Bộ trưởng Tư pháp: Tăng tiền đặt trước lên 20-50% để ngăn trục lợi đấu giá đất
Sáng 19/10, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền Thủ tướng, trình Quốc hội dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi). Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất nâng mức tiền đặt trước tối thiểu khi đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân từ 10% lên 20% giá khởi điểm, giữ nguyên mức tối đa 50%.
Chính phủ cho rằng việc tăng tiền đặt trước sẽ buộc người tham gia đấu giá cân nhắc kỹ khả năng tài chính và nhu cầu mua đất thực tế, qua đó hạn chế tình trạng trả giá cao rồi bỏ cọc để thổi giá, tạo mặt bằng giá ảo, gây xáo trộn thị trường bất động sản.
Dự luật cũng bổ sung chế tài đối với người trúng đấu giá nhưng không thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Theo đó, người trúng đấu giá quyền sử dụng đất để Nhà nước giao đất, cho thuê đất nhưng không nộp đủ tiền, dẫn đến kết quả đấu giá bị hủy, có thể bị cấm tham gia đấu giá quyền sử dụng đất trên phạm vi toàn quốc từ 6 tháng đến 5 năm, tùy tính chất, mức độ vi phạm.
Người trúng đấu giá có hành vi vi phạm pháp luật dẫn đến kết quả bị hủy cũng không được nhận lại tiền đặt cọc. Ngoài ra, người đã nộp hồ sơ, tiền đặt trước hợp lệ và tham dự phiên đấu giá được coi là đồng ý trả giá ít nhất bằng giá khởi điểm, nhằm hạn chế tình trạng đăng ký tham gia nhưng không có nhu cầu mua thực sự.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết mức tiền đặt trước tối đa 50% không phải quy định mới. Nghị quyết 66.11/2026 của Chính phủ đã cho phép áp dụng mức 10-50% giá khởi điểm đối với đấu giá đất ở cho cá nhân. Dự luật lần này đề xuất luật hóa quy định đang thực hiện, đồng thời nâng mức tối thiểu lên 20%.
Theo ông, sau 9 tháng áp dụng, quy định tăng tiền đặt trước đã phát huy hiệu quả trong việc kiểm soát tình trạng bỏ cọc, thổi giá và dìm giá đất.
Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng thừa ủy quyền Thủ tướng trình Quốc hội dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi). Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Lo ngại người ít vốn mất cơ hội đấu giá đất
Cơ quan thẩm tra dự luật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng mức tiền đặt trước tối đa 50% giá khởi điểm khi đấu giá đất ở tương đối cao, có thể hạn chế người tham gia và giảm tính cạnh tranh. Cơ quan này đề nghị Chính phủ làm rõ căn cứ lựa chọn mức 20-50%, đánh giá tác động và hiệu quả ngăn bỏ cọc.
Phó chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Tạ Thị Yên cũng lo ngại người có nhu cầu mua đất thực sự nhưng không sẵn lượng tiền mặt lớn sẽ khó tham gia đấu giá. Bà đề nghị làm rõ cơ sở nâng mức đặt trước tối thiểu từ 10% lên 20%, đồng thời quy định tiêu chí lựa chọn tỷ lệ cụ thể, tránh áp dụng tùy tiện.
Đại biểu Bùi Thành Nam (Phú Thọ) cho rằng tăng tiền đặt trước chưa giải quyết tận gốc tình trạng bỏ cọc, bởi khoản tiền này tính theo giá khởi điểm, trong khi giá trúng có thể cao gấp 5-10 lần. Khi đó, tiền đặt trước bằng 50% giá khởi điểm thực tế chỉ tương đương 5-10% giá trúng, chưa đủ ngăn người cố tình thổi giá.
Ông đề xuất quy định người trúng đấu giá nộp bổ sung tiền đặt cọc ngay sau phiên đấu giá, bảo đảm khoản tiền này đạt tỷ lệ nhất định so với giá trúng thực tế. Người không nộp đúng hạn sẽ bị xử lý như trường hợp từ chối kết quả đấu giá.
Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng thừa nhận chính sách có thể ảnh hưởng đến khả năng tham gia của một số người. Tuy nhiên, mục tiêu quan trọng nhất là ngăn hành vi lợi dụng đấu giá để trục lợi, thổi giá và gây biến động thị trường bất động sản.
Theo ông, người thực sự có nhu cầu mua đất phải chuẩn bị nguồn tài chính để thanh toán nếu trúng đấu giá, bằng tiền sẵn có hoặc vốn vay. “Tôi không nghĩ những người không có tiền, không trông chờ vào đâu được khoản tiền mà lại tham gia đấu giá đối với quyền sử dụng đất. Bao giờ họ cũng phải chuẩn bị”, Bộ trưởng nói.
Ông cho rằng khoản đặt trước 20-50% tuy lớn nhưng vẫn nằm trong tính toán của người có nhu cầu thực. Dự luật cũng không ấn định một tỷ lệ chung mà cho phép người có tài sản đấu giá quyết định mức cụ thể theo đặc điểm lô đất và tình hình thị trường.
Chẳng hạn, khu vực ít xảy ra tình trạng trục lợi có thể áp dụng mức 20%, còn nơi thường xuyên xuất hiện hành vi thổi giá, bỏ cọc có thể lựa chọn tỷ lệ cao hơn. Theo Bộ trưởng, cách quy định này bảo đảm sự linh hoạt, thay vì áp dụng đồng loạt mức tối đa 50%.
Theo chương trình dự kiến, Quốc hội sẽ thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) ngày 2/11 và xem xét thông qua tại kỳ họp này.
Đề xuất bắt buộc đấu giá trực tuyến một số tài sản công
Ngoài các quy định về đấu giá đất, dự luật đề xuất bắt buộc đấu giá trực tuyến đối với một số loại tài sản công, gồm tài sản kết cấu hạ tầng, tài sản của dự án sử dụng vốn nhà nước và tài sản công tại cơ quan, tổ chức, đơn vị, trừ những trường hợp được miễn trừ. Quy định cũng áp dụng với tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân có tổng giá khởi điểm từ 200 triệu đồng trở lên trong một cuộc đấu giá và một số trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ căn cứ lựa chọn ngưỡng 200 triệu đồng, đồng thời có biện pháp ngăn chặn việc chia nhỏ tài sản hoặc xác định giá khởi điểm không phù hợp để né tránh đấu giá trực tuyến.
Sơn Hà
