Hàng hóa rủi ro cao phải có ‘dấu vết số’ từ 1/1/2027: Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì từ bây giờ?
Nghị định số 372/2026/NĐ-CP quy định về hoạt động định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Phạm vi áp dụng bao gồm cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân sản xuất, chế biến, gia công, kinh doanh, phân phối, nhập khẩu, vận chuyển, lưu kho sản phẩm, hàng hóa.
Ngoài ra, các tổ chức cung cấp dịch vụ xác thực điện tử cùng những tổ chức, cá nhân tham gia khai thác, sử dụng thông tin trên Nền tảng quốc gia và Cơ sở dữ liệu quốc gia về sản phẩm, hàng hóa cũng thuộc phạm vi điều chỉnh.
Hàng hóa rủi ro cao bắt buộc phải truy xuất nguồn gốc
Một điểm đáng chú ý của Nghị định là việc định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc được thực hiện theo mức độ rủi ro của sản phẩm, hàng hóa.
Theo đó, với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao, việc định danh, xác thực dữ liệu chủ về sản phẩm, hàng hóa và truy xuất nguồn gốc là bắt buộc.
Danh mục hàng hóa, lộ trình, phương thức thực hiện cũng như các sự kiện trọng yếu sẽ do bộ quản lý ngành, lĩnh vực xác định và quyết định theo thẩm quyền. Việc triển khai phải phù hợp với năng lực của doanh nghiệp và đặc thù từng ngành hàng.
Trong khi đó, đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình và thấp, việc định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc được khuyến khích thực hiện trên cơ sở tự nguyện.
Đối với hàng hóa xuất khẩu, việc định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc cũng được thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác. Nhà nước khuyến khích doanh nghiệp chủ động áp dụng để đáp ứng yêu cầu của nước nhập khẩu, thị trường xuất khẩu và hoạt động thương mại quốc tế.
Nghị định cũng loại trừ một số nhóm hàng hóa như hàng tạm nhập tái xuất, quá cảnh, chuyển khẩu, trung chuyển và hàng nhập khẩu gửi kho ngoại quan để xuất khẩu sang nước thứ ba. Sản phẩm, hàng hóa thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh, cơ yếu có yêu cầu bảo mật về nguồn gốc, xuất xứ cũng không thuộc diện áp dụng bắt buộc.
Mã UID trở thành “dấu vết số” của hàng hóa
Theo quy định mới, hoạt động truy xuất nguồn gốc được thực hiện trên môi trường số thông qua mã UID trên Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc.
Việc truy xuất phải được ghi nhận thông qua việc khởi tạo các chứng chỉ số qua mã UID. Cách thức này nhằm bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu, đồng thời tạo khả năng xác minh và truy vết độc lập đối với sản phẩm, hàng hóa.
Các chứng chỉ số được khởi tạo đối với những sự kiện trọng yếu trong quá trình sản xuất, nhập khẩu, xuất khẩu, lưu thông và tiêu dùng. Trong đó có những mốc như xuất hóa đơn hoặc thời điểm cơ quan hải quan quyết định thông quan.
Trách nhiệm không chỉ nằm ở một khâu. Tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm đối với từng sự kiện trọng yếu trong chuỗi cung ứng phải bảo đảm khởi tạo chứng chỉ số tương ứng thông qua mã UID của sản phẩm, hàng hóa, trừ trường hợp dữ liệu đã được đồng bộ về Cơ sở dữ liệu quốc gia về sản phẩm, hàng hóa.
Giấy tờ của hàng hóa rủi ro cao sẽ được số hóa
Một thay đổi đáng chú ý khác là các giấy tờ gắn với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao sẽ được số hóa, xác thực, kết nối và đồng bộ với Nền tảng quốc gia theo lộ trình và tiêu chuẩn dữ liệu do cơ quan có thẩm quyền quy định.
Nhóm giấy tờ này bao gồm chứng nhận chất lượng, giấy chứng nhận xuất xứ, chứng nhận hợp quy, hợp chuẩn và các giấy tờ liên quan khác.
Đối với hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình và thấp, việc số hóa những giấy tờ này được khuyến khích.
Đặc biệt, các chứng chỉ số về chứng nhận chất lượng, xuất xứ, hợp quy, hợp chuẩn và những giấy tờ khác gắn với sản phẩm, hàng hóa đã được khởi tạo trên Nền tảng quốc gia có giá trị sử dụng như bản chính.
Với doanh nghiệp, quy định mới cho thấy dữ liệu về hàng hóa sẽ ngày càng được quản lý xuyên suốt từ sản xuất, nhập khẩu đến lưu thông và tiêu dùng. Do đó, những doanh nghiệp thuộc nhóm hàng hóa rủi ro cao cần đặc biệt lưu ý lộ trình và phương thức triển khai do cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực quy định.
Nghị định số 372/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027.
