Thái Nguyên: Kinh tế lâm nghiệp bứt phá, gắn tăng trưởng xanh với bảo vệ rừng bền vững
Trồng rừng vượt kế hoạch, mở rộng “vốn tự nhiên”
Phát triển kinh tế xanh không chỉ là xu thế toàn cầu mà đã trở thành định hướng xuyên suốt trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh Thái Nguyên. Trong đó, kinh tế lâm nghiệp vừa tạo sinh kế cho người dân vùng trung du, miền núi, vừa đóng vai trò “tấm lá chắn” sinh thái, góp phần điều hòa nguồn nước, cải thiện chất lượng không khí và ứng phó biến đổi khí hậu.
Theo báo cáo công tác lâm nghiệp tháng 10/2026 của Chi cục Kiểm lâm tỉnh, việc quản lý, bảo vệ và phát triển rừng trên địa bàn tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, đóng góp thiết thực vào giá trị sản xuất lâm nghiệp và bảo vệ môi trường sống.
Trồng rừng tập trung tiếp tục là điểm sáng. Tính đến hết tháng 10/2026, toàn tỉnh trồng mới 575,94 ha, nâng tổng diện tích trồng rừng tập trung lũy kế từ đầu năm lên 8.637,67 ha, đạt 115,17% kế hoạch năm và tăng 10,78% (tương đương 840,71 ha) so với cùng kỳ năm 2025.
Phong trào trồng cây phân tán cũng nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ của cộng đồng. Nổi bật là Lễ trao tặng 86.300 cây giống lâm nghiệp thuộc Chương trình “Gieo triệu mầm xanh, phủ vạn cánh rừng” giai đoạn 2026-2030. Lũy kế từ đầu năm, toàn tỉnh đã trồng 1.772.247 cây phân tán, đạt 118,15% kế hoạch.
Các con số này không chỉ phản ánh hiệu quả chỉ đạo, điều hành mà còn thể hiện cam kết gia tăng độ che phủ rừng, cải thiện hệ sinh thái và bảo vệ nguồn nước cho khu vực trung du, miền núi phía Bắc.
Chứng chỉ FSC: nâng giá trị gia tăng, mở rộng cửa thị trường
Hướng tới mục tiêu kinh tế tuần hoàn và lâm nghiệp bền vững, Thái Nguyên đặc biệt chú trọng mở rộng diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC. Chứng chỉ này giúp nâng cao giá trị thương mại của gỗ rừng trồng, tạo đầu ra ổn định, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế, đồng thời góp phần bảo tồn đa dạng sinh học.
Trong năm 2026, toàn tỉnh có thêm 7.664,41 ha rừng được cấp chứng chỉ, đạt 191,6% kế hoạch giao, nâng tổng diện tích rừng có chứng chỉ FSC lên 45.195,96 ha. Hiện Hạt Kiểm lâm số 10 và Hạt Kiểm lâm số 14 đang phối hợp với các hợp tác xã, doanh nghiệp như HTX An Thành, Công ty Bình Minh HP để triển khai kế hoạch cấp chứng chỉ, đồng thời mở rộng diện tích tại các xã Tân Kỳ, Thanh Mai, Nghinh Tường, Sảng Mộc.
Sản lượng khai thác gỗ lũy kế từ đầu năm đạt 746.682,85 m³ (100,23% kế hoạch), chủ yếu từ rừng trồng tập trung và cây phân tán. Nguồn nguyên liệu ổn định này phục vụ công nghiệp chế biến gỗ mà không làm suy giảm diện tích rừng tự nhiên.
Ông Lê Cẩm Long, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Thái Nguyên cho biết, để bảo vệ thành quả phát triển rừng, lực lượng Kiểm lâm tăng cường tuần tra, kiểm tra tại các địa bàn trọng điểm và khu vực giáp ranh. Trong tháng 10/2026, lực lượng này duy trì hiệu quả 122 quy chế phối hợp với Công an, Quân sự và chính quyền địa phương. Công tác phòng cháy, chữa cháy rừng được đặt lên hàng đầu. Nhờ chủ động cập nhật cảnh báo nguy cơ cháy trên phần mềm chuyên ngành, kiểm tra trang thiết bị và phối hợp với chủ rừng, tháng 10 trên địa bàn tỉnh không xảy ra cháy rừng. Tính chung từ đầu năm, số vụ cháy rừng giảm từ 13 vụ (năm 2025) xuống còn 01 vụ nhẹ, diện tích 1,55 ha.
Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được đổi mới về hình thức: trực tiếp tại cộng đồng, qua loa phát thanh xã, nhóm Zalo, cấp phát ấn phẩm bảo vệ động vật hoang dã tại trường học… nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân sống gần rừng.
Lũy kế từ đầu năm, Chi cục Kiểm lâm đã phát hiện, lập hồ sơ xử lý 216 vụ vi phạm, giảm 112 vụ so với cùng kỳ năm 2025, thu nộp ngân sách Nhà nước hơn 1,31 tỷ đồng.
Thách thức: cân bằng giữa phát triển hạ tầng và bảo toàn rừng
Bên cạnh những kết quả tích cực, bức tranh lâm nghiệp Thái Nguyên vẫn đứng trước nhiều thách thức quản trị.
Chuyển đổi mục đích sử dụng rừng. Lũy kế 10 tháng năm 2026, HĐND tỉnh ban hành 05 Nghị quyết về chủ trương chuyển mục đích sử dụng 457,027 ha rừng (gồm 106,591 ha rừng tự nhiên và 350,436 ha rừng trồng) để thực hiện 14 dự án kinh tế – xã hội. Riêng tháng 10, tỉnh tiếp tục xem xét chuyển đổi 112,57 ha, trong đó có 88,85 ha rừng phòng hộ.
Nhường không gian rừng cho hạ tầng giao thông, công nghiệp, đô thị là đòi hỏi khách quan của phát triển. Song điều kiện đi kèm là phải trồng rừng thay thế đủ diện tích và bảo đảm chất lượng. Hiện tỉnh đã phê duyệt và triển khai 296,62 ha trồng rừng thay thế trong năm 2026, nhưng công tác này vẫn vướng mắc ở khâu rà soát quỹ đất, thẩm định hồ sơ thiết kế, dự toán và tiến độ triển khai tại các địa phương. Nếu thiếu giám sát chặt chẽ, nguy cơ suy giảm chất lượng rừng phòng hộ đầu nguồn là có thật.
Bảo tồn đa dạng sinh học và xử lý vi phạm. Dù số vụ vi phạm giảm mạnh, một số vụ việc phức tạp vẫn tiềm ẩn, như phá rừng trái pháp luật tại thôn Bản Cám, khai thác rừng trái phép tại thôn Khau Qua (xã Ba Bể). Tình trạng kinh doanh, vận chuyển động vật hoang dã trái phép vẫn diễn biến phức tạp với nhiều thủ đoạn tinh vi; trong 10 tháng, cơ quan chức năng đã tịch thu hàng trăm cá thể chim và động vật nguy cấp, quý hiếm như rắn hổ mang (Nhóm IIB), dúi mốc. Hạn chế về kho bãi bảo quản tang vật, chi phí cứu hộ động vật sống và việc xử lý tài sản tịch thu kéo dài là những điểm nghẽn cần được tháo gỡ về cơ chế.
Giải pháp để kinh tế xanh từ rừng phát triển bền vững
Để các kết quả không dừng ở chỉ tiêu ngắn hạn mà trở thành động lực dài hạn, Thái Nguyên cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp sau:
Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế giao rừng, cho thuê rừng gắn với đất lâm nghiệp. Cần đẩy nhanh phê duyệt Đề án giao rừng, cho thuê rừng gắn với cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp giai đoạn 2026-2028. Khi người dân và doanh nghiệp có pháp lý rõ ràng về đất rừng, họ mới yên tâm đầu tư dài hạn cho rừng trồng gỗ lớn và chứng chỉ FSC.
Thứ hai, số hóa và minh bạch quản lý tài nguyên rừng. Chuẩn hóa dữ liệu diễn biến rừng, tích hợp đồng bộ lên phần mềm FRMS đúng hạn. Ứng dụng công nghệ lâm nghiệp số, ảnh vệ tinh và thiết bị giám sát hiện đại sẽ giúp phát hiện sớm điểm cháy, biến động rừng, giảm áp lực cho lực lượng kiểm lâm địa bàn trong điều kiện biên chế tinh giản.
Thứ ba, siết chặt kỷ cương trồng rừng thay thế và công tác pháp chế. Ban hành và thực thi nghiêm Chỉ thị về tăng cường lãnh đạo công tác trồng rừng thay thế, bảo đảm nguyên tắc chuyển 1 ha rừng phải hoàn trả tương xứng về giá trị sinh thái. Đồng thời khắc phục các hạn chế trong lập hồ sơ xử lý vi phạm hành chính, nâng cao năng lực pháp chế cho kiểm lâm cơ sở.
Thứ tư, phát triển kinh tế đa giá trị dưới tán rừng. Xây dựng chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư sâu vào chế biến gỗ, chiết xuất dược liệu, du lịch sinh thái nghỉ dưỡng dưới tán rừng; chủ động hoàn thiện điều kiện kỹ thuật để sẵn sàng thương mại hóa dịch vụ hấp thụ cac-bon rừng khi thị trường tín chỉ cac-bon quốc gia chính thức vận hành.
Bước sang tháng 11/2026, ngành lâm nghiệp Thái Nguyên tập trung vào bốn nhiệm vụ chính: hoàn thiện các đề án chiến lược (kế hoạch trồng rừng thay thế năm 2026, kế hoạch trồng rừng năm 2027, Đề án giao rừng, cho thuê rừng); tăng cường quản lý, bảo vệ rừng, duy trì nghiêm chế độ trực phòng cháy chữa cháy rừng và kiểm soát chặt các dự án chuyển mục đích sử dụng rừng; hỗ trợ chủ rừng, hợp tác xã duy trì và mở rộng diện tích FSC, gắn sản xuất lâm nghiệp với chế biến sâu và bảo tồn hệ sinh thái; đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin và chuẩn hóa dữ liệu trên hệ thống FRMS.
Thực tiễn công tác lâm nghiệp tháng 10/2026 tại Thái Nguyên cho thấy bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế không đối lập, mà hoàn toàn có thể bổ trợ cho nhau khi có hướng đi đúng. Kiên trì con đường kinh tế xanh, lấy rừng bền vững làm gốc, Thái Nguyên không chỉ bảo vệ hệ sinh thái và ứng phó biến đổi khí hậu mà còn tạo ra giá trị gia tăng mới, nâng cao đời sống người dân vùng nông thôn, miền núi.
Nguyên Mạnh
