BIWASE (BWE): Hơn 1 triệu tấn rác và cuộc chơi biến chất thải thành tiền (Bài 2)
LTS: “Thị trường rác Việt Nam: Ai đang sở hữu “mỏ vàng” nghìn tỷ?
Mỗi ngày, hàng chục nghìn tấn rác được thải ra từ các đô thị, khu dân cư, nhà máy và hoạt động sản xuất. Nếu trước đây chất thải chủ yếu được nhìn nhận như một bài toán vệ sinh môi trường và chi phí xã hội, thì cùng với quá trình đô thị hóa, yêu cầu giảm chôn lấp và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, rác đang dần trở thành một nguồn tài nguyên có giá trị kinh tế.
Phía sau mỗi tấn rác là cả một chuỗi dịch vụ và dòng tiền: thu gom, vận chuyển, xử lý, chôn lấp, đốt phát điện, tái chế, thu hồi vật liệu và xử lý các sản phẩm sau quá trình đốt. Hàng loạt dự án có tổng vốn hàng nghìn tỷ đồng đang được triển khai, trong khi các doanh nghiệp môi trường ngày càng tham gia sâu hơn vào lĩnh vực điện rác, tái chế và xử lý chất thải công nghiệp, chất thải nguy hại.
Nhưng ai đang sở hữu những “mỏ rác” này? Doanh nghiệp kiếm tiền từ rác thế nào? Đâu là những tài sản thực sự có giá trị trong ngành môi trường? Và khi Việt Nam chuyển từ chôn lấp sang đốt rác phát điện, tái chế và kinh tế tuần hoàn, dòng tiền trong ngành sẽ thay đổi ra sao?
Đây cũng là một thị trường có những nghịch lý không dễ nhìn thấy. Nhu cầu xử lý rác rất lớn nhưng không phải dự án nào cũng có hiệu quả tài chính; vốn đầu tư cho công nghệ cao, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi giá dịch vụ xử lý, cơ chế mua điện và nguồn rác đầu vào quyết định trực tiếp đến khả năng vận hành của doanh nghiệp.
Với loạt bài “Thị trường rác Việt Nam: Ai đang sở hữu những “mỏ vàng” nghìn tỷ?”, Tạp chí Kinh tế Môi trường đi từ những con số về lượng rác phát sinh đến những doanh nghiệp đang sở hữu nhà máy, công nghệ và hạ tầng xử lý chất thải; từ các dự án điện rác quy mô nghìn tỷ đến những doanh nghiệp môi trường đang hiện diện trên thị trường chứng khoán.
Thông qua các dữ liệu về vốn đầu tư, công suất xử lý, doanh thu, lợi nhuận, cổ đông, dự án và dòng tiền, loạt bài hướng tới phác họa bản đồ kinh tế phía sau ngành rác Việt Nam – nơi chất thải đang từng bước được nhìn nhận không chỉ là thứ cần loại bỏ, mà còn là nguồn nguyên liệu cho một nền kinh tế tuần hoàn.
Bài 2 – BIWASE (BWE): Hơn 1 triệu tấn rác và cuộc chơi biến chất thải thành tiền
Nửa đầu năm 2026, Tổng công ty Nước – Môi trường Bình Dương (BIWASE, HoSE: BWE) thu hơn 320 tỷ đồng từ xử lý rác thải, trong khi dự án lò đốt chất thải kết hợp phát điện 12 MW đang được đầu tư với tổng vốn dự kiến hơn 1.162 tỷ đồng. Đằng sau chiến lược mở rộng sang rác và năng lượng là bài toán vốn, nợ vay và hiệu quả khai thác công suất.
Hơn 1 triệu tấn rác qua hệ thống BIWASE trong năm 2025
Từ một doanh nghiệp có nền tảng là nước sạch, Tổng công ty Nước – Môi trường Bình Dương (BIWASE, HoSE: BWE) đang ngày càng mở rộng sự hiện diện trong lĩnh vực môi trường. Quy mô xử lý chất thải của doanh nghiệp liên tục tăng trong những năm gần đây, kéo theo sự gia tăng đáng kể của nguồn doanh thu từ rác.
Báo cáo thường niên năm 2025 của BIWASE cho thấy, năm 2025 BIWASE tiếp nhận và xử lý 1.074.006 tấn chất thải, tương đương bình quân khoảng 2.942 tấn/ngày, tăng 10% so với mức 970.656 tấn của năm 2024.
Đây cũng là khối lượng cao nhất trong giai đoạn doanh nghiệp thống kê từ năm 2017. Nếu năm 2017 tổng khối lượng chất thải tiếp nhận ở mức 783.730 tấn thì đến năm 2025, con số này đã tăng lên hơn 1,07 triệu tấn.
Trong cơ cấu chất thải năm 2025, rác thải sinh hoạt chiếm tỷ trọng áp đảo với 896.442 tấn, tương đương 83,47%. Chất thải công nghiệp thông thường đạt 142.767 tấn, chiếm 13,29%. Phần còn lại gồm bùn thải nguy hại, chất thải lỏng nguy hại, chất thải rắn nguy hại và chất thải y tế nguy hại.
Cùng với sản lượng xử lý tăng, số lượng khách hàng của BIWASE trong lĩnh vực này đến cuối năm 2025 đạt 3.138 khách hàng, tăng 131 khách hàng so với cuối năm 2024.
Quy mô rác tăng cũng phản ánh rõ hơn trong cơ cấu doanh thu. Năm 2025, doanh thu từ lĩnh vực xử lý chất thải đạt 1.154 tỷ đồng, hoàn thành 104% kế hoạch năm là 1.105 tỷ đồng.
Đáng chú ý, theo cơ cấu doanh thu và lợi nhuận theo lĩnh vực, xử lý rác chiếm khoảng 21% doanh thu của BIWASE, đứng sau mảng cấp nước với 55%. Tuy nhiên, tỷ trọng đóng góp vào lợi nhuận sau thuế của mảng này chỉ khoảng 1%.
Khoảng cách giữa doanh thu và lợi nhuận cho thấy một đặc điểm đáng chú ý của hoạt động xử lý chất thải: quy mô càng lớn không đồng nghĩa lợi nhuận tăng tương ứng.
Rác mang về hơn 320 tỷ đồng trong nửa đầu năm 2026
Bước sang năm 2026, xử lý rác tiếp tục duy trì vị trí là một trong những nguồn doanh thu đáng kể của BIWASE.
Theo Báo cáo tài chính hợp nhất giữa niên độ 6 tháng đầu năm 2026 đã được soát xét, BIWASE ghi nhận 2.257,2 tỷ đồng doanh thu thuần, tăng nhẹ 0,36% so với cùng kỳ năm trước.
Trong đó, nước sạch vẫn là nguồn thu chủ lực với 1.487 tỷ đồng, chiếm 65,9% tổng doanh thu. Xử lý rác thải mang về 320,4 tỷ đồng, tương đương 14,2%.
Hai mảng còn lại gồm xử lý nước thải đạt 36,1 tỷ đồng, chiếm 1,6%, trong khi các hoạt động khác đạt 413,7 tỷ đồng, tương đương 18,3%.
Như vậy, chỉ trong 6 tháng, hoạt động xử lý rác đã đóng góp khoảng một phần bảy doanh thu của BIWASE. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng doanh thu chung của doanh nghiệp vẫn khá thấp do doanh thu từ xử lý rác, nước thải và xây lắp giảm so với cùng kỳ.
Trong khi đó, mảng nước sạch tiếp tục duy trì mức tăng nhờ số lượng khách hàng đấu nối tăng, sản lượng tiêu thụ cải thiện và tỷ lệ thất thoát được kiểm soát.
Điểm đáng chú ý hơn nằm ở khả năng sinh lời của từng mảng kinh doanh.
Nước sạch vẫn là “cỗ máy” lợi nhuận
Trong 6 tháng đầu năm 2026, BIWASE đạt khoảng 1.048,93 tỷ đồng lợi nhuận gộp, tương ứng biên lợi nhuận gộp 46,47%.
Trong đó, mảng sản xuất và kinh doanh nước sạch có biên lợi nhuận gộp lên tới 60,37%, tạo ra khoảng 897,71 tỷ đồng lợi nhuận gộp trên doanh thu 1.487,01 tỷ đồng.
Ngược lại, mảng xử lý rác có biên lợi nhuận gộp 15,09%, tương ứng khoảng 48,34 tỷ đồng lợi nhuận gộp từ 320,39 tỷ đồng doanh thu.
Xử lý nước thải có biên lợi nhuận gộp 13,53%, tạo khoảng 4,89 tỷ đồng lợi nhuận gộp. Các hoạt động khác có biên lợi nhuận gộp 23,69%, tương ứng khoảng 97,99 tỷ đồng.
Như vậy, nước sạch đóng góp khoảng 85,6% tổng lợi nhuận gộp trong nửa đầu năm. Trong khi đó, xử lý rác dù đóng góp 14,19% doanh thu nhưng chỉ tạo ra chưa tới 5% lợi nhuận gộp.
Sự chênh lệch này phần nào phản ánh đặc thù của ngành xử lý chất thải. Doanh nghiệp phải duy trì hệ thống thu gom, vận chuyển, phân loại, xử lý, xử lý nước rỉ rác, khí thải và các chất thải sau quá trình xử lý. Bên cạnh chi phí vận hành, khấu hao máy móc và hạ tầng cũng là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới biên lợi nhuận.
Tuy nhiên, xử lý rác có một điểm khác biệt so với nước sạch: dư địa tăng công suất và thu hồi thêm giá trị từ chính nguồn chất thải đầu vào.
Đây là lý do BIWASE đang bước sang giai đoạn tiếp theo: không chỉ xử lý rác để thu phí mà còn tìm cách biến rác thành năng lượng.
Kết quả chung của doanh nghiệp vẫn khá tích cực. 6 tháng đầu năm, BIWASE đạt 548,87 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, tăng 17,3%, tương ứng tăng gần 80,95 tỷ đồng so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế thuộc về cổ đông công ty mẹ đạt 546,41 tỷ đồng, tăng 21,38%.
Rót hơn 400 tỷ đồng vào dự án điện rác 12 MW
Một trong những khoản đầu tư đáng chú ý nhất trong chiến lược mở rộng chuỗi giá trị môi trường của BIWASE là dự án lò đốt chất thải sinh hoạt kết hợp phát điện công suất 12 MW tại phường Chánh Phú Hòa, TP. Bến Cát, Bình Dương (cũ).
Theo thuyết minh báo cáo tài chính, dự án có tổng mức đầu tư dự kiến 1.162,81 tỷ đồng, nhằm bổ sung 500 tấn/ngày công suất xử lý rác sinh hoạt và hệ thống phát điện công suất 12 MW.
Đến ngày 30/6/2026, giá trị xây dựng cơ bản dở dang của dự án đạt 406,45 tỷ đồng, tương đương khoảng 35% tổng mức đầu tư dự kiến.
Trong số này, chi phí thiết bị chiếm phần lớn với 375,55 tỷ đồng. Chi phí lãi vay được vốn hóa là 10,75 tỷ đồng, còn lại 20,15 tỷ đồng là các chi phí khác.
Nếu vận hành đủ công suất, phần công suất xử lý bổ sung 500 tấn rác/ngày tương đương khả năng tiếp nhận khoảng 182.500 tấn rác mỗi năm.
Đây là bước chuyển đáng chú ý trong mô hình kinh doanh môi trường của BIWASE. Với phương thức xử lý truyền thống, rác chủ yếu tạo ra doanh thu thông qua phí thu gom và xử lý. Khi đưa công nghệ đốt kết hợp phát điện vào chuỗi xử lý, cùng một nguồn nguyên liệu có thể tạo ra thêm giá trị năng lượng.
Theo định hướng hiện tại, nguồn điện từ dự án trước mắt phục vụ hoạt động của khu liên hợp xử lý chất thải. Điều này có thể giúp doanh nghiệp chủ động hơn về nguồn điện cho các dây chuyền xử lý.
Về dài hạn, nếu sản lượng điện tạo ra vượt nhu cầu sử dụng nội bộ và cơ chế mua bán điện phù hợp, phần điện dư có thể mở thêm một nguồn doanh thu. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào sản lượng rác đầu vào, khả năng vận hành ổn định của lò đốt và hiệu suất phát điện.
Hơn 2.000 tỷ đồng xây dựng dở dang, nợ vay hơn 7.000 tỷ
Dự án điện rác không phải khoản đầu tư duy nhất đang làm gia tăng nhu cầu vốn của BIWASE.
Tại ngày 30/6/2026, tổng tài sản của doanh nghiệp đạt 15.625,85 tỷ đồng. Trong đó, chi phí xây dựng cơ bản dở dang lên tới 2.038,1 tỷ đồng, tương đương 13,04% tổng tài sản và tăng 160,69 tỷ đồng, tương đương 8,56% so với đầu năm.
Riêng trong 6 tháng đầu năm, BIWASE đã chi khoảng 1.032,97 tỷ đồng cho hoạt động mua sắm và xây dựng tài sản cố định.
Ngoài dự án điện rác, doanh nghiệp còn đang triển khai các dự án nước sạch quy mô lớn.
Tuyến ống nước sạch D1200 Bến Lức – Ngã tư Chợ Trạm do BIWASE Long An làm chủ đầu tư có tổng mức đầu tư dự kiến 791,4 tỷ đồng, nhằm phục vụ việc nâng công suất Nhà máy nước Nhị Thành thêm 60.000 m³/ngày đêm, lên 120.000 m³/ngày đêm. Đến cuối tháng 6/2026, giá trị xây dựng cơ bản dở dang của dự án đạt 81,78 tỷ đồng.
Trong khi đó, dự án mở rộng Nhà máy nước Chơn Thành giai đoạn 3 có tổng mức đầu tư dự kiến 109,17 tỷ đồng, bổ sung 30.000 m³/ngày đêm công suất, đưa tổng công suất nhà máy lên 60.000 m³/ngày đêm. Giá trị dở dang cuối kỳ đạt 33,04 tỷ đồng.
Nếu các dự án được hoàn thành, BIWASE sẽ bổ sung ít nhất 90.000 m³/ngày đêm công suất nước sạch, đồng thời tăng thêm 500 tấn/ngày công suất xử lý rác.
Quy mô đầu tư lớn cũng đi kèm áp lực vốn. Đến cuối tháng 6/2026, tổng dư nợ vay tài chính ngắn hạn và dài hạn của BIWASE đạt 7.187,83 tỷ đồng, tăng 1,66% so với đầu năm. Khoản vay tương đương khoảng 46% tổng tài sản và bằng khoảng 1,12 lần vốn chủ sở hữu.
Điều này khiến hiệu quả khai thác các tài sản mới trở thành yếu tố quan trọng đối với BIWASE trong những năm tới.
Bài toán không chỉ là xử lý rác, mà là tạo dòng tiền từ mỗi tấn rác
BIWASE không phải doanh nghiệp mới làm điện từ rác. Tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Nam Bình Dương, doanh nghiệp đã có hệ thống lò đốt rác tận dụng nhiệt phát điện 5 MW.
Tại ngày 30/6/2026, tài sản này có nguyên giá khoảng 232,54 tỷ đồng, giá trị còn lại 220,54 tỷ đồng. Hệ thống có công suất xử lý khoảng 8.400 kg rác/giờ, đồng thời hỗ trợ BIWASE chủ động một phần nguồn điện phục vụ hoạt động xử lý chất thải.
Tuy nhiên, dữ liệu về hoạt động năng lượng cũng cho thấy việc đầu tư vào tài sản phát điện không đồng nghĩa ngay lập tức với việc hình thành một nguồn doanh thu lớn.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, doanh thu từ điện năng lượng mặt trời của BIWASE chỉ đạt khoảng 3,96 triệu đồng, giảm mạnh so với mức 3,54 tỷ đồng cùng kỳ năm trước.
Với dự án điện rác 12 MW, bài toán vì thế không đơn thuần nằm ở việc hoàn thành một nhà máy có công suất thiết kế lớn. BIWASE cần bảo đảm nguồn rác đầu vào ổn định, duy trì tỷ lệ vận hành cao, kiểm soát chi phí xử lý và chi phí vốn, đồng thời tối ưu lượng điện thu hồi từ mỗi tấn rác.
Đặc biệt, khi dự án hoàn thành và chuyển từ chi phí xây dựng cơ bản dở dang sang tài sản cố định, chi phí khấu hao sẽ bắt đầu tác động rõ hơn tới kết quả kinh doanh. Khi đó, hiệu quả tài chính sẽ phụ thuộc vào khả năng biến công suất thiết kế thành sản lượng thực tế và dòng tiền.
Với 1.074 triệu tấn chất thải được tiếp nhận trong năm 2025 và hơn 320 tỷ đồng doanh thu từ xử lý rác chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, chất thải đã trở thành một mảng kinh doanh có quy mô đáng kể trong hệ sinh thái BIWASE.
Nhưng số liệu cũng cho thấy một nghịch lý: rác mang về doanh thu lớn hơn, song khả năng sinh lời hiện vẫn thấp hơn đáng kể so với nước sạch.
Vì vậy, bước đi tiếp theo của BIWASE không chỉ là tăng số tấn rác được xử lý, mà là nâng giá trị thu hồi trên mỗi tấn rác thông qua đốt phát điện, tái chế và các sản phẩm sau xử lý. Khoản đầu tư hơn 1.162 tỷ đồng cho dự án điện rác 12 MW chính là một phép thử cho chiến lược này.
Nếu thành công, rác có thể không chỉ là một nguồn phí xử lý mà trở thành nguồn nguyên liệu cho một chuỗi giá trị mới. Còn với BIWASE, câu hỏi quan trọng nhất trong những năm tới sẽ là: bao nhiêu phần trong hơn 1 triệu tấn rác mỗi năm có thể thực sự được chuyển hóa thành dòng tiền?
Với BIWASE, bài toán không còn dừng ở việc xử lý bao nhiêu tấn rác hay thu về bao nhiêu doanh thu, mà là làm thế nào để nâng giá trị thu hồi từ mỗi tấn chất thải. Nhưng phía sau những nhà máy, những dự án điện rác hàng nghìn tỷ đồng còn là một câu chuyện khác: ai đang sở hữu, ai góp vốn và ai đang đặt cược vào thị trường này?
Nếu BIWASE cho thấy cách một doanh nghiệp môi trường từng bước biến rác thành nguồn doanh thu và năng lượng, thì Tâm Sinh Nghĩa lại mở ra một góc nhìn khác về những chủ thể đứng phía sau cuộc chơi điện rác. Từ một doanh nghiệp xử lý chất thải thành lập năm 2006, Tâm Sinh Nghĩa đang triển khai dự án điện rác 6.400 tỷ đồng tại Củ Chi, với sự tham gia của Bamboo Capital và nhà đầu tư Singapore.
Bài 3 của loạt bài trên Tạp chí Kinh tế Môi trường sẽ đi sâu vào Tâm Sinh Nghĩa: ai đang đứng sau doanh nghiệp này và điều gì đang nằm phía sau cuộc chơi điện rác hàng nghìn tỷ đồng tại TP.HCM?
O.L
