Phú Quốc: Nhìn thẳng trách nhiệm quản lý đất đai từ vụ việc “Khu biệt thự trắng”
Ngày 19/11/2026 Thanh tra tỉnh An Giang ban hành Thông báo Kết luận thanh tra số 32/KL-TTT về trách nhiệm của UBND huyện Phú Quốc (nay là đặc khu Phú Quốc) và các tổ chức, cá nhân liên quan trong công tác quản lý đất đai, xây dựng đối với 30 trường hợp vi phạm tại “Khu biệt thự trắng”. Kết luận ghi nhận nỗ lực xử lý, cưỡng chế toàn bộ các trường hợp vi phạm, đồng thời chỉ rõ những thiếu sót trong công tác quản lý, phối hợp và tham mưu của các cơ quan chức năng qua từng giai đoạn. Đây là cơ sở quan trọng để nhìn nhận thẳng thắn những điểm nghẽn trong quản trị đất đai, từ đó củng cố kỷ luật, kỷ cương hành chính trên địa bàn.
Nhận diện những khoảng trống trong quản lý đất đai
“Khu biệt thự trắng” là vụ việc điển hình cho thấy những hệ lụy có thể phát sinh khi công tác quản lý đất đai và trật tự xây dựng thiếu sự theo dõi liên tục, phối hợp chưa chặt chẽ và xử lý vi phạm chưa kịp thời. Theo kết luận thanh tra, vụ việc bắt đầu từ năm 2019, khi ông Võ Tấn Thành có hành vi chiếm đất quốc phòng do Bộ Tư lệnh Vùng 5 Hải quân quản lý. Dù đơn vị quân đội đã chủ động có văn bản báo cáo, đề nghị chính quyền địa phương phối hợp xử lý, quá trình giải quyết sau đó vẫn phát sinh nhiều khó khăn, kéo dài.

Vụ “Khu biệt thự trắng” đặt ra yêu cầu siết kỷ cương, nâng cao trách nhiệm và hiệu quả quản lý đất đai tại Phú Quốc. Ảnh: Hoàng Dung
Thanh tra tỉnh ghi nhận UBND huyện Phú Quốc đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo kiểm tra, lập hồ sơ vi phạm và tổ chức cưỡng chế; Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh cũng thực hiện các cuộc kiểm tra, rà soát, xác minh nguồn gốc đất để tham mưu UBND tỉnh ban hành quyết định liên quan. Tuy nhiên, những nỗ lực này chưa đủ để ngăn chặn triệt để các vi phạm ngay từ đầu.
Đáng chú ý, việc thẩm định hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính chưa chặt chẽ đã dẫn đến một số quyết định bị Tòa án tuyên hủy do chưa bảo đảm nội dung, trình tự, thủ tục. Hệ quả không chỉ là kéo dài thời gian xử lý mà còn tạo điều kiện để các trường hợp vi phạm khác tiếp tục xây dựng, hoàn thiện công trình tại khu vực.
Đối với UBND thị trấn, sau này là phường An Thới, kết luận chỉ rõ trách nhiệm trong việc chưa kiểm soát chặt địa bàn, để phát sinh tình trạng chiếm đất xây dựng nhưng chưa có biện pháp ngăn chặn, xử lý kịp thời. Hạn chế về năng lực chuyên môn trong lập hồ sơ xử lý vi phạm cũng là nguyên nhân khiến một số quyết định xử phạt không bảo đảm yêu cầu pháp lý.
Một nội dung đáng chú ý khác là việc Sở Tài nguyên và Môi trường tham mưu UBND tỉnh ban hành Quyết định số 1787/QĐ-UBND ngày 8/8/2019 về hủy bỏ quyết định giao đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho Bộ Tư lệnh Vùng 5 Hải quân, chuyển giao UBND thị trấn An Thới quản lý. Trong khi đó, Bộ Tư lệnh Vùng 5 Hải quân đang quản lý khu đất có diện tích 151.073 m². Theo Thanh tra tỉnh, việc tham mưu này đã gây khó khăn cho công tác quản lý đất đai tại địa phương.
Những tồn tại trên cho thấy quản lý đất đai không thể chỉ dừng ở việc ban hành văn bản hay xử phạt khi vi phạm đã hình thành. Điều quan trọng hơn là phải kiểm soát được nguồn gốc, ranh giới, hiện trạng và chủ thể quản lý từng khu đất; kịp thời phát hiện dấu hiệu lấn chiếm, xây dựng trái phép để ngăn chặn ngay từ đầu. Khi một hành vi vi phạm không được xử lý dứt điểm, nguy cơ phát sinh các vi phạm tiếp theo là điều khó tránh khỏi.
Xử lý dứt điểm vi phạm, củng cố kỷ cương công vụ
Bên cạnh việc chỉ ra những hạn chế, Thông báo Kết luận thanh tra số 32/KL-TTT cũng ghi nhận kết quả đáng chú ý: UBND đặc khu Phú Quốc đã phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức cưỡng chế, giải quyết dứt điểm toàn bộ 30 trường hợp vi phạm tại “Khu biệt thự trắng”. Đây là kết quả thể hiện sự quyết liệt của chính quyền địa phương trong xử lý các hành vi chiếm đất quốc phòng, đất do Nhà nước quản lý và lập lại trật tự trên địa bàn.

Tuy nhiên, kết quả xử lý cuối cùng không thể thay thế yêu cầu làm rõ trách nhiệm đối với những thiếu sót đã xảy ra. Thanh tra tỉnh xác định cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Trong đó, các quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của Tòa án buộc chính quyền phải tạm dừng cưỡng chế đã tạo ra khoảng trống để các đối tượng vi phạm đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện công trình. Bên cạnh đó, tình hình quản lý khu vực có lịch sử phức tạp giữa quân đội và dân cư; dịch COVID-19 trong năm 2021 cũng ảnh hưởng đến công tác kiểm tra, quản lý địa bàn.
Dù vậy, kết luận thanh tra nhấn mạnh những nguyên nhân chủ quan như sự thiếu sâu sát trong theo dõi, phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị; năng lực chuyên môn của một số phòng, ban và công chức địa chính còn hạn chế; việc tham mưu cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho Bộ Tư lệnh Vùng 5 Hải quân chưa đủ quyết liệt. Đây là những vấn đề thuộc phạm vi trách nhiệm quản lý, điều hành và thực thi công vụ, cần được nhìn nhận nghiêm túc để không lặp lại.
Về biện pháp xử lý, Thanh tra tỉnh kiến nghị Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quốc chấn chỉnh, khắc phục các hạn chế, đồng thời tăng cường quản lý khu đất Nhà nước đã tổ chức cưỡng chế. Đặc khu cũng được giao thực hiện nhiệm vụ công vụ liên quan đến cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với diện tích Bộ Tư lệnh Vùng 5 Hải quân được giao quản lý theo Quyết định số 706/QĐ-UBND ngày 19/3/2021 của UBND tỉnh Kiên Giang.
Đối với trách nhiệm cá nhân, kết luận kiến nghị Đảng ủy đặc khu Phú Quốc tổ chức kiểm điểm, rút kinh nghiệm 1 cá nhân; Sở Nội vụ thực hiện kiểm điểm đối với 3 cá nhân và Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quốc tổ chức kiểm điểm đối với 6 cá nhân theo thẩm quyền. Do mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã đi vào hoạt động, các tập thể lãnh đạo UBND huyện Phú Quốc, UBND thị trấn An Thới và cơ quan chuyên môn trước đây không được kiến nghị xem xét trách nhiệm tập thể. Kết luận cũng xác định không có nội dung xử lý kinh tế.
Từ vụ việc “Khu biệt thự trắng”, yêu cầu đặt ra đối với Phú Quốc không chỉ là quản lý chặt những khu đất từng xảy ra vi phạm, mà còn phải đổi mới phương thức quản trị, nâng cao năng lực đội ngũ thực thi và bảo đảm mọi quyết định hành chính đều đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục pháp luật. Đặc biệt, trong bối cảnh Phú Quốc đang đẩy nhanh tiến độ các công trình, dự án phục vụ APEC 2027, áp lực quản lý đất đai, xây dựng và bảo vệ quỹ đất công ngày càng lớn.
Một địa bàn có tốc độ đô thị hóa và thu hút đầu tư cao càng cần kỷ cương quản lý nghiêm minh. Không thể để tình trạng lấn chiếm, xây dựng trái phép kéo dài rồi mới tổ chức cưỡng chế; cũng không thể để những sai sót trong quy trình hành chính làm suy giảm hiệu lực thực thi pháp luật. Bài học từ “Khu biệt thự trắng” vì vậy cần được chuyển hóa thành hành động cụ thể: quản lý từ gốc, phát hiện từ sớm, xử lý đúng luật và xác định rõ trách nhiệm từng cấp, từng cá nhân.
Đó cũng là nền tảng để Phú Quốc bảo vệ hiệu quả tài nguyên đất đai, giữ vững trật tự quản lý nhà nước và xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, kỷ cương trong giai đoạn phát triển mới.
Thanh Xuân