tháng 6 và giữa tháng 7 gây lũ quét, sạt lở đất kinh hoàng tại Mường Than (tỉnh Lai Châu); và cơn bão số 1 đổ bộ trực tiếp vào Móng Cái (tỉnh Quảng Ninh) với sức gió cấp 9, giật cấp 11, thời gian lưu bão kéo dài.
Chủ động giảm thiểu thiệt hại: Mặc dù quy mô thiên tai rất khốc liệt, nhưng nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng Chính phủ (ban hành 01 Chỉ thị, 02 Công điện), Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia và Bộ Nông nghiệp và Môi trường (ban hành 50 văn bản, công điện chỉ đạo), cùng phương châm phòng ngừa chủ động ‘từ sớm, từ xa’, thiệt hại đã được kéo giảm sâu sắc so với cùng kỳ năm 2025: Số người chết và mất tích là 52 người (giảm 61,8%); thiệt hại kinh tế ước tính 1.457 tỷ đồng (giảm mạnh 81,6%). Tuy vậy, thiên tai vẫn khiến 137 ngôi nhà sập đổ, hơn 22.400 ngôi nhà hư hỏng, tốc mái; trên 32.100 ha lúa và hoa màu bị ngập hại; 43 tàu thuyền hư hỏng và hàng nghìn mét kênh mương, đường giao thông bị sạt lở.
Cảnh báo kép: Theo dự báo của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, từ nay đến cuối năm 2026 và đầu năm 2027, thời tiết tiếp tục diễn biến cực đoan với hai nguy cơ lớn song trùng:
Trước bối cảnh trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai quyết liệt các giải pháp đồng bộ: Tổ chức thực hiện nghiêm túc Kết luận số 213-KL/TW của Ban Bí thư, Nghị quyết số 116/NQ-CP và Chỉ thị số 23/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ; Khẩn trương hoàn thành sửa chữa các công trình hồ chứa, cơ sở hạ tầng xung yếu bị hư hại sau các đợt mưa lũ trước; Cập nhật kịch bản ứng phó chi tiết tương đương mức lũ lịch sử; tổ chức vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Hồng bảo đảm an toàn tuyệt đối cho công trình và vùng hạ du; Duy trì trực ban 24/24 giờ, ứng dụng công nghệ số và hiện đại hóa phương tiện cứu hộ cứu nạn nhằm chủ động bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân.
Giữ vững hệ thống đê điều và giải pháp căn cơ chống sạt lở đồng bằng sông Cửu Long
Giữ an toàn tuyệt đối đê từ cấp III đến cấp đặc biệt: Trong các đợt mưa lũ đặc biệt lớn vừa qua, nhiều tuyến sông đã vượt mức nước thiết kế, gây tràn đê diện rộng. Tuy nhiên, nhờ công tác chuẩn bị vật tư, rà soát điểm xung yếu trước mùa lũ và sự chỉ đạo sát sao của cả hệ thống chính trị cùng lực lượng quản lý đê, toàn bộ hệ thống đê điều từ cấp III đến cấp đặc biệt trên cả nước đã được bảo vệ vững chắc, tuyệt đối không để xảy ra bất kỳ sự cố vỡ đê nào.
Trong thời gian tới, Bộ kiên quyết chỉ đạo các địa phương: Tập trung nguồn lực xử lý dứt điểm các điểm đê xung yếu; Quản lý nghiêm bãi sông, lòng sông theo Luật Đê điều; kiên quyết cưỡng chế, giải tỏa các công trình vi phạm lấn chiếm hành lang thoát lũ; Thực hiện nghiêm túc quy định tại Điều 8 Luật Đê điều (sửa đổi theo Luật số 146/2025/QH15): Không nâng cao các tuyến đê bối hiện có, không xây mới đê bối và phải chủ động mở cửa lấy nước tràn vào bối khi lũ đạt mức báo động II trở lên để giảm áp lực cho đê chính; Đồng thời rà soát, điều chỉnh quy hoạch phòng chống lũ của các tuyến sông có đê phù hợp với điều kiện biến đổi khí hậu cực đoan.
Hiện trạng sạt lở nghiêm trọng: Vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang phải đối mặt với tình trạng sụt lún, sạt lở bờ sông, bờ biển vô cùng phức tạp do tác động kép của biến đổi khí hậu, suy giảm bùn cát từ thượng nguồn sông Mê Công và áp lực phát triển kinh tế nội tại.
1) Quản lý nghiêm ngặt việc xây dựng công trình, nhà ở ven sông và chấn chỉnh triệt để hoạt động khai thác cát lòng sông;
2) Ưu tiên nguồn vốn ngân sách xử lý dứt điểm 35 trọng điểm sạt lở đặc biệt nguy hiểm dài 119 km để bảo vệ các khu dân cư và hạ tầng cốt lõi;
3) Xây dựng cơ chế, chính sách đột phá nhằm huy động nguồn lực xã hội hóa, thu hút vốn ngoài ngân sách đầu tư xây dựng kè chống sạt lở;
4) Tăng cường ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, nghiên cứu công nghệ vật liệu thân thiện với môi trường thay thế cát xây dựng;
5) Đẩy mạnh trồng, phục hồi và bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn ven biển gắn với di dời dân cư vùng nguy cơ cao đến nơi an cư bền vững.
Định hướng và nhiệm vụ trọng tâm những tháng cuối năm 2026
Hành động quyết liệt để về đích: Để hoàn thành thắng lợi các chỉ tiêu tăng trưởng (đạt 4,0%) và xuất khẩu (trên 74 tỷ USD) theo chỉ đạo của Chính phủ tại Nghị quyết số 168/NQ-CP, trong những tháng cuối năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định 6 nhóm nhiệm vụ mang tính hành động quyết liệt:
Nhìn lại chặng đường 7 tháng đầu năm và bước sang tháng 8/2026, ngành Nông nghiệp và Môi trường không chỉ chứng minh bản lĩnh vững vàng vượt qua sóng gió mà còn kiến tạo những nền tảng thể chế và chuyển đổi xanh bền vững. Với sự đồng lòng của toàn hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và hàng triệu hộ nông dân, mục tiêu tăng trưởng 4,0% và kim ngạch xuất khẩu vượt 74 tỷ USD hoàn toàn nằm trong tầm tay, đưa nông nghiệp Việt Nam vươn tầm cao mới.
P.V
