Quảng Trị: Cháo bột Diên Sanh – Từ hương vị quê nhà đến nguồn lực phát triển kinh tế địa phương

Cháo bột Diên Sanh không chỉ là món ăn dân dã mang đậm bản sắc Kẻ Diên mà còn chứa đựng tiềm năng phát triển kinh tế từ giá trị văn hóa bản địa. Việc bảo tồn, quảng bá món ăn truyền thống đang mở ra cơ hội sinh kế bền vững tại địa phương.

Gìn giữ hồn quê từ ẩm thực truyền thống

Ngày 7/11/2026, tại thôn 1, xã Diên Sanh, tỉnh Quảng Trị, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 được tổ chức trong không khí vui tươi, ấm áp, thu hút đông đảo cán bộ và Nhân dân tham gia. Điểm nhấn của chương trình là không gian quảng diễn ẩm thực dân gian với chủ đề “Cháo bột Diên Sanh – Hương vị quê nhà, gắn kết cộng đồng”, góp phần tôn vinh những giá trị văn hóa đặc trưng của vùng đất Kẻ Diên.

Phát biểu tại ngày hội, ông Đào Mạnh Hùng, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Quảng Trị ghi nhận, biểu dương những kết quả thôn 1 đạt được trong phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hóa và bảo đảm an ninh trật tự. Đồng thời, đề nghị cấp ủy, chính quyền và Nhân dân tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống, xây dựng khu dân cư ngày càng văn minh, giàu bản sắc.

Tại chương trình, Ban tổ chức đã trao 90 phần quà với tổng trị giá hơn 60 triệu đồng đến các hộ nghèo, hộ cận nghèo. UBND xã Diên Sanh cũng trao quyết định công nhận danh hiệu “Thôn văn hóa” và tuyên dương các “Gia đình văn hóa tiêu biểu xuất sắc” năm 2026.

Trong chuỗi hoạt động của ngày hội, không gian quảng diễn cháo bột Diên Sanh trở thành điểm nhấn thu hút sự quan tâm của đại biểu, chuyên gia và người dân. Không đơn thuần giới thiệu một món ăn truyền thống, hoạt động còn tái hiện những công đoạn chế biến, qua đó làm nổi bật sự khéo léo, kinh nghiệm và tri thức dân gian được người dân Kẻ Diên gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.

Sức hấp dẫn của món ăn được kết tinh từ những nguyên liệu gần gũi với đồng quê. Hạt gạo sau khi lựa chọn được xay thành bột, nhào nặn và cán thành sợi; cá tràu (cá lóc) tạo vị ngọt tự nhiên cho nước dùng; kết hợp với củ ném, tiêu vườn, hành lá và các loại gia vị truyền thống tạo nên hương vị đậm đà, khó trộn lẫn.

Tại ngày hội, ba gian hàng thực hành di sản gồm “Cháo bột Mệ Ngoại”, “Cháo bột Mệ Nguyệt” và “Cháo bột O Trí” đã mang đến những câu chuyện sinh động về nghề chế biến cháo bột. Mỗi gian hàng là một không gian giới thiệu kinh nghiệm, bí quyết gia truyền và kỹ thuật chế biến riêng, từ lựa chọn nguyên liệu, nhào bột, cán sợi đến sơ chế cá và nấu nước dùng.

Thông qua hoạt động quảng diễn trực tiếp, những công đoạn chế biến vốn được lưu truyền trong mỗi gia đình được giới thiệu rộng rãi đến công chúng. Đây cũng là dịp để những người nắm giữ bí quyết ẩm thực chia sẻ kinh nghiệm, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về giá trị văn hóa ẩn chứa trong món ăn truyền thống.

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Kinh tế Môi trường, bà Phan Thị Thu Hà – PCT UBND xã Diên Sanh cho biết: “Không chỉ là món ăn dân dã gắn bó với bao thế hệ người dân quê hương, cháo bột Diên Sanh ngày nay đã trở thành một dấu ấn đặc sắc trong bản đồ ẩm thực Quảng Trị. Từ những gian bếp bình dị nơi làng quê, hương vị ấy đã vượt ra khỏi phạm vi địa phương, được đông đảo thực khách trong và ngoài tỉnh biết đến, được ghi nhận trong hành trình tôn vinh những món ngon đặc sắc của ẩm thực Việt Nam. Hiện nay, địa phương đang phối hợp xây dựng hồ sơ đề nghị ghi danh “Tri thức dân gian và nghệ thuật ẩm thực Cháo bột Diên Sanh” vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, dự kiến hoàn thiện hồ sơ trong năm 2026”.

Đánh thức nguồn lực bản địa, mở hướng phát triển kinh tế xanh

Dưới góc nhìn kinh tế môi trường, việc bảo tồn và phát huy giá trị cháo bột Diên Sanh không đơn thuần là gìn giữ một món ăn truyền thống mà còn mở ra hướng khai thác hiệu quả nguồn lực văn hóa bản địa phục vụ phát triển kinh tế địa phương.

Giá trị của món cháo bột được hình thành từ hệ thống nguyên liệu gắn với sản xuất nông nghiệp và điều kiện tự nhiên tại chỗ. Từ hạt gạo, cá tràu đồng đến củ ném, tiêu vườn, hành lá, mỗi thành phần đều phản ánh sự gắn bó giữa con người với môi trường sinh thái và phương thức sản xuất truyền thống.

Việc duy trì nghề chế biến cháo bột có thể góp phần mở rộng đầu ra cho nông sản, tạo sự liên kết giữa người sản xuất nguyên liệu với các hộ kinh doanh, cơ sở chế biến và dịch vụ ẩm thực. Đây cũng là cơ hội để nâng cao giá trị hạt gạo, sản vật đồng quê, khuyến khích phát triển các mô hình sản xuất an toàn, thân thiện với môi trường.

Khi nguồn nguyên liệu được ưu tiên lựa chọn từ các vùng sản xuất tại chỗ, có nguồn gốc rõ ràng và đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm, chuỗi giá trị ẩm thực truyền thống sẽ góp phần thúc đẩy tiêu dùng nội vùng, tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Đồng thời, việc phát triển các vùng nguyên liệu theo hướng bền vững còn góp phần duy trì tập quán canh tác, bảo vệ tài nguyên đất, nước và nguồn lợi tự nhiên.

Không chỉ có giá trị về nguyên liệu, kỹ thuật chế biến cháo bột còn là một dạng tài nguyên tri thức bản địa. Những kinh nghiệm trong lựa chọn gạo, xử lý bột, cán sợi, chế biến cá và phối hợp gia vị được tích lũy qua nhiều thế hệ, tạo nên nét riêng không dễ thay thế bằng phương thức sản xuất công nghiệp.

Bảo tồn những tri thức này đồng nghĩa với việc duy trì nghề truyền thống, tạo điều kiện để các hộ gia đình tiếp tục phát triển hoạt động kinh doanh ẩm thực, truyền nghề cho thế hệ trẻ và nâng cao thu nhập. Đây cũng là cách bảo tồn di sản gắn với lợi ích thiết thực của cộng đồng, giúp người dân trở thành chủ thể trực tiếp trong quá trình gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa.

Từ nền tảng đó, cháo bột Diên Sanh có thể trở thành sản phẩm đặc trưng trong phát triển du lịch cộng đồng. Thay vì chỉ dừng lại ở việc thưởng thức món ăn, du khách có thể trải nghiệm quy trình chế biến, tìm hiểu câu chuyện về nghề truyền thống, khám phá nguồn nguyên liệu và không gian văn hóa của vùng đất Kẻ Diên.

Nếu được kết nối với các điểm đến văn hóa, lịch sử và những sản phẩm đặc trưng khác của địa phương, ẩm thực sẽ trở thành cầu nối giúp gia tăng trải nghiệm của du khách, kéo dài thời gian lưu trú và tạo thêm cơ hội phát triển các dịch vụ tại chỗ. Qua đó, góp phần hình thành chuỗi giá trị du lịch có sự tham gia trực tiếp của cộng đồng, trong đó lợi ích kinh tế được lan tỏa đến các hộ gia đình, cơ sở kinh doanh và người lao động địa phương.

Để hiện thực hóa tiềm năng này, cần xây dựng thương hiệu cháo bột Diên Sanh, chuẩn hóa chất lượng sản phẩm và nâng cao năng lực quảng bá. Cùng với đó, cần chú trọng bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, giữ gìn hương vị nguyên bản, tôn trọng bí quyết chế biến truyền thống và tạo điều kiện để những người nắm giữ tri thức dân gian tham gia vào quá trình phát triển sản phẩm.

Từ một món ăn dân dã gắn bó với đời sống nhiều thế hệ, cháo bột Diên Sanh đang có cơ hội trở thành sản phẩm văn hóa đặc trưng, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương và khơi thông nguồn lực kinh tế từ chính những giá trị bản địa. Mở ra hướng đi mới trong hành trình xây dựng nền kinh tế nông thôn giàu bản sắc, thân thiện với môi trường và phát triển bền vững.

Minh Tâm