Xe tải trọng lớn gây áp lực lên tuyến đường đê sông Lô (Tuyên Quang): An toàn công trình và môi trường sống của nhân dân
Tuyến đường đê trước sức ép của thiên tai và hoạt động vận tải
Dọc theo dòng sông Lô, hệ thống đê có vai trò quan trọng trong việc ngăn lũ, bảo vệ khu dân cư, đất sản xuất và các công trình hạ tầng. Đồng thời, mặt đê cũng được sử dụng làm tuyến giao thông phục vụ đời sống, sản xuất và vận chuyển hàng hóa của người dân. Chính đặc thù này khiến công trình phải chịu tác động đồng thời từ điều kiện tự nhiên và hoạt động giao thông.
Thực tế cho thấy, tình trạng xuống cấp của tuyến đê sông Lô không phải vấn đề mới. Từ năm 2018, các cơ quan báo chí đã có thông tin cảnh báo về tuyến đê tả sông Lô dài hơn 36 km qua địa bàn huyện Sơn Dương cũ xuất hiện nhiều ổ gà, mái đê không bảo đảm thông số kỹ thuật và một số vị trí sạt lở nghiêm trọng. Đặc biệt, khu vực thôn Phú Lương, thôn Cây Sy, xã Cấp Tiến cũ (nay là xa Bình Ca) từng ghi nhận tình trạng sạt lở kéo dài khoảng 1,7 km, có vị trí vách taluy cao 8–10 m.

Đến tháng 9/2024, hoàn lưu bão số 3 (Yagi) tiếp tục cho thấy mức độ dễ bị tổn thương của hệ thống đê điều trước những diễn biến thời tiết cực đoan. Từ ngày 6–10/9/2024, mưa lớn kéo dài, kết hợp lượng nước từ thượng nguồn và việc Thủy điện Tuyên Quang điều tiết hồ chứa, mở 8 cửa xả đáy, khiến mực nước sông Lô – Gâm dâng cao, gây ngập úng tại nhiều khu vực. Theo thông tin của cơ quan chức năng, khi mở cửa xả đáy thứ 8 ngày 9/9/2024, lưu lượng xả khoảng 5.600 m³/s, mực nước sông Lô tại thành phố Tuyên Quang được dự báo xấp xỉ báo động III.
Hệ quả nghiêm trọng được ghi nhận tại xã Quyết Thắng, huyện Sơn Dương cũ, khi một đoạn đê tả sông Lô bị vỡ vào tối 10/9/2024. Sự cố xảy ra tại vị trí trước đó đã xuất hiện dấu hiệu rò rỉ nước, buộc chính quyền địa phương phải tổ chức di dời người dân và huy động lực lượng, phương tiện khẩn trương ứng cứu. Ngoài ra, các báo cáo của tỉnh còn ghi nhận 4 vị trí đùn sủi trên tuyến đê Trường Sinh và đoạn đê tại thôn Xạ Hương, xã Đông Thọ xuất hiện vết nứt dọc dài khoảng 300 m, rộng từ 5–30 cm.

Những sự cố trên cho thấy yêu cầu bảo vệ hệ thống đê điều không thể chỉ tập trung vào việc khắc phục hư hỏng bề mặt mà cần đánh giá tổng thể nền đường, thân đê, mái đê và các hạng mục công trình liên quan. Trong bối cảnh đó, hoạt động vận tải hàng hóa với phương tiện trọng tải lớn trên tuyến đường đê cần được kiểm soát chặt chẽ.
Tại khu vực thôn Phú Lương, xã Cấp Tiến cũ, nay thuộc xã Bình Ca, người dân phản ánh nhiều xe tải trọng lớn thường xuyên lưu thông qua tuyến đường có biển báo giới hạn tải trọng 12 tấn. Đáng chú ý, có thông tin về những phương tiện được cho là có tổng trọng lượng khoảng 60–70 tấn hoạt động trên tuyến đường này.

Nếu thông tin trên được xác minh, mức chênh lệch giữa tổng trọng lượng phương tiện và giới hạn tải trọng được thông báo là rất lớn. Về mặt kỹ thuật, tải trọng trục xe và tần suất lưu thông là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tuổi thọ kết cấu mặt đường. Việc phương tiện quá tải hoạt động liên tục có thể làm gia tăng ứng suất trong các lớp kết cấu, thúc đẩy quá trình hình thành vết nứt, biến dạng và lún sụt, nhất là tại những vị trí nền đường yếu hoặc đã xuống cấp.
Đối với đường giao thông nằm trên đê, những tác động này cần được xem xét thận trọng hơn. Hư hỏng mặt đường chưa đồng nghĩa với việc thân đê mất an toàn, nhưng các dấu hiệu nứt, lún, sụt tại khu vực mái đê, cống qua đê có thể là cảnh báo cần kiểm tra chuyên sâu. Nếu không được phát hiện, xử lý kịp thời, những hư hỏng ban đầu có thể làm gia tăng nguy cơ mất an toàn công trình khi xuất hiện mưa lũ lớn.

Chia sẻ với phóng viên, bà Nguyễn T. H., người dân thôn Phú Lương sinh sống gần khu vực hoạt động khai thác, tập kết và nghiền cát, sỏi, cho biết, cuộc sống của gia đình bà đang chịu nhiều ảnh hưởng từ hoạt động vận chuyển và nghiền sỏi của đơn vị.
“Nhà tôi chỉ có hai ông bà già, vậy mà nhiều đêm muốn có một giấc ngủ ngon cũng khó vì tiếng ồn từ các xe vận chuyển cát, sỏi của đơn vị. Đặc biệt là vấn đề bụi. Khu vực mới đi vào hoạt động rất bụi, nhất là khu vực nghiền sỏi. Quá trình hoạt động diễn ra cả ngày lẫn đêm khiến các hộ dân sinh sống xung quanh bị ảnh hưởng. Nhà cửa vừa quét dọn sạch sẽ vào buổi sáng thì đến đầu giờ chiều, bụi lại phủ kín sàn nhà.
Nhiều khi tôi cũng cảm thấy tủi thân. Trong nhà lúc nào cũng có hai ông bà nhưng không dám mở cửa vì bụi quá nhiều. Có khách đi qua muốn vào chơi, nhưng thấy cửa đóng lại nghĩ không có ai ở nhà nên họ cũng đi thẳng”, bà H. chia sẻ.
Không chỉ chịu ảnh hưởng bởi tiếng ồn và bụi, bà H. còn phản ánh tình trạng phương tiện trọng tải lớn lưu thông qua khu dân cư, gây khó khăn cho việc đi lại.

Bà H. cũng phản ánh, mặc dù trước cửa nhà đã có biển báo giới hạn tải trọng 12 tấn, nhưng trên thực tế, nhiều xe tải trọng lớn vẫn thường xuyên lưu thông qua khu vực. Không ít lần, đoạn đường trước cửa nhà xảy ra tình trạng ùn tắc kéo dài khoảng nửa tiếng đồng hồ do hai, ba chiếc xe lớn nối đuôi nhau, phải tránh nhau trên tuyến đường hẹp.

“Nhiều khi hai ông bà còn trêu nhau, cứ nghĩ chỉ ở thành phố, thị trấn mới có cảnh tắc đường, không ngờ ở nông thôn nhà mình cũng xảy ra tình trạng này. Mỗi lần có việc phải đi ra ngoài xã hoặc ngoài tỉnh mà gặp những chiếc xe này thì rất vất vả. Đường đã nhỏ, đi phía sau xe, người có tay lái không vững cũng không dám vượt, đành phải đi phía sau và chịu cảnh hứng bụi”, bà H. cho biết.
Những phản ánh trên cho thấy áp lực giao thông tại khu vực không chỉ liên quan đến nguy cơ hư hỏng công trình mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sống, an toàn đi lại của người dân.
Được biết, đơn vị đang hoạt động khai thác vận chuyển cát sỏi tại đây là Công ty Khoáng sản Tuyên Quang.
Mật độ xe lớn và những lo ngại về điểm sụt lún trên mái đê
Theo ông Nguyễn Quốc Đoàn – Trưởng thôn Phú Lương (Xã Bình Ca), hoạt động vận chuyển cát, sỏi trên địa bàn đã diễn ra nhiều năm. Sau một thời gian chịu tác động, tuyến đường vận chuyển đã xuống cấp và mới được sửa chữa lại. Đáng chú ý, mặc dù cơ quan chức năng đã cắm biển giới hạn tải trọng 12 tấn, nhưng trên thực tế, nhiều xe đầu kéo có tải trọng từ 60-70 tấn vẫn thường xuyên lưu thông qua tuyến đường này. Trung bình mỗi ngày có khoảng 50 lượt xe vào khu vực để bốc, vận chuyển cát, sỏi, phần lớn là xe trọng tải lớn.

Vấn đề thứ hai là trong quá trình vận chuyển, cát, sỏi rơi vãi ra đường rất nhiều, gây mất an toàn giao thông và tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tai nạn, đặc biệt đối với các cháu học sinh sinh sống trên địa bàn. Tuyến đường vốn đã hẹp, trong khi xe chở cát, sỏi chiếm phần lớn mặt đường. Ví dụ, đường chỉ rộng khoảng 5 m nhưng xe đã chiếm tới 2,6 m. Người dân trong các buổi sinh hoạt thôn cũng phản ánh rất nhiều. Chúng tôi đã báo cáo UBND xã và Công an xã Bình Ca, nhưng đến nay tình trạng này vẫn chưa được khắc phục triệt để, ông Đoàn chia sẻ.
Vị trưởng thôn cho biết thêm, người dân đã nhiều lần gửi video phản ánh tình trạng xe vận chuyển cát, sỏi gây mất an toàn giao thông. Bản thân ông cũng đã tổng hợp, báo cáo các cơ quan chức năng, song tình trạng trên vẫn tiếp diễn. Điều khiến người dân lo ngại là hoạt động vận chuyển với mật độ lớn đang ảnh hưởng trực tiếp đến việc đi lại, sinh hoạt, đặc biệt là sự an toàn của trẻ em trên địa bàn.

Đáng chú ý, bên cạnh tình trạng mặt đường xuống cấp, người dân còn phản ánh dấu hiệu sụt lún tại khu vực mái đê, có liên quan đến hệ thống cống ngầm qua đường. Đây là vấn đề cần được kiểm tra, đánh giá bởi cống qua đê là hạng mục có vai trò quan trọng đối với an toàn công trình. Khi xuất hiện dấu hiệu nứt, lún tại khu vực này, việc kiểm tra không thể chỉ dừng lại ở bề mặt đường mà cần xem xét cả nền đường, thân cống và các vị trí tiếp giáp.

Liên quan đến dấu hiệu nứt, xuống cấp của tuyến đường mới được sửa chữa do hoạt động vận chuyển cát, sỏi, Trưởng thôn Phú Lương cho biết, ông đã báo cáo chính quyền xã về tình trạng sụt lún tại khu vực mái đê nhưng đến nay chưa nhận được phương án xử lý cụ thể.
Vấn đề này rất đáng lo ngại vì liên quan trực tiếp đến hệ thống cống ngầm qua đường. Xe tải trọng lớn liên tục lưu thông, nếu một đoạn cống bị gãy, dẫn đến sụt lún mặt đường thì không chỉ tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông mà còn có thể khiến toàn bộ tuyến đường bị ách tắc, ông Đoàn nhấn mạnh.

Bụi bẩn, tiếng ồn và nguy cơ mất an toàn giao thông là những hệ lụy người dân phải đối mặt khi xe tải trọng lớn hoạt động thường xuyên.
Liên quan đến hoạt động vận chuyển cát, sỏi của doanh nghiệp, ông Nguyễn Quốc Cường, cán bộ Phòng Kinh tế xã Bình Ca cho biết, trước đây, khi còn thực hiện mô hình chính quyền địa phương ba cấp, công tác quản lý hệ thống giao thông được giao cho Phòng Kinh tế và Hạ tầng, trong đó có việc cắm biển báo tải trọng; UBND cấp xã có trách nhiệm theo dõi, giám sát quá trình hoạt động của các đơn vị khai thác khoáng sản trên địa bàn.
Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, UBND xã cũng nhận được phản ánh của người dân về tình trạng phương tiện vận chuyển cát, sỏi của doanh nghiệp có dấu hiệu chở quá tải. Trước tình hình đó, UBND xã Bình Ca đã chỉ đạo các bộ phận chuyên môn phối hợp với Công an xã tiến hành kiểm tra và có biện pháp nhắc nhở doanh nghiệp.
Theo ông Cường, phía doanh nghiệp cũng từng trao đổi với cơ quan quản lý địa phương về vấn đề này, với nội dung: “Chúng tôi được Nhà nước giao thực hiện khai thác khoáng sản, vận chuyển cát, sỏi, vật liệu xây dựng… Trong quá trình vận chuyển cũng có xe đúng trọng tải và cũng có xe chưa đúng trọng tải nên cũng mong mọi người chia sẻ”.

Những chuyến xe chở nặng đang đặt ra câu hỏi về hiệu quả kiểm soát tải trọng phương tiện trên tuyến đường.
Qua trao đổi với phóng viên Tạp chí Kinh tế và Môi trường, đại diện UBND xã Bình Ca thừa nhận trên địa bàn có tình trạng xe vận chuyển cát, sỏi quá khổ, quá tải. Về trách nhiệm quản lý, địa phương đã chỉ đạo kiểm tra, nhắc nhở các đơn vị hoạt động thực hiện đúng quy định.
“Sau khi nhận được phản ánh từ người dân địa phương và cơ quan báo chí, chúng tôi sẽ có biện pháp tăng cường quản lý chặt chẽ hơn, đồng thời phối hợp với lực lượng Công an và các thôn tiến hành kiểm tra thường xuyên”, ông Nguyễn Quốc Cường cho biết.

Tuyến đường đê oằn mình trước áp lực từ những chuyến xe quá tải.
Theo tìm hiểu, tuyến đường ĐH04 chạy dọc theo đê sông Lô, đoạn qua khu vực Vĩnh Lợi, Cấp Tiến và các địa bàn lân cận, đã được triển khai khắc phục, sửa chữa trong năm 2025, hoàn thành vào tháng 12/2025 nhằm bảo đảm an toàn tuyến đê và phục vụ nhu cầu đi lại của người dân. Tuy nhiên, sau khi đưa vào sử dụng, một số khu vực tiếp tục xuất hiện dấu hiệu xuống cấp trong bối cảnh hoạt động vận chuyển cát, sỏi bằng phương tiện trọng tải lớn diễn ra thường xuyên.

Đáng chú ý, hoạt động vận chuyển vật liệu được người dân phản ánh có liên quan đến Công ty Khoáng sản Tuyên Quang. Tuy nhiên, để xác định mức độ tác động của hoạt động này đối với tuyến đường, cần có kết quả kiểm tra tải trọng phương tiện, hồ sơ thiết kế, tải trọng khai thác cho phép và đánh giá hiện trạng công trình của cơ quan chuyên môn. Không nên mặc nhiên kết luận xe quá tải là nguyên nhân trực tiếp gây sụt lún khi chưa có kết quả kiểm định, nhưng cũng không thể bỏ qua yếu tố này trong quá trình xác định nguyên nhân hư hỏng.
Thực tế đặt ra yêu cầu cần rà soát toàn bộ hồ sơ thiết kế, thi công, nghiệm thu và sửa chữa tuyến đường ĐH04; kiểm tra các vị trí có dấu hiệu nứt, lún, đặc biệt tại mái đê và khu vực cống ngầm qua đường. Đồng thời, cơ quan chức năng cần tổ chức kiểm tra tải trọng thực tế của phương tiện, tần suất lưu thông, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm và yêu cầu doanh nghiệp thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong quá trình vận chuyển vật liệu.

Tình trạng xe tải trọng lớn lưu thông đặt ra thách thức đối với công tác bảo vệ kết cấu đường và hành lang đê.
Bên cạnh đó, cần tăng cường phối hợp giữa chính quyền địa phương, lực lượng công an, cơ quan quản lý giao thông và đơn vị chuyên môn về đê điều để giám sát hoạt động vận tải trên tuyến. Trường hợp kết cấu công trình không đáp ứng được nhu cầu vận chuyển hiện tại, cần xem xét phương án tổ chức giao thông phù hợp, không để mục tiêu phát triển kinh tế, vận chuyển vật liệu ảnh hưởng đến an toàn công trình phòng, chống lũ.
Bảo vệ tuyến đường đê sông Lô không đơn thuần là duy trì mặt đường phục vụ giao thông mà còn là bảo vệ một bộ phận của hệ thống công trình phòng, chống thiên tai, gắn trực tiếp với an toàn tính mạng và tài sản của người dân ven sông. Vì vậy, kiểm soát xe quá tải, đánh giá đúng hiện trạng và xử lý kịp thời các điểm hư hỏng cần được xem là nhiệm vụ cấp thiết, thay vì chỉ dừng lại ở việc nhắc nhở sau những phản ánh từ cơ sở.
Theo Văn bản hợp nhất số 45/VBHN-BNNMT năm 2026, hợp nhất quy định tại Thông tư 54/2013/TT-BNNPTNT và các nội dung sửa đổi, bổ sung:
Điều 12 quy định tải trọng xe cơ giới đi trên đê phải bảo đảm an toàn cho đê; việc xác định tải trọng phải căn cứ điều kiện địa chất nền, thân đê, kết cấu mặt đê và đặc điểm của đê.
Điều 13 quy định: đoạn đê đã có tính toán tải trọng thiết kế được phép lưu thông theo tải trọng thiết kế được phê duyệt.
Đối với đoạn đê đã cứng hóa bằng bê tông hoặc rải nhựa nhưng chưa có tính toán tải trọng cho phép, tổng trọng tải xe không được vượt quá 12 tấn.
Các đoạn đê còn lại, tổng trọng tải xe không được vượt quá 10 tấn.
Trường hợp có nhu cầu sử dụng mặt đê cho phương tiện có tải trọng lớn hơn, phải được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận và thực hiện gia cố, bảo dưỡng, sửa chữa hoặc đóng góp kinh phí theo quy định.
Nhóm PV