Từ việc Hà Nội vận hành xe phun sương dập bụi đến bài toán kinh tế môi trường
Thực hiện chỉ đạo của UBND thành phố Hà Nội về triển khai các giải pháp cấp bách giảm thiểu ô nhiễm không khí trong mùa khô, Công ty TNHH Một thành viên Môi trường đô thị Hà Nội (URENCO) đã tổ chức tập huấn, vận hành thử xe chuyên dùng phun sương dập bụi trên các tuyến phố thuộc khu vực Vành đai 1, nhằm tăng cường kiểm soát bụi và nâng cao hiệu quả vệ sinh môi trường đô thị.
Theo đó, từ ngày 7 đến hết ngày 15/10, URENCO tổ chức vận hành phương tiện ngoài hiện trường trong khung giờ từ 23h đến 5h sáng hôm sau. Các chi nhánh URENCO 1, 2, 3, 4 bố trí hai lái xe tham gia đào tạo và vận hành xe phun sương dập bụi. Giám đốc các chi nhánh chịu trách nhiệm trước lãnh đạo Công ty về chất lượng duy trì vệ sinh môi trường trên địa bàn được giao quản lý.
Các tuyến đường trong phương án triển khai xe phun sương dập bụi được tổ chức hoạt động tại nhiều tuyến phố thuộc khu vực trung tâm như: Nguyễn Tri Phương, Phan Đình Phùng, Điện Biên Phủ, Trần Nhật Duật, Yên Phụ, Trần Quang Khải, Tràng Tiền, Đinh Tiên Hoàng, Lê Thái Tổ, Tràng Thi, Trần Hưng Đạo, Lý Thường Kiệt, Lê Thánh Tông, Bà Triệu, Phố Huế, Hàng Bài, Hàng Khay và Giải Phóng…
Để bảo đảm hoạt động đúng yêu cầu, Phòng Kế hoạch đầu tư, thông qua Bộ phận Điều hành sản xuất, có trách nhiệm xây dựng lịch kiểm tra, tổ chức giám sát việc thực hiện của các đơn vị, đôn đốc trong suốt đợt cao điểm.
Trong bối cảnh Hà Nội bước vào mùa khô, nguy cơ ô nhiễm không khí gia tăng, việc tăng cường kiểm soát bụi tại các tuyến giao thông có ý nghĩa thiết thực. Tuy nhiên, hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào phương tiện mà còn đòi hỏi tổ chức vận hành đúng kỹ thuật, duy trì thường xuyên và phối hợp đồng bộ các giải pháp vệ sinh môi trường.
Sau đợt vận hành thử, URENCO tiếp tục đánh giá khả năng đáp ứng của phương tiện, hoàn thiện quy trình và chủ động nguồn lực phục vụ nhiệm vụ vệ sinh môi trường, góp phần cùng thành phố cải thiện chất lượng không khí, xây dựng môi trường đô thị xanh, sạch.
Bài toán so sánh chi phí – hiệu quả
Việc kích hoạt giải pháp đưa xe phun sương dập bụi trên diện rộng thể hiện nỗ lực của Hà Nội trong ứng phó với ô nhiễm bụi mịn bùng phát khi Hà Nội bước vào mùa khô. Tuy nhiên, nhìn từ lịch sử thử nghiệm kéo dài (kể cả ban ngày lẫn ban đêm) và đối chiếu với bức tranh phân bổ nguồn thải đô thị, biện pháp này bộc lộ giới hạn của một “giải pháp tình thế”. Dưới góc nhìn kinh tế môi trường, việc phụ thuộc vào hạ tầng cơ giới dập bụi phần ngọn nếu không gắn liền với kiểm soát nguồn thải gốc sẽ gây ra sự lãng phí ngân sách.
Trước đó, phương án sử dụng thiết bị phun sương áp lực cao dập bụi đã trải qua nhiều giai đoạn thử nghiệm thực địa. Từ tháng 5-7/2025, Hà Nội từng rầm rộ đưa vào thử nghiệm các dòng xe chuyên dùng hiện đại trang bị vòi phun sương vươn cao tới 45 mét. Cộng đồng mạng thời điểm đó ví von các phương tiện này là “pháo xa sương mù” khi vận hành ngay giữa ban ngày trên các trục giao thông trọng điểm như Nguyễn Trãi, Khuất Duy Tiến, Phạm Hùng. Tuy nhiên, việc vận hành ban ngày nhanh chóng bộc lộ bất cập: lượng hơi nước dày đặc làm giảm tầm nhìn giao thông, nguy cơ trơn trượt cho phương tiện hai bánh và tình trạng bốc hơi nhanh dưới ánh nắng mặt trời làm giảm hiệu lực dập bụi.
Tháng 9/2026, trước khi URENCO chạy thử nghiệm rộng khắp Vành đai 1, Hợp tác xã Thành Công đã thực hiện thí điểm phun sương dập bụi tại địa bàn phường Thanh Xuân với tần suất 2 lần/tuần vào thứ Năm và Chủ nhật.
Đợt vận hành hiện tại của URENCO điều chỉnh toàn bộ lịch trình sang khung giờ 23h – 5h sáng hôm sau. Việc lùi giờ vận hành nhằm khắc phục xung đột giao thông ban ngày, phối hợp đồng bộ với quy trình quét hút bụi và rửa đường định kỳ.
Để đánh giá hiệu quả thực tế, cần đặt thiết bị phun sương dập bụi vào thực trạng phân bổ các nguồn phát thải ô nhiễm không khí tại Hà Nội. Theo cơ sở dữ liệu được phân tích gần đây, cấu thành nguồn phát thải bụi mịn PM2.5 tại Hà Nội được chia theo tỷ lệ: bụi thứ cấp hình thành từ các khí ô nhiễm (27%), giao thông vận tải (23%), xây dựng và bụi đường (20%), đốt mở – bao gồm đốt rác và phụ phẩm nông nghiệp (12%), và công nghiệp (10%).
Chỉ số thống kê chất lượng không khí năm 2026 chỉ ra rằng: dù tỷ lệ số ngày AQI ở mức tốt và trung bình tính đến hết tháng 9/2026 đạt 74,42% (nồng độ PM2.5 trung bình đạt 37,89 µg/m³), nhưng khi thời tiết chuyển sang mùa khô (từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau), hiện tượng nghịch nhiệt bức xạ xuất hiện. Lớp nghịch nhiệt giữ toàn bộ chất ô nhiễm ở tầng không khí sát mặt đất.
Đánh giá về tính bền vững trong công tác quản trị môi trường đô thị, PGS.TS Vũ Thanh Ca (Giảng viên cao cấp Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội) trong Chương trình Tọa đàm báo chí do Báo Hà Nội Mới tổ chức đã phân tích rằng thủ phạm chính gây suy giảm sức khỏe cộng đồng tại Hà Nội là bụi mịn PM2.5. Việc cơ giới hóa công tác vệ sinh là xu hướng bắt buộc, nhưng các phương tiện cơ giới cần tập trung vào khâu quét hút khép kín và thu gom rác tại chân công trình, giải quyết được bản chất của hệ phân tán khí ô nhiễm.
Nhìn nhận ở góc độ hoạch định và cân đối ngân sách, các chuyên gia kinh tế môi trường cũng đưa ra cảnh báo: Việc đưa xe phun sương dập bụi vào hoạt động cần được đặt trong bài toán so sánh chi phí – hiệu quả.
PGS.TS Bùi Thị An – Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng – nói rằng, trước khi thực hiện phương pháp sử dụng xe phun sương dập bụi cần lựa chọn thời điểm, địa điểm và lượng sương phun phù hợp để tránh gây lãng phí và ảnh hưởng đến giao thông cũng như sinh hoạt của người dân.
“Mặc dù, phương pháp sử dụng xe phun sương dập bụi đang đem lại những thay đổi tích cực cho không khí, tuy nhiên, cần cân nhắc tới yếu tố về kinh tế bởi chi phí mua và vận hành một chiếc xe phun như vậy là không hề rẻ. Vì vậy, thay vì áp dụng một cách đồng loạt, nên thực hiện thí điểm tại một số khu vực. Sau khi có các đánh giá, cần tiếp tục nghiên cứu và so sánh về chi phí cũng như hiệu quả của phương pháp xe phun dập bụi với các biện pháp khác để tìm ra giải pháp tối ưu, rồi mới nhân rộng” – PGS.TS Bùi Thị An cho hay.
Theo ông Nguyễn Thanh Sơn – Phó Tổng Giám đốc URENCO – việc đưa xe chuyên dùng phun sương dập bụi vào vận hành thử nhằm đánh giá hiệu quả thiết bị, khả năng ứng dụng trong điều kiện thực tế và hoàn thiện phương án tổ chức thực hiện. Giải pháp này được kết hợp với phun nước, rửa đường, quét hút bụi để hạn chế bụi phát tán từ mặt đường và hoạt động giao thông, nhất là tại những khu vực có mật độ phương tiện lớn. Sau đợt thử nghiệm, URENCO sẽ đánh giá toàn diện khả năng đáp ứng để báo cáo UBND Thành phố.
Việc thử nghiệm phương pháp phun sương dập bụi liên tục qua các năm cho thấy quyết tâm của chính quyền Hà Nội trong việc tìm kiếm công nghệ làm sạch không khí. Thế nhưng, câu hỏi đặt ra dưới góc độ kinh tế môi trường là tính khả thi và hiệu quả thực tế của giải pháp phun sương dập bụi này khi áp dụng cho các trục giao thông lớn tại Hà Nội? GS Hoàng Xuân Cơ sẽ có những phân tích về bài toán Chi phí – Lợi ích của phương pháp này trong bài viết tiếp theo.
Phúc An
