Đà Lạt nghiên cứu mạng lưới tàu điện hơn 100 km, mở hướng giao thông đô thị xanh
Định hướng phát triển 6 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài khoảng 100 km đang được nghiên cứu trong đồ án Quy hoạch chung đô thị khu vực Đà Lạt đến năm 2050.
Mạng lưới này dự kiến kết nối trung tâm Đà Lạt với sân bay quốc tế Liên Khương, các khu dân cư và điểm du lịch lớn, mở ra hướng phát triển giao thông công cộng hiện đại, giảm áp lực lên đường bộ và hỗ trợ tổ chức không gian đô thị theo mô hình đa cực.
Trong số các tuyến được đề xuất, tuyến kết nối Ga Đà Lạt với Cảng hàng không quốc tế Liên Khương, thuộc xã Đức Trọng, được ưu tiên nghiên cứu triển khai trước năm 2030.
Đây là hướng kết nối có ý nghĩa đối với hoạt động du lịch và giao thương, nhất là khi nhu cầu đi lại giữa trung tâm Đà Lạt với đầu mối hàng không ngày càng lớn. Nếu được hiện thực hóa, tuyến tàu điện có thể góp phần giảm áp lực phương tiện cá nhân trên các trục đường bộ, đồng thời tạo thêm lựa chọn di chuyển cho người dân và du khách.
Theo phương án của đơn vị tư vấn, hệ thống đường sắt đô thị có thể sử dụng tàu điện mặt đất (tramway) hoặc tàu điện một ray (monorail), tùy điều kiện địa hình và yêu cầu tổ chức giao thông. Năm tuyến còn lại dự kiến được nghiên cứu triển khai sau năm 2030, kết nối Ga Đà Lạt với các khu vực Suối Vàng, hồ Tuyền Lâm, Thung lũng Tình yêu, ngã ba Tùng Lâm và tuyến từ ngã ba An Kroet đến Lang Biang.
Trong đó, tuyến Ga Đà Lạt – Suối Vàng dài khoảng 19 km; tuyến Ga Đà Lạt – hồ Tuyền Lâm gần 16 km; tuyến ngã ba An Kroet – Lang Biang dài hơn 8 km. Các hướng kết nối còn lại được định vị nhằm mở rộng khả năng tiếp cận những khu vực du lịch, dân cư và không gian phát triển mới của đô thị.
Không chỉ bổ sung phương thức vận tải, đề xuất này còn gắn với định hướng giảm sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân. Đồ án đặt mục tiêu đến năm 2035 nghiên cứu chuyển đổi 3 tuyến xe buýt hiện hữu thành các tuyến tàu điện mặt đất hoặc tàu điện một ray, gồm đèo Prenn – bến xe Mai Anh Đào, Cam Ly – Đarahoa và đèo Prenn – bến xe Liên Nghĩa.
Việc phát triển các phương thức vận tải công cộng có sức chuyên chở lớn, kết nối thuận tiện giữa khu vực trung tâm và các vùng phụ cận có thể góp phần giảm áp lực giao thông, hạn chế ùn tắc và phát thải từ phương tiện cá nhân. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu phát triển đô thị xanh, sử dụng hiệu quả hạ tầng và nâng cao chất lượng sống trong bối cảnh Đà Lạt tiếp tục thu hút lượng lớn khách du lịch.
Một định hướng đáng chú ý khác là khôi phục tuyến đường sắt Tháp Chàm – Đà Lạt dài khoảng 84 km, sử dụng khổ đường 1.000 mm. Tuyến đường sắt lịch sử này được kỳ vọng sẽ tăng cường kết nối Đà Lạt với khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, đồng thời tạo thêm sản phẩm du lịch đặc trưng. Hiện nay, tuyến chỉ còn khai thác đoạn Ga Đà Lạt – Trại Mát dài khoảng 7 km, chủ yếu phục vụ khách du lịch.
Nếu được khôi phục và kết nối đồng bộ với mạng lưới giao thông đô thị, tuyến đường sắt Tháp Chàm – Đà Lạt không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn giá trị di sản giao thông mà còn có thể mở rộng không gian du lịch liên vùng, tạo thêm cơ hội cho các doanh nghiệp vận tải, lữ hành và dịch vụ địa phương. Tuy nhiên, việc triển khai sẽ cần được nghiên cứu kỹ về nguồn lực đầu tư, hiệu quả khai thác, điều kiện kỹ thuật và yêu cầu bảo tồn cảnh quan.
Các đề xuất về đường sắt đô thị được đặt trong tổng thể định hướng phát triển Đà Lạt theo mô hình đa cực, thay vì tập trung quá lớn vào khu vực lõi. Đồ án Quy hoạch chung đô thị khu vực Đà Lạt đến năm 2050 được lập trên phạm vi 5 phường gồm Xuân Hương – Đà Lạt, Cam Ly – Đà Lạt, Lâm Viên – Đà Lạt, Xuân Trường – Đà Lạt và Lang Biang – Đà Lạt, với tổng diện tích khoảng 68.000 ha.
Theo định hướng quy hoạch, các chức năng đô thị sẽ được phân bổ phù hợp hơn với điều kiện địa hình, cảnh quan và yêu cầu bảo tồn di sản. Trong bối cảnh Đà Lạt có đặc thù địa hình đồi núi, không gian đô thị nhạy cảm về cảnh quan và áp lực giao thông gia tăng, việc nghiên cứu các phương thức vận tải công cộng mới cần được xem xét đồng thời với quy hoạch sử dụng đất, phân bố dân cư và bảo vệ môi trường.
Dù vậy, mạng lưới 6 tuyến tàu điện và phương án khôi phục đường sắt Tháp Chàm – Đà Lạt hiện vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu, lấy ý kiến để hoàn thiện đồ án quy hoạch, chưa phải quyết định đầu tư xây dựng. Hiệu quả của định hướng này sẽ phụ thuộc vào tính khả thi về vốn, công nghệ, tổ chức vận hành và khả năng kết nối với các phương thức vận tải khác.
Về dài hạn, nếu được tính toán đồng bộ và triển khai phù hợp, hệ thống đường sắt đô thị có thể trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển Đà Lạt theo hướng xanh, hiện đại và bền vững; vừa nâng cao năng lực kết nối, vừa góp phần bảo vệ giá trị cảnh quan và sức hấp dẫn của đô thị du lịch.
Cao Hiếu
