Kinh doanh
Bất ổn toàn cầu khiến doanh nghiệp Việt Nam ưu tiên đầu tư tài chính?
QUẢNG CÁO
QUẢNG CÁO IN-READ
Vị trí Quảng cáo giữa bài viết (300x250 / Responsive) / Google AdSense In-Read Banner
Đáng chú ý, chính sách tiền tệ có thể hạn chế xu hướng này, nhưng hiệu quả điều tiết suy yếu khi bất ổn toàn cầu tăng cao.
Dịch chuyển dòng vốn trong doanh nghiệp
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu liên tục chịu tác động từ chiến tranh, dịch bệnh và những cú sốc chính sách, quyết định phân bổ vốn trở thành bài toán quan trọng đối với doanh nghiệp. Nên đầu tư vào nhà xưởng, máy móc, thiết bị để phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh hay ưu tiên tài sản tài chính có tính thanh khoản cao hơn? Đây không chỉ là lựa chọn về lợi nhuận mà còn liên quan đến cách doanh nghiệp ứng phó với rủi ro và sự không chắc chắn.
Nghiên cứu hành vi đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam dưới lăng kính bất ổn toàn cầu và chính sách tiền tệ của nhóm tác giả GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo, TS. Tô Công Nguyên Bảo thuộc Đại học Kinh tế TP.HCM và Bùi Thị Thảo Trang, Công ty RSM Việt Nam, tập trung phân tích vấn đề này.
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2013–2021 nhằm làm rõ mối quan hệ giữa rủi ro đầu tư, bất ổn chính sách kinh tế toàn cầu, chính sách tiền tệ và quyết định phân bổ vốn của doanh nghiệp.
Một trong những kết quả đáng chú ý là khi rủi ro đầu tư vào tài sản cố định gia tăng, doanh nghiệp có xu hướng chuyển vốn sang tài sản tài chính. Xu hướng tương tự cũng xuất hiện khi bất ổn chính sách kinh tế toàn cầu tăng lên. Trong những điều kiện này, tài sản tài chính có thể trở thành lựa chọn giúp doanh nghiệp duy trì sự linh hoạt trong phân bổ vốn nhờ khả năng thanh khoản cao hơn.
Sự dịch chuyển này liên quan đến hiện tượng được gọi là “tài chính hóa” trong doanh nghiệp phi tài chính. Hiểu một cách đơn giản, tài chính hóa là xu hướng doanh nghiệp gia tăng tỷ trọng đầu tư vào tài sản tài chính thay vì tập trung nguồn lực cho tài sản cố định phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Tại Việt Nam, thống kê giai đoạn 2012 – 2022 cho thấy xu hướng tài chính hóa diễn ra rõ rệt. Tỷ lệ đầu tư vào tài sản tài chính của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tăng 16,97%, trong khi tỷ lệ đầu tư vào tài sản cố định giảm 16,53%.
Tại Việt Nam, thống kê trong giai đoạn 2012–2022, tỷ lệ đầu tư vào tài sản tài chính của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam tăng 16,97%, trong khi tỷ lệ đầu tư vào tài sản cố định giảm 16,53%.
Diễn biến này đặt ra yêu cầu cần làm rõ các yếu tố từ cả cấp độ vĩ mô và doanh nghiệp đang chi phối sự thay đổi trong ưu tiên phân bổ vốn, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam là một thị trường mới nổi chịu tác động ngày càng mạnh từ các biến động toàn cầu.
Vì sao doanh nghiệp có xu hướng chọn tài sản tài chính?
Theo phân tích của nhóm nghiên cứu, quyết định lựa chọn giữa tài sản cố định và tài sản tài chính chịu ảnh hưởng đáng kể từ chênh lệch tỷ suất sinh lợi kỳ vọng và mức độ rủi ro của các phương án đầu tư.
Đầu tư vào tài sản cố định thường gắn với việc xây dựng nhà xưởng, mua sắm máy móc, thiết bị hoặc mở rộng năng lực sản xuất. Những quyết định này đòi hỏi nguồn vốn và thời gian thực hiện, trong khi hiệu quả đầu tư phụ thuộc vào triển vọng kinh doanh cũng như các điều kiện của thị trường.
Khi rủi ro gia tăng, doanh nghiệp có thể trở nên thận trọng hơn với các khoản đầu tư dài hạn. Trong khi đó, tài sản tài chính mang lại sự linh hoạt nhất định trong điều chỉnh danh mục vốn. Vì vậy, khi mức độ bất định tăng cao, doanh nghiệp có thể ưu tiên nắm giữ hoặc đầu tư vào các tài sản tài chính thay vì mở rộng đầu tư cố định.
Xu hướng này còn chịu tác động của điều kiện tiếp cận vốn. Khi thị trường vốn chưa hoàn hảo và chi phí sử dụng vốn tăng, doanh nghiệp phải cân nhắc kỹ hơn giữa lợi ích kỳ vọng và rủi ro của từng phương án đầu tư.
Tuy nhiên, nghiên cứu không đặt vấn đề đầu tư tài chính là lựa chọn luôn bất lợi. Điểm cần quan tâm là cách doanh nghiệp phân bổ nguồn lực giữa hoạt động tài chính và hoạt động sản xuất, kinh doanh trong những điều kiện kinh tế khác nhau.
Khi tỷ trọng đầu tư tài chính tăng lên trong lúc đầu tư vào tài sản cố định giảm xuống, việc nhận diện các yếu tố thúc đẩy sự dịch chuyển này trở nên cần thiết, nhất là đối với một nền kinh tế mới nổi như Việt Nam.
Điểm mới: Xem xét đồng thời rủi ro, chính sách tiền tệ và bất ổn toàn cầu
Điểm nổi bật của nghiên cứu là xây dựng mô hình lựa chọn đầu tư dựa trên giả định e ngại rủi ro tuyệt đối không đổi (Constant Absolute Risk Aversion – CARA) và và sử dụng dữ liệu của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam để kiểm định. Dù các chủ đề về đầu tư doanh nghiệp, rủi ro, chính sách tiền tệ và bất ổn đã được nghiên cứu trước đây, nghiên cứu này đi sâu vào mối quan hệ giữa rủi ro tương đối của đầu tư cố định và tỷ lệ đầu tư tài chính của doanh nghiệp, trong bối cảnh đồng thời chịu tác động của chính sách tiền tệ và bất ổn chính sách kinh tế toàn cầu.
Kết quả thực nghiệm cho thấy chính sách tiền tệ có thể góp phần làm giảm tỷ lệ đầu tư tài chính, qua đó hạn chế xu hướng tài chính hóa. Tuy nhiên, khi bất ổn toàn cầu gia tăng, tác động điều tiết này bị lấn át và tỷ lệ đầu tư tài chính lại tăng lên. Đây là điểm khác biệt đáng chú ý so với nhiều nghiên cứu trước đây, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam và Trung Quốc. Đóng góp của nghiên cứu nằm ở bằng chứng thực nghiệm cho thấy việc mở rộng chính sách tiền tệ không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp sẽ tăng đầu tư vào tài sản cố định để kích thích nền kinh tế thực, nếu môi trường toàn cầu vẫn tiềm ẩn mức độ rủi ro cao.
Hàm ý đối với doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách
Từ các kết quả thực nghiệm, nghiên cứu đặt ra những gợi mở quan trọng về xu hướng tài chính hóa tại các doanh nghiệp phi tài chính ở Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh rủi ro đầu tư cố định gia tăng, bất ổn chính sách kinh tế toàn cầu kéo dài và chính sách tiền tệ liên tục điều chỉnh.
Với doanh nghiệp và nhà đầu tư, cần định vị lại chiến lược và nhận diện các yếu tố vĩ mô lẫn vi mô có thể tác động đến hành vi đầu tư, xác định rõ đâu là đầu tư bền vững và tối đa hoá giá trị doanh nghiệp.
Ở góc độ chính sách, các nhà hoạch định chính sách ở Việt Nam cần phải quan tâm nhiều hơn đến rủi ro từ các hình thức đầu tư của doanh nghiệp, đồng thời quan sát và có chính sách đón đầu để ứng phó trước những bất ổn toàn cầu.
Trong bối cảnh bất ổn vẫn là trạng thái “bình thường mới” của kinh tế toàn cầu, câu hỏi không chỉ là nới lỏng hay thắt chặt tiền tệ, mà là làm thế nào để tạo niềm tin và điều kiện đủ mạnh để doanh nghiệp ưu tiên đầu tư vào khu vực sản xuất, thay vì xem tài sản tài chính như điểm dừng an toàn.
GS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo, TS. Tô Công Nguyên Bảo – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, Bùi Thị Thảo Trang – Công ty RSM Việt Nam
QUẢNG CÁO
Kinh tế Môi trường
