Công bố Quyết định thành lập khu rừng đặc dụng “Khu bảo tồn loài-sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng”
“Khu bảo tồn loài – sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng” được thành lập theo Quyết định số 3343/QĐ-UBND ngày 10/9/2026 của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình. Sự kiện này ghi nhận bước tiến then chốt trong công tác quy hoạch bảo vệ thiên nhiên của tỉnh, đồng thời cụ thể hóa Quyết định số 895/QĐ-TTg năm 2024 của Thủ tướng Chính phủ về việc đưa khu vực này vào Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia.
Khu bảo tồn có tổng diện tích quy hoạch 3.182 ha, trải dài trên địa bàn ba phường: Lý Thường Kiệt, Tam Chúc và Nguyễn Úy. Nằm trọn trong địa hình núi đá vôi Karst đặc trưng, vùng sinh cảnh này sở hữu hệ sinh thái rừng trên núi đá độc đáo – môi trường sống nguyên sinh và sinh cự duy nhất không thể thay thế của loài Voọc mông trắng (Trachypithecus delacouri).
Voọc mông trắng (Trachypithecus delacouri), hay còn gọi Voọc quần đùi trắng, là loài linh trưởng đặc hữu duy nhất chỉ có tại Việt Nam. Ảnh: BTC.
Voọc mông trắng là loài linh trưởng đặc hữu cực kỳ quý hiếm, chỉ phân bố tại Việt Nam và được phát hiện lần đầu từ năm 1930. Hiện nay, loài này nằm trong danh mục 25 loài linh trưởng có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất toàn cầu, được xếp ở cấp độ Cực kỳ nguy cấp (CR) trong cả Sách Đỏ Việt Nam lẫn Danh lục Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN).
Dữ liệu sinh thái học cho thấy, nếu như vào những năm 1990 toàn quốc ghi nhận khoảng 16 quần thể biệt lập với khoảng 300 cá thể, thì đến nay nhiều quần thể đã suy giảm nặng nề hoặc biến mất hoàn toàn. Quần thể Voọc mông trắng hoang dã toàn cầu hiện chỉ còn khoảng 540 cá thể chia làm 5 quần thể. Trong đó, tỉnh Ninh Bình là địa bàn cư trú của gần 470 cá thể, chiếm tới gần 90% tổng số lượng cá thể toàn thế giới. Việc thành lập khu bảo tồn chuyên biệt tại Kim Bảng do đó mang sứ mệnh sinh tồn đối với toàn bộ loài linh trưởng này.
Nằm trong hành lang liên kết sinh thái trọng điểm Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc, Khu bảo tồn loài – sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng hiện là khu bảo tồn chuyên biệt cho loài này có quy mô lớn nhất trên thế giới.
Theo quy hoạch, khu bảo tồn được chia thành 3 phân khu chức năng. Trong đó, phân khu bảo vệ nghiêm ngặt rộng 1.807,4ha, tập trung bảo tồn nguyên trạng các sinh cảnh cốt lõi; phân khu phục hồi sinh thái rộng 1.358,8ha, triển khai các giải pháp phục hồi rừng và mở rộng không gian sống cho đàn voọc; phân khu dịch vụ – hành chính rộng 15,8ha, phục vụ công tác quản lý, nghiên cứu khoa học và điều hành hoạt động bảo tồn.
Phương án phân vùng này vừa đảm bảo tính khép kín trong bảo vệ các loài hoang dã, vừa tạo tiền đề khoa học cho việc tái thiết rừng bền vững.
Nhìn dưới góc độ kinh tế môi trường, việc giữ gìn hệ sinh thái núi đá vôi Kim Bảng không dừng lại ở bài toán bảo tồn sinh học thuần túy. Đây là nền tảng để gia tăng giá trị dịch vụ hệ sinh thái (Ecosystem Services), bao gồm khả năng lưu trữ carbon, điều hòa khí hậu vùng, giữ nước và bảo vệ tài nguyên đất đá vôi trước các áp lực khai thác công nghiệp.
Phát biểu chỉ đạo về định hướng hoạt động, ông Trần Anh Dũng – Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình khẳng định: “Giữ được đàn Voọc Kim Bảng là giữ được một phần tương lai của loài linh trưởng này. Đó là giá trị đặc biệt của vùng đất này và cũng là trách nhiệm rất lớn của tỉnh Ninh Bình. Việc thành lập Khu bảo tồn tạo cơ sở pháp lý để quản lý, bảo vệ rừng và sinh cảnh một cách thống nhất, lâu dài; bảo vệ quần thể Voọc mông trắng cùng nhiều loài động, thực vật quý hiếm; mở ra điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường, phục hồi hệ sinh thái và phát triển du lịch sinh thái bền vững.”
Để chuyển hóa các giá trị bảo tồn thành hiệu quả thực tế, UBND tỉnh đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Ninh Bình nhanh chóng triển khai chuỗi nhiệm vụ trọng tâm: Bố trí lực lượng tuần tra, bảo vệ thường xuyên tại những nơi Voọc sinh sống, kiên quyết không để xảy ra săn bắt, cháy rừng, xâm hại sinh cảnh; sớm kiện toàn bộ máy, ban hành quy chế quản lý và triển khai các chương trình bảo vệ, phục hồi rừng giám sát quần thể Voọc theo phương án đã được phê duyệt; đưa khoa học, công nghệ vào quản lý để nắm chắc từng đàn Voọc, từng diễn biến của rừng.
Thành lập Khu bảo tồn loài – sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng chính là lời giải cho bài toán cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường của Ninh Bình. Việc chuyển từ tư duy khai thác tài nguyên sang tư duy quản trị và tích tụ vốn tự nhiên (Natural Capital) sẽ là bước đệm đưa địa phương trở thành điểm sáng về kinh tế xanh và bảo tồn đa dạng sinh học của cả nước.
Kim Dung
