Đà Nẵng: Chuẩn hóa nguồn giống, mở hướng phát triển Sâm Ngọc Linh bền vững
Đây là nền tảng quan trọng để phát triển vùng dược liệu theo hướng bài bản, gắn giá trị kinh tế với bảo tồn đa dạng sinh học và sinh kế bền vững.
Hoàn thiện pháp lý, tạo nền tảng phát triển vùng dược liệu
Ngày 13/11/2026, Trung tâm Phát triển Sâm Ngọc Linh và Dược liệu được Chi cục Kiểm lâm TP. Đà Nẵng cấp mã số cơ sở trồng số 42-26/A-DAN, với số lượng trồng tối đa 296.000 cây Sâm Ngọc Linh phục vụ mục đích thương mại. Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình chuẩn hóa hoạt động sản xuất, quản lý và phát triển nguồn giống của đơn vị.

Trong bối cảnh Sâm Ngọc Linh được xác định là một trong những cây dược liệu có giá trị kinh tế cao, việc quản lý cơ sở trồng bằng mã số không chỉ góp phần xác lập thông tin về vùng trồng mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kiểm soát, truy xuất nguồn gốc và tổ chức sản xuất theo hướng minh bạch.
Đáng chú ý, mã số cơ sở trồng mới được cấp nằm trong hệ thống hồ sơ pháp lý mà Trung tâm đã xây dựng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ bảo tồn và phát triển giống Sâm Ngọc Linh.
Cụ thể, ngày 19/2/2025, cơ sở bảo tồn tại Trạm Dược liệu Trà Linh được Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Nam cấp Giấy chứng nhận cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học số 73/QĐ-STNMT. Cơ sở có tổng diện tích 107.400 m², thực hiện lưu giữ giống cây trồng, bảo quản nguồn gen và mẫu vật di truyền.
Bên cạnh đó, giống Sâm Ngọc Linh-QN đã được Cục Trồng trọt cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng số 98.VN.2017 ngày 6/11/2017, với thời hạn bảo hộ 20 năm. Trung tâm Phát triển Sâm Ngọc Linh và Dược liệu là chủ sở hữu giống được bảo hộ.

Ngày 23/3/2023, Trung tâm tiếp tục ban hành Bản tự công bố lưu hành giống số 04/BTCB-TTPTS đối với giống Sâm Ngọc Linh-QN. Hồ sơ đi kèm quy trình canh tác, chăm sóc cây sâm dưới tán rừng và kết quả khảo nghiệm đạt tiêu chuẩn cơ sở theo Quyết định số 52/QĐ-TTPTS ngày 31/8/2021.
Những căn cứ pháp lý này cho thấy quá trình phát triển cây sâm không chỉ dừng lại ở việc mở rộng số lượng cây trồng mà còn chú trọng bảo tồn nguồn gen, quản lý chất lượng giống và duy trì cơ sở khoa học cho hoạt động sản xuất.
Minh bạch nguồn giống, giảm rủi ro cho người trồng
Song song với nhiệm vụ bảo tồn, Trung tâm hiện tiếp tục sản xuất và cung ứng cây giống Sâm Ngọc Linh phục vụ nhu cầu trồng mới, mở rộng vùng nguyên liệu của người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.
Theo Quyết định số 4078/QĐ-UBND ngày 10/9/2026 của UBND TP. Đà Nẵng, đơn giá cây giống Sâm Ngọc Linh do Trung tâm cung ứng được phê duyệt cụ thể: Cây giống Sâm Ngọc Linh 1 năm tuổi: 134.000 đồng/cây. Cây giống Sâm Ngọc Linh 2 năm tuổi: 200.000 đồng/cây.

Giá trị của cây sâm không chỉ nằm ở sản phẩm thu hoạch mà còn được hình thành từ chất lượng nguồn giống, quy trình canh tác, điều kiện sinh thái và tính minh bạch của toàn bộ chuỗi cung ứng.
Điểm đáng chú ý trong hoạt động cung ứng là các lô cây giống xuất ra đều được quản lý bằng mã QR truy xuất nguồn gốc, tích hợp trên phần mềm quản lý và truy xuất nguồn gốc dược liệu. Thông qua hệ thống này, người mua có thể tra cứu những thông tin liên quan đến lô giống, góp phần nâng cao tính minh bạch trong quá trình giao dịch và quản lý sản xuất.
Việc ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình hình thành vùng nguyên liệu dược liệu tập trung. Khi thông tin về giống được quản lý rõ ràng, người trồng có thêm cơ sở để lựa chọn nguồn cây giống, theo dõi quá trình sản xuất và hạn chế những rủi ro phát sinh từ việc sử dụng giống không được kiểm soát.
Ở góc độ kinh tế môi trường, việc chuyển hoạt động phát triển dược liệu từ sản xuất nhỏ lẻ sang mô hình có tổ chức, có tiêu chuẩn và có khả năng kiểm soát chất lượng. Từ đó, Giá trị của cây sâm không chỉ nằm ở sản phẩm thu hoạch mà còn được hình thành từ chất lượng nguồn giống, quy trình canh tác, điều kiện sinh thái và tính minh bạch của toàn bộ chuỗi cung ứng.
Phát triển cây sâm gắn với bảo tồn hệ sinh thái rừng
Sâm Ngọc Linh là cây dược liệu có giá trị kinh tế cao, đồng thời gắn với điều kiện sinh thái đặc thù của vùng núi cao. Do đó, phát triển vùng trồng không thể chỉ đặt mục tiêu gia tăng sản lượng mà cần được tính toán trên cơ sở bảo vệ môi trường sinh thái, đặc biệt là hệ sinh thái rừng.
Việc phát triển cây sâm dưới tán rừng, theo quy trình canh tác và chăm sóc phù hợp, có thể góp phần tạo thêm giá trị kinh tế từ tài nguyên sinh học mà không phải đánh đổi bằng việc chuyển đổi đất rừng hoặc làm suy giảm chức năng sinh thái. Tuy nhiên, hiệu quả này phụ thuộc rất lớn vào cách thức tổ chức sản xuất, kiểm soát mật độ trồng, bảo vệ thảm thực vật và tuân thủ các quy định về quản lý, bảo vệ rừng.

Việc cấp mã mã số cơ sở trồng số 42-26/A-DAN là nền tảng quan trọng để phát triển vùng dược liệu theo hướng bài bản, gắn giá trị kinh tế với bảo tồn đa dạng sinh học và sinh kế bền vững.
Thực tế cho thấy, phát triển dược liệu dưới tán rừng cần được nhìn nhận như một hướng tiếp cận kết hợp giữa kinh tế và bảo tồn. Khi người dân có thêm nguồn thu nhập ổn định từ cây dược liệu, giá trị kinh tế của hệ sinh thái rừng được nâng lên, qua đó tạo động lực để cộng đồng tham gia bảo vệ tài nguyên rừng. Ngược lại, nếu chạy theo lợi nhuận, mở rộng vùng trồng thiếu kiểm soát hoặc khai thác quá mức điều kiện tự nhiên, chính nguồn tài nguyên tạo nên giá trị của cây sâm sẽ đứng trước nguy cơ suy giảm.
Theo đó, mã số cơ sở trồng, hồ sơ bảo tồn đa dạng sinh học, bằng bảo hộ giống và hệ thống truy xuất nguồn gốc cần được xem là những mắt xích trong một chuỗi quản lý thống nhất. Từ bảo tồn nguồn gen, sản xuất cây giống đến phát triển vùng nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm, mỗi khâu đều cần có tiêu chuẩn và trách nhiệm cụ thể.
Về lâu dài, phát triển Sâm Ngọc Linh không chỉ hướng đến mục tiêu tạo ra sản phẩm dược liệu có giá trị thương mại mà còn cần góp phần nâng cao sinh kế cho người dân miền núi, thúc đẩy kinh tế dưới tán rừng và bảo vệ đa dạng sinh học.
Việc Trung tâm Phát triển Sâm Ngọc Linh và Dược liệu được cấp mã số cơ sở trồng với quy mô tối đa 296.000 cây là một bước tiến trong quá trình hoàn thiện nền tảng sản xuất. Đây là hướng đi cần thiết để Sâm Ngọc Linh từng bước khẳng định vị thế của một sản phẩm dược liệu có giá trị, đồng thời trở thành động lực phát triển kinh tế xanh gắn với bảo tồn tài nguyên rừng tại khu vực miền núi Đà Nẵng.
Trọng Nghị