Đấu giá quyền khai thác cát Quảng Ngãi: Giá trúng cao chưa đồng nghĩa sử dụng tài nguyên hiệu quả
Giá trúng cao, doanh nghiệp xin bỏ cọc
Theo Tờ trình số 6646 của Sở Công Thương gửi UBND tỉnh Quảng Ngãi, tại phiên đấu giá ngày 25/9/2026, Công ty TNHH Thành Thưởng 29 trúng đấu giá quyền khai thác mỏ cát thôn Minh Thành, xã Trường Giang, với tỷ lệ thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản 426,5%.
Theo quy chế đấu giá, doanh nghiệp đã trả giá tăng tổng cộng 843 bước so với giá khởi điểm. Căn cứ tỷ lệ trúng đấu giá và công thức tính tiền cấp quyền khai thác, mức tiền tương ứng là 1.067.583 đồng/m³.
Trong hai ngày 25 và 26/9/2026, Công ty Đấu giá hợp danh Lam Sơn Sài Gòn tổ chức đấu giá quyền khai thác 58 mỏ khoáng sản tại Quảng Ngãi. Có 36 mỏ đấu giá thành công, gồm 19 mỏ cát, 6 mỏ đá, 10 mỏ đất và một mỏ sét.
Tuy nhiên, ngày 26/9, doanh nghiệp gửi đơn từ chối nhận kết quả, cho rằng mức giá trúng bị nhầm cao, vượt quá khả năng tài chính. Công ty đồng thời chấp nhận mất toàn bộ tiền đặt trước để sung công quỹ nhà nước.
Theo rà soát của Công ty Đấu giá hợp danh Lam Sơn Sài Gòn, trường hợp này không thuộc diện xem xét người trả giá liền kề. Sở Công Thương chưa đề xuất phê duyệt kết quả trúng đấu giá mỏ cát Minh Thành và sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan tham mưu xử lý theo quy định.
Theo đó, việc doanh nghiệp xin bỏ kết quả chỉ một ngày sau phiên đấu giá cho thấy khoảng cách giữa mức giá cam kết và khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính. Tiền đặt trước bị mất có thể trở thành khoản thu ngân sách, nhưng không đồng nghĩa những hệ quả từ việc đấu giá không thành đã được giải quyết. Tiến độ đưa tài nguyên vào khai thác, kế hoạch cung ứng vật liệu và công tác quản lý của địa phương đều có thể bị ảnh hưởng.
Giá cát cao, áp lực chi phí gia tăng
Trường hợp mỏ cát Minh Thành không phải diễn biến đơn lẻ trong đợt đấu giá khoáng sản tháng 9/2026 tại Quảng Ngãi. Nhiều mỏ cát ghi nhận mức trúng đấu giá cao, có nơi vượt 1 triệu đồng/m³, chưa bao gồm các chi phí phát sinh trong quá trình khai thác.
Cụ thể, mỏ cát xóm Cận Sơn, xã Sơn Hạ, diện tích 19,2ha, do Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ tổng hợp Phước Lộc Phát trúng đấu giá với mức 1.050.061 đồng/m³. Mỏ cát Minh Thành, xã Trường Giang, diện tích khoảng 6,9ha, có mức giá tương ứng 1.067.583 đồng/m³.
Một số mỏ khác cũng có giá trúng cao, như mỏ cát thôn Tân Phú, xã Thiện Tín, ở mức 767.208 đồng/m³; mỏ cát thôn Mỹ Hòa, xã Tư Nghĩa, ở mức 707.133 đồng/m³. Các mỏ còn lại có mức trúng từ hơn 262.000 đồng đến hơn 663.000 đồng/m³.
Theo đó, cần phân biệt tiền cấp quyền khai thác khoáng sản với tổng chi phí đưa cát đến công trình. Ngoài nghĩa vụ tài chính này, doanh nghiệp còn phải tính toán chi phí nhân công, thiết bị, tổ chức khai thác, vận chuyển và thực hiện các yêu cầu bảo vệ môi trường.
Do đó, giá trúng cao không đồng nghĩa với hiệu quả kinh tế cao. Khi chi phí đầu vào vượt quá khả năng chịu đựng, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong triển khai phương án khai thác. Áp lực chi phí cũng có khả năng lan sang thị trường vật liệu xây dựng, ảnh hưởng đến tổng mức đầu tư các công trình, dù mức độ tác động còn phụ thuộc vào nguồn cung, nhu cầu và chi phí vận chuyển thực tế.
Đáng chú ý, nếu doanh nghiệp tìm cách bù đắp chi phí bằng việc tăng sản lượng, cắt giảm các hạng mục bảo vệ môi trường hoặc đẩy giá bán lên cao, hệ lụy có thể vượt khỏi phạm vi một mỏ cát. Vì vậy, bài toán đấu giá cần được nhìn nhận trên tổng thể hiệu quả kinh tế, thay vì chỉ căn cứ vào tỷ lệ tăng giá so với mức khởi điểm.
Không thể chỉ tính nguồn thu, bỏ qua chi phí môi trường
Trong hai ngày 25 và 26/9/2026, Công ty Đấu giá hợp danh Lam Sơn Sài Gòn tổ chức đấu giá quyền khai thác 58 mỏ khoáng sản tại Quảng Ngãi. Có 36 mỏ đấu giá thành công, gồm 19 mỏ cát, 6 mỏ đá, 10 mỏ đất và một mỏ sét.
Sau khi rà soát hồ sơ, Sở Công Thương đã trình Chủ tịch UBND tỉnh xem xét, phê duyệt kết quả trúng đấu giá đối với 35 mỏ. Theo cơ quan này, quy trình, thủ tục đấu giá được thực hiện theo quy định và đến thời điểm rà soát chưa tiếp nhận thông tin kiến nghị, khiếu nại liên quan đến vi phạm trong quá trình tổ chức đấu giá.
Đấu giá quyền khai thác khoáng sản là công cụ quan trọng để tăng tính công khai, cạnh tranh và bảo đảm Nhà nước thu được giá trị tương xứng từ tài nguyên. Tuy nhiên, hiệu quả không thể chỉ đo bằng mức giá trúng. Một cuộc đấu giá chỉ thực sự có ý nghĩa khi kết quả có khả năng thực hiện, nguồn thu được hiện thực hóa và hoạt động khai thác tuân thủ đầy đủ các yêu cầu pháp luật.
Với tài nguyên cát, chi phí môi trường càng không thể xem nhẹ. Khai thác thiếu kiểm soát có thể làm biến đổi lòng dẫn, ảnh hưởng đến bờ sông, hệ sinh thái thủy sinh và sinh kế của cộng đồng ven sông. Mức độ tác động phụ thuộc vào vị trí, quy mô khai thác và điều kiện thủy văn, địa chất cụ thể.
Nếu chỉ tính lợi ích từ tiền cấp quyền và sản lượng bán ra, trong khi chi phí phục hồi môi trường, kiểm soát tác động và giám sát khai thác không được tính toán đầy đủ, hiệu quả kinh tế có thể bị đánh giá cao hơn giá trị thực tế. Phần chi phí còn lại có nguy cơ chuyển sang cộng đồng, ngân sách địa phương hoặc các thế hệ sau.
Bởi vậy, phương án khai thác phải gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường ngay từ đầu. Việc giám sát sản lượng, nguồn gốc khoáng sản, phương tiện vận chuyển và thực hiện nghĩa vụ môi trường cần được duy trì xuyên suốt quá trình khai thác, không chỉ dừng ở khâu đấu giá và cấp phép.
Đồng thời, cơ quan quản lý cần đánh giá chặt chẽ năng lực tài chính và tính khả thi của phương án khai thác theo quy định; công khai rõ trách nhiệm của tổ chức tham gia đấu giá và xử lý nghiêm các trường hợp từ chối kết quả không đúng quy định. Đây là cơ sở hạn chế tình trạng trả giá thiếu tính toán, gây lãng phí thời gian và nguồn lực quản lý.
Câu chuyện mỏ cát Minh Thành cho thấy, giá trị của tài nguyên không chỉ nằm ở con số được xác lập trong phòng đấu giá. Phát triển bền vững đòi hỏi nguồn thu ngân sách phải đi cùng hiệu quả khai thác, trách nhiệm doanh nghiệp và khả năng kiểm soát những tác động đến môi trường.
Đấu giá khoáng sản không nên trở thành cuộc chạy đua về giá, mà phải là công cụ sử dụng tài nguyên hiệu quả. Bởi nếu lợi ích kinh tế được tính bằng tiền, còn chi phí môi trường bị bỏ quên, cái giá cuối cùng mà xã hội phải trả có thể lớn hơn nhiều khoản thu trước mắt.
Trọng Nghị
