Siết quản lý thực phẩm bổ sung: Doanh nghiệp hết thời tự công bố, quảng cáo tùy tiện
Yêu cầu chứng minh công dụng bằng bằng chứng khoa học
Theo TS Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), thời gian qua, nhiều vụ việc liên quan đến thực phẩm giả, quảng cáo thổi phồng công dụng và lừa dối người tiêu dùng được phát hiện, xử lý, trong đó chủ yếu tập trung ở nhóm thực phẩm bổ sung.
Một trong những nguyên nhân là một số sản phẩm thuộc nhóm này được áp dụng cơ chế tự công bố, tự quảng cáo, tạo điều kiện để doanh nghiệp, cá nhân đưa ra những thông tin vượt quá bản chất và giá trị thực tế của sản phẩm, thậm chí quảng cáo sai sự thật về lợi ích sức khỏe.
TS Chu Quốc Thịnh cho rằng, việc đưa một số nhóm thực phẩm bổ sung vào diện tiền kiểm sẽ góp phần khắc phục bất cập, đồng thời bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng giữa các doanh nghiệp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng.
Đáng chú ý, ngay cả các doanh nghiệp uy tín cũng kiến nghị cơ quan quản lý cần phân định rõ sản phẩm có công dụng thực sự, được nghiên cứu và chứng minh bằng khoa học với những sản phẩm chỉ chứa hàm lượng vitamin, khoáng chất không đáng kể nhưng lại quảng cáo nhiều lợi ích đối với sức khỏe.
Trên cơ sở đó, dự thảo Luật đề xuất hai cơ chế quản lý đối với thực phẩm bổ sung. Với sản phẩm thông thường, chưa có nghiên cứu bài bản về công dụng và tiêu chuẩn, doanh nghiệp không được đưa ra khuyến cáo sức khỏe mà thực hiện thủ tục công bố tiêu chuẩn sản phẩm.
Đối với thực phẩm bổ sung có khuyến cáo sức khỏe, doanh nghiệp phải thực hiện đăng ký công bố sản phẩm. Hồ sơ cần có nghiên cứu khoa học chứng minh công dụng, tài liệu kỹ thuật về tiêu chuẩn chất lượng và độ ổn định của sản phẩm, làm căn cứ đánh giá hạn sử dụng.
Cách tiếp cận này phù hợp với nguyên tắc của Codex (Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế), theo đó, việc công bố hàm lượng vitamin, khoáng chất phải có căn cứ định lượng; các tuyên bố về lợi ích sức khỏe phải dựa trên bằng chứng khoa học, bảo đảm an toàn và không gây hiểu nhầm.
Như vậy, thay vì chỉ dựa vào hồ sơ doanh nghiệp tự công bố, cơ chế mới đặt ra yêu cầu cao hơn đối với căn cứ khoa học khi quảng bá lợi ích sức khỏe của sản phẩm. Điều này cũng giúp người tiêu dùng có thêm cơ sở đánh giá giá trị thực tế, tránh lựa chọn sản phẩm chỉ dựa trên những lời quảng cáo hấp dẫn.
Rà soát lại sản phẩm, công khai thông tin đăng ký
Một điểm mới khác trong dự thảo là giấy đăng ký bản công bố sản phẩm có thời hạn 5 năm, thay vì được duy trì vô thời hạn như trước.
Theo Bộ Y tế, thủ tục gia hạn được thiết kế theo hướng đơn giản hóa. Doanh nghiệp chỉ cần khai báo tình hình lưu hành sản phẩm, các vi phạm, hoạt động thu hồi, sự cố mất an toàn thực phẩm trong nước và nước ngoài, đồng thời cập nhật việc duy trì các điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm tại cơ sở sản xuất.
Sau khi hoàn thành khai báo trên cơ sở dữ liệu hoặc nộp thông báo gia hạn trong trường hợp hệ thống chưa hoàn thiện, doanh nghiệp được tiếp tục sử dụng số đăng ký cũ để sản xuất, kinh doanh mà không phải chờ cơ quan chức năng xét duyệt.
Cơ chế này nhằm hạn chế nguy cơ ách tắc hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời không làm phát sinh thêm giấy phép con, chi phí và thời gian cho doanh nghiệp.
Ở góc độ quản lý, thời hạn 5 năm tạo cơ sở để cơ quan chức năng định kỳ rà soát dữ liệu, loại bỏ những sản phẩm không còn tồn tại trên thị trường và cập nhật thông tin phục vụ công tác hậu kiểm, đánh giá nguy cơ mất an toàn thực phẩm.
Dự thảo cũng yêu cầu nhãn bao bì phải thể hiện rõ “Số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm” và “Số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm”. Thông qua các mã số này, cơ quan quản lý có thể kiểm tra tính hợp pháp của sản phẩm khi lưu thông, trong khi người tiêu dùng có thêm công cụ nhận diện và tra cứu thông tin.
Theo Bộ Y tế, người dân có thể sử dụng các mã số trên bao bì để tra cứu thông tin sản phẩm trên hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm. Đây cũng là cách mở rộng vai trò giám sát của người tiêu dùng, giúp người mua chủ động kiểm tra thông tin thay vì chỉ phụ thuộc vào nội dung quảng cáo từ doanh nghiệp.
Quy định công khai số đăng ký trên nhãn hàng hóa đồng thời tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, tránh phải thực hiện thêm thủ tục công bố tiêu chuẩn áp dụng và ghi thông tin này trên nhãn theo Điều 23 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Doanh nghiệp có 24-36 tháng chuyển tiếp
Để hạn chế xáo trộn hoạt động sản xuất, kinh doanh, dự thảo đề xuất thời gian chuyển tiếp từ 24-36 tháng. Khoảng thời gian này được dành cho doanh nghiệp chuẩn bị thực hiện quy định mới, cập nhật số đăng ký, số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm, hoàn thiện hồ sơ trên hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm và xử lý lượng bao bì cũ đã in ấn.
Các sản phẩm đang lưu thông trên thị trường vẫn được tiếp tục sử dụng đến hết hạn sử dụng đã công bố.
Bộ Y tế nhấn mạnh, định hướng quản lý mới là kết hợp chặt chẽ giữa tiền kiểm và hậu kiểm, không buông lỏng giám sát nhưng cũng không tạo thêm gánh nặng thủ tục không cần thiết cho doanh nghiệp.
Với người tiêu dùng, điều quan trọng là những thông tin về công dụng, lợi ích sức khỏe của thực phẩm bổ sung phải có căn cứ khoa học và có thể kiểm chứng. Việc siết điều kiện công bố, quảng cáo cùng cơ chế công khai dữ liệu được kỳ vọng góp phần hạn chế tình trạng thổi phồng công dụng, giúp người dân tiếp cận sản phẩm an toàn và phù hợp với nhu cầu thực tế.
