Hoàn thiện quy định về bảo vệ môi trường: Giảm thủ tục, tăng cường hậu kiểm
Ngày 12/11, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội thảo tham vấn dự thảo Nghị định và Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Hội thảo do Thứ trưởng Lê Trọng Yên chủ trì, với sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp và chuyên gia.
Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh Quốc hội đang xem xét dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, dự kiến thông qua vào cuối tháng 11/2026. Việc đồng thời xây dựng các văn bản hướng dẫn được đặt ra nhằm bảo đảm các chính sách mới sớm đi vào thực tiễn, đồng thời xử lý những vướng mắc phát sinh sau gần 5 năm triển khai Luật Bảo vệ môi trường năm 2020.
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Lê Trọng Yên cho rằng việc hoàn thiện các quy định về môi trường cần gắn với yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, bảo đảm sự hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội và bảo vệ môi trường.
Theo Thứ trưởng, định hướng quản lý cần từng bước chuyển từ việc tập trung xử lý chất thải sang khai thác giá trị tài nguyên trong chất thải, thúc đẩy tái chế, tái sử dụng và ứng dụng công nghệ. Qua đó, giảm lượng chất thải phải chôn lấp, tạo điều kiện phát triển kinh tế tuần hoàn.
Đề xuất giảm đối tượng phải cấp giấy phép môi trường
Tại hội thảo, ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, đã trình bày những nội dung đáng chú ý trong hai dự thảo văn bản. Các quy định được xây dựng tập trung vào 8 nhóm vấn đề, gồm bảo vệ các thành phần môi trường, đánh giá tác động môi trường, cấp phép môi trường, quản lý chất thải, quan trắc môi trường và chuyển đổi số.
Một trong những nội dung được quan tâm là phương án cải cách thủ tục hành chính trong cấp phép môi trường. Theo đó, dự thảo đề xuất thu hẹp nhóm đối tượng phải thực hiện thủ tục cấp giấy phép môi trường, đơn giản hóa thành phần hồ sơ và giảm số lượng biểu mẫu báo cáo đề xuất cấp giấy phép từ 3 xuống còn 1.
Bên cạnh đó, các quy định về cấp lại, điều chỉnh giấy phép cũng được rà soát nhằm hạn chế những thủ tục không cần thiết. Dự thảo đồng thời hướng tới phân định cụ thể trách nhiệm của các cơ quan tham gia thẩm định, giải quyết hồ sơ.
Việc sửa đổi được định hướng theo nguyên tắc giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, nhưng không làm suy giảm yêu cầu phòng ngừa, kiểm soát ô nhiễm. Cùng với phân cấp, phân quyền cho địa phương, trách nhiệm tổ chức thực hiện, kiểm tra và giám sát cũng cần được quy định tương ứng với năng lực quản lý.
Góp ý tại hội thảo, ông Lê Hùng Thắng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình, cho biết việc đơn giản hóa thủ tục tạo thuận lợi hơn cho hoạt động của doanh nghiệp. Tuy nhiên, đi cùng với đó cần có cơ chế kiểm soát hiệu quả đối với các cơ sở tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm, trong đó có lĩnh vực chăn nuôi.
Đại diện địa phương cũng đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung, hoàn thiện hướng dẫn về định mức và đơn giá đối với hoạt động vận chuyển, xử lý chất thải, cải tạo và phục hồi môi trường. Đây là những nội dung cần có quy định thống nhất để thuận lợi cho quá trình triển khai, tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau giữa các địa phương.
Ngoài cải cách thủ tục cấp phép, dự thảo cũng tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan đến phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Các cơ chế thúc đẩy tái chế, tái sử dụng chất thải và thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR) cũng được đưa vào quá trình rà soát, hoàn thiện.
Kiểm soát chất lượng dữ liệu quan trắc, đẩy mạnh hậu kiểm
Trao đổi tại hội thảo, ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường, cho biết cơ quan soạn thảo đã tiếp nhận nhiều ý kiến liên quan đến các vấn đề như tái chế chất thải, EPR, nhãn sinh thái, quy chuẩn nước thải, vùng phát thải thấp và phát triển kinh tế tuần hoàn.
Đối với quy định về vùng phát thải thấp, ông Tăng Thế Cường cho biết phạm vi điều chỉnh trong dự thảo hiện chủ yếu hướng đến kiểm soát khí thải từ phương tiện giao thông tại các đô thị. Việc mở rộng phạm vi sang hoạt động sản xuất hoặc các khu vực nông nghiệp phát thải thấp cần được nghiên cứu thêm, do đặc điểm và yêu cầu quản lý của từng lĩnh vực không giống nhau.
Về quản lý chất thải, lãnh đạo Cục Môi trường nhấn mạnh cần thúc đẩy hoạt động tái chế, tái sử dụng và hình thành các chuỗi liên kết trong sản xuất, qua đó biến chất thải thành nguồn tài nguyên có thể khai thác. Đây là một trong những định hướng quan trọng nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và giảm sự phụ thuộc vào phương thức xử lý bằng chôn lấp.
Một vấn đề khác được đặt ra là bảo đảm độ tin cậy của dữ liệu quan trắc môi trường. Theo ông Tăng Thế Cường, thực tế đã ghi nhận tình trạng thiết bị quan trắc bị can thiệp, làm thay đổi kết quả đo đạc, khiến dữ liệu thu thập không phản ánh chính xác mức độ phát thải của các cơ sở sản xuất.
Do đó, việc hoàn thiện cơ chế quản lý quan trắc cần đi kèm các biện pháp kiểm soát chất lượng dữ liệu, tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm những hành vi vi phạm. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh phương thức quản lý môi trường đang chuyển dần từ kiểm soát nặng về thủ tục hành chính sang giám sát dựa trên mức độ rủi ro.
Đối với chuyển đổi số, Cục trưởng Cục Môi trường cho biết việc triển khai thủ tục cấp giấy phép môi trường trực tuyến đòi hỏi phải có hệ thống dữ liệu đồng bộ, bảo đảm khả năng kết nối và chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý.
Khi hạ tầng dữ liệu được hoàn thiện, doanh nghiệp có thể thực hiện kê khai, nộp hồ sơ và tra cứu thông tin trên môi trường điện tử, đồng thời hạn chế phải cung cấp lại những dữ liệu đã được lưu trữ trong hệ thống. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai kế hoạch chuyển đổi số, hướng tới mục tiêu bảo đảm các đơn vị có đủ điều kiện thực hiện trong năm 2027.
Cùng với đó, cơ quan quản lý cũng chú trọng phối hợp giữa Cục Môi trường và lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường trong hoạt động kiểm tra, giám sát. Việc phối hợp nhằm nâng cao hiệu quả hậu kiểm, nhất là đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh có nguy cơ gây ô nhiễm.
Trước những ý kiến đóng góp từ địa phương, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp, ông Tăng Thế Cường khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, nghiên cứu để hoàn thiện các dự thảo. Những nội dung liên quan đến quy định chi tiết, biểu mẫu và hướng dẫn thực hiện sẽ được chú trọng nhằm bảo đảm tính thống nhất và khả năng áp dụng trong thực tế.
Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Lê Trọng Yên yêu cầu cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát toàn diện các nội dung, tập trung khắc phục những hạn chế, bất cập trong quá trình thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường.
Thứ trưởng nhấn mạnh việc hoàn thiện chính sách phải bảo đảm tính đồng bộ, rõ ràng, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với trách nhiệm và nguồn lực thực hiện. Đồng thời, cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để bảo đảm các quy định được thực thi hiệu quả.
Các ý kiến tại hội thảo sẽ được tổng hợp, nghiên cứu và tiếp thu trong quá trình hoàn thiện dự thảo Nghị định và Thông tư. Mục tiêu đặt ra là tháo gỡ những khó khăn trong thực tiễn, tạo thuận lợi cho địa phương và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về môi trường, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường.
PV
