Sửa Luật Tài nguyên, môi trường biển: Tập trung hoàn thiện 5 nội dung trọng tâm
Chiều 13/11, tại Nhà Quốc hội, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu và chỉnh lý dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi).
Báo cáo tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, dự thảo Luật được Chính phủ nghiên cứu, tiếp thu trên cơ sở 50 lượt đại biểu Quốc hội (ĐBQH) phát biểu tại tổ, 14 lượt phát biểu tại hội trường, cùng ý kiến góp ý bằng văn bản của 10 ĐBQH, 5 Đoàn ĐBQH và Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại.
Quá trình tiếp thu, chỉnh lý tập trung vào các nhóm vấn đề lớn nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý, khai thác, bảo vệ tài nguyên và môi trường biển, đồng thời tạo điều kiện khơi thông nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế biển.

Hoàn thiện cơ chế quản lý, khai thác không gian biển
Theo Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp, một trong những nội dung được chú trọng là hoàn thiện cơ chế quản lý tổng hợp và điều phối việc sử dụng không gian biển. Dự thảo Luật đã làm rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và cơ quan có thẩm quyền quyết định; bảo đảm không làm thay đổi thẩm quyền quản lý của các ngành, không phát sinh thêm phân cấp quản lý thủ tục hành chính.
Việc phân bổ không gian biển được gắn với quy hoạch, điều kiện tự nhiên và khả năng chịu tải của môi trường. Đồng thời, dự thảo thiết lập cơ chế xử lý những xung đột có thể phát sinh giữa các hoạt động sử dụng biển.
Đối với cơ chế sử dụng khu vực biển, các quy định về giao, cho thuê, đăng ký, đấu giá, sử dụng chung và sử dụng đa mục đích được rà soát, hoàn thiện đồng bộ. Quyền chuyển nhượng, góp vốn, thế chấp cũng được phân định theo từng hình thức sử dụng, phương thức nộp tiền và các điều kiện tương ứng.
Bên cạnh đó, dự thảo làm rõ căn cứ thu hồi, bồi thường, hỗ trợ nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Việc thay đổi chủ thể quyền sở hữu, quyền kiểm soát tại những khu vực nhạy cảm hoặc có yếu tố nước ngoài cũng được đặt ra yêu cầu kiểm soát.
Một nội dung đáng chú ý khác là thúc đẩy kinh tế biển xanh gắn với phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Theo đó, các chính sách ưu đãi, hỗ trợ được xác định trên cơ sở tiêu chí, điều kiện, thời gian và kết quả có thể kiểm chứng, đi kèm cơ chế kiểm tra, giám sát.
Dự thảo khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo, công nghệ sinh học và công nghệ môi trường. Đồng thời, hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu dùng chung và bản sao số biển quốc gia được hoàn thiện nhằm phục vụ công tác quản lý, dự báo và cảnh báo.
Trong lĩnh vực bảo vệ môi trường biển, các quy định về kiểm soát nguồn thải từ đất liền và hoạt động trên biển, thu gom, xử lý rác thải, giảm thiểu rác thải nhựa và ứng phó sự cố môi trường tiếp tục được rà soát, bổ sung.
Việc phục hồi hệ sinh thái biển được gắn với đánh giá khả năng chịu tải của môi trường, ưu tiên các giải pháp dựa vào tự nhiên. Dự thảo đồng thời hướng tới xác định cụ thể trách nhiệm thực hiện, nguồn lực và cơ chế giám sát kết quả phục hồi.
Ngoài các nội dung trên, dự thảo cũng chú trọng bảo đảm quyền tiếp cận biển và sinh kế hợp pháp của người dân. Trách nhiệm của chủ dự án và chính quyền địa phương trong đánh giá ảnh hưởng, giảm thiểu tác động, hỗ trợ chuyển đổi nghề và tạo việc làm được làm rõ hơn.
Đối với các cá nhân nuôi trồng thủy hải sản từ trước ngày 30/3/2021 nhưng chưa được giao khu vực biển, dự thảo quy định việc rà soát, sắp xếp tại chỗ, di dời hoặc hỗ trợ chuyển đổi sinh kế theo đề án của địa phương, phù hợp với điều kiện thực tế và khả năng bố trí không gian biển.
Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp nhấn mạnh, xuyên suốt các nội dung chỉnh lý là yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, chủ quyền và lợi ích quốc gia, phù hợp với chế độ pháp lý của từng vùng biển và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Đề nghị làm rõ cơ chế điều phối và kiểm soát sức chịu tải môi trường biển
Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đánh giá Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo đã nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu, giải trình các ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan thẩm tra và đại biểu Quốc hội.
Tuy nhiên, qua rà soát, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị tiếp tục làm rõ một số vấn đề liên quan đến cơ chế điều phối, quản lý và sử dụng không gian biển.
Đối với cơ quan đầu mối giúp Chính phủ tổ chức thực hiện cơ chế điều phối các hoạt động sử dụng không gian biển, cơ quan thẩm tra cho rằng đây là nhiệm vụ lớn, liên quan đến nhiều bộ, ngành. Do đó, cần giao nhiệm vụ này cho cấp có thẩm quyền cao hơn cấp bộ thực hiện.
Tại Điều 21 về xử lý xung đột, chồng lấn trong sử dụng không gian biển, dự thảo chưa xác định rõ cơ quan có thẩm quyền đưa ra quyết định cuối cùng. Theo cơ quan thẩm tra, nếu không quy định cụ thể, việc xác định trách nhiệm có thể gặp khó khăn, kéo dài thời gian xử lý.
Vì vậy, cần bổ sung nguyên tắc và thẩm quyền giải quyết, xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm xử lý hoặc cơ chế báo cáo cấp có thẩm quyền đối với những trường hợp phát sinh xung đột, chồng lấn.
Liên quan đến giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển và quyền sở hữu tài sản gắn liền với khu vực biển, Ủy ban đánh giá dự thảo đã lần đầu tiên đưa ra các quy định về vấn đề này. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu quả quản lý, cần bổ sung quy định xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông phục vụ quản lý các giấy chứng nhận, tương tự cách thức quản lý dữ liệu trong lĩnh vực đất đai.
Đặc biệt, sức chịu tải của môi trường biển được xác định là vấn đề phức tạp, cần có phương thức và tiêu chuẩn chung để áp dụng thống nhất. Cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung phương thức đánh giá tác động cộng dồn của nhiều hoạt động trong cùng một khu vực biển, đồng thời đánh giá khả năng chịu tải trong kiểm soát nước thải từ đất liền, hải đảo ra biển.
Đối với những vùng biển đã được công bố không còn khả năng chịu tải, cần có biện pháp quản lý, kiểm soát chặt chẽ và không cấp phép thêm các hoạt động mới. Nếu không quy định rõ, công tác phục hồi môi trường biển cũng như các hoạt động sản xuất, kinh doanh, du lịch có thể bị ảnh hưởng.
Về hiệu lực thi hành, Ủy ban đề nghị Chính phủ rà soát kỹ các điều khoản chuyển tiếp nhằm tránh phát sinh khoảng trống pháp lý, nguy cơ trục lợi, thất thoát ngân sách nhà nước hoặc gây khó khăn cho doanh nghiệp. Trong đó, cần lưu ý các vấn đề liên quan đến khoảng lùi xây dựng.
Tại phiên họp, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với nhiều nội dung của dự thảo, đồng thời đề nghị bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các luật có liên quan như Luật Đất đai (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.
Một số ý kiến tập trung vào phạm vi điều chỉnh của dự thảo, cơ chế đấu giá quyền sử dụng khu vực biển tại Điều 27 và việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện quy định về sức chịu tải của môi trường biển.
Thống nhất trình Quốc hội xem xét thông qua dự thảo Luật
Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đánh giá cao sự chủ động, trách nhiệm của Chính phủ và các cơ quan chủ trì soạn thảo, chủ trì thẩm tra trong quá trình nghiên cứu, tiếp thu, giải trình ý kiến của đại biểu Quốc hội tại tổ và hội trường.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản nhất trí với nhiều nội dung giải trình, tiếp thu, chỉnh lý của Chính phủ. Đồng thời, đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cùng các cơ quan liên quan để rà soát, hoàn thiện từng điều, khoản của dự thảo.
Việc chỉnh lý cần tiếp thu đầy đủ ý kiến của Chủ tịch Quốc hội, các ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan chủ trì thẩm tra và những ý kiến xác đáng của đại biểu Quốc hội. Đối với những nội dung chưa được tiếp thu, nhất là các vấn đề còn có ý kiến khác nhau, Chính phủ cần giải trình, làm rõ để Quốc hội có cơ sở xem xét, quyết định.
Đối với dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất đề nghị Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, rà soát và hoàn thiện 5 nội dung trọng tâm.
Cụ thể, gồm: cơ chế điều phối liên ngành và giải quyết xung đột trong quản lý, sử dụng không gian biển; xây dựng, quản lý đảo nhân tạo và công trình trên biển; giấy chứng nhận quyền sử dụng liên quan đến khu vực biển; quản lý sức chịu tải của môi trường biển; khoảng lùi về xây dựng.
Trên cơ sở kết quả phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét thông qua dự thảo Luật sau khi được tiếp thu, chỉnh lý theo kết luận của phiên họp.
Chính phủ chịu trách nhiệm toàn diện về việc tiếp thu, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật, cả về nội dung chính sách và kỹ thuật lập pháp, bảo đảm chất lượng và tiến độ để trình Quốc hội xem xét, quyết định vào cuối Kỳ họp này.
PV