Lào Cai phát triển cây dược liệu gắn với bảo tồn tài nguyên và sinh kế xanh
Phát triển dược liệu đang được tỉnh Lào Cai xác định là một hướng phát triển có tính chiến lược, không chỉ gắn với chăm sóc và bảo vệ sức khỏe Nhân dân mà còn gắn với phát triển kinh tế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và mở thêm sinh kế cho người dân.
Nghị quyết số 48-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã xác định định hướng chiến lược về phát triển dược liệu; Nghị quyết số 24/2026/NQ-HĐND của HĐND tỉnh đã tạo ra cơ chế, chính sách hỗ trợ để thúc đẩy lĩnh vực này. UBND tỉnh cũng đang yêu cầu các địa phương khẩn trương cụ thể hóa các chủ trương, chính sách bằng những nhiệm vụ thiết thực, trong đó chú trọng rà soát, hình thành vùng nguyên liệu, lựa chọn cây dược liệu phù hợp, tổ chức lại sản xuất, phát triển hợp tác xã, tổ hợp tác và xây dựng chuỗi liên kết sản xuất, sơ chế, chế biến và tiêu thụ.
Ngày 7/10, UBND phường Trung Tâm, tỉnh Lào Cai đã tổ chức Hội nghị về phát triển dược liệu trên địa bàn nhằm biến lợi thế của địa phương để phát triển dược liệu. Với điều kiện đất đai, khí hậu, rừng, nguồn lao động và đặc biệt là những cây thuốc, những kinh nghiệm sử dụng cây thuốc vẫn đang tồn tại trong đời sống của người dân. Đây là một nguồn tài nguyên và cũng là một phần tri thức của cộng đồng đã được hình thành, gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Chuyển từ khai thác sang bảo tồn và phát triển cây dược liệu
Lào Cai có điều kiện tự nhiên đa dạng, tạo cơ sở cho phát triển nhiều loại cây dược liệu. Trong định hướng phát triển dược liệu chiến lược của tỉnh, việc hình thành vùng nguyên liệu và phát triển dược liệu gắn với kinh tế rừng, trong đó có phát triển dưới tán rừng, được quan tâm.
Đối với phường Trung Tâm, vấn đề đặt ra không đơn thuần là mở rộng diện tích trồng cây thuốc, mà là lựa chọn những loại cây phù hợp với điều kiện sinh thái, phương thức sử dụng đất và khả năng bảo vệ tài nguyên tự nhiên.
Tại Hội nghị, các cơ quan chuyên môn trao đổi về lựa chọn cây, giống, kỹ thuật sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu, chất lượng và nguồn gốc sản phẩm. Những yêu cầu này có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế phát triển tự phát, đồng thời tạo nền tảng cho sản xuất dược liệu theo hướng ổn định và bền vững.
Một trong những giá trị của cây dược liệu là gắn với hệ sinh thái và tri thức cộng đồng. Nhiều loại cây thuốc được người dân biết đến và sử dụng từ lâu, nhưng việc khai thác tự phát có thể tạo áp lực lên nguồn tài nguyên tự nhiên.
Vì vậy, chuyển từ khai thác đơn thuần sang trồng, bảo tồn và phát triển có kiểm soát là hướng được địa phương quan tâm.
Nghị quyết số 24/2026/NQ-HĐND của HĐND tỉnh Lào Cai đã đưa nội dung hỗ trợ phát triển dược liệu trong rừng vào chính sách hỗ trợ, tạo cơ sở để các địa phương nghiên cứu những mô hình phù hợp.
Theo đó, cây dược liệu có thể trở thành một thành tố trong mô hình sinh kế gắn với rừng, vừa tạo thu nhập, vừa nâng cao giá trị của tài nguyên rừng nếu được tổ chức đúng hướng.
Đại diện Hội Đông y tỉnh cũng trao đổi về việc bảo tồn, sử dụng cây thuốc và phát huy tri thức dược liệu trong cộng đồng. Đây là một nội dung có ý nghĩa khi đặt phát triển dược liệu trong mối quan hệ giữa bảo tồn đa dạng sinh học – bảo tồn tri thức – phát triển kinh tế.
Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng
Địa phương xác định phát triển dược liệu phải đi cùng yêu cầu bảo vệ môi trường, đất, nước và rừng. Việc lựa chọn cây, vùng trồng, phương thức canh tác và khai thác cần phù hợp với điều kiện tự nhiên, hạn chế tác động tiêu cực đến hệ sinh thái.
Phong trào trồng, bảo tồn và phát triển cây dược liệu được UBND phường Trung Tâm phát động tại Hội nghị nhằm tạo sự tham gia của cộng đồng, từ hộ gia đình đến tổ dân phố, hợp tác xã và doanh nghiệp.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là có thêm diện tích cây dược liệu, mà là hình thành những mô hình có khả năng tạo sinh kế lâu dài trên nền tảng sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường.
Nếu làm tốt, mỗi vùng dược liệu có thể đồng thời mang ba giá trị tạo sản phẩm, tạo sinh kế và góp phần gìn giữ hệ sinh thái cùng những tri thức bản địa đang có nguy cơ mai một.
Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Chủ tịch UBND phường Trung Tâm – ông Nguyễn Thế Nghĩa cho rằng: “Muốn dược liệu thực sự trở thành một hướng phát triển kinh tế, tạo việc làm, tăng thu nhập và trở thành sinh kế bền vững cho người dân, chúng ta phải tổ chức lại cách làm; phải đi từ cây thuốc đến vùng nguyên liệu, từ vùng nguyên liệu đến sản phẩm, từ sản phẩm đến thị trường”.
Phó Chủ tịch UBND phường Trung Tâm đề nghị các cơ quan, đơn vị và các tổ chức, cá nhân liên quan tập trung thực hiện 5 nội dung trọng tâm trong đó, rà soát, đánh giá đúng tiềm năng và lựa chọn cây dược liệu phù hợp với điều kiện thực tế của phường. Phòng Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Hội Đông y phường, các tổ dân phố và các đơn vị liên quan rà soát thực chất hiện trạng dược liệu trên địa bàn; rà soát đất đai, khu vực có khả năng hình thành vùng nguyên liệu; xác định những cây có triển vọng, quy mô phù hợp và những hộ gia đình, cá nhân, tổ hợp tác, hợp tác xã, doanh nghiệp có nhu cầu tham gia. Kết quả rà soát phải trả lời được những vấn đề rất cụ thể: cây gì, ở đâu, quy mô nào, ai tham gia và cần hỗ trợ gì. Chúng ta không phát triển dược liệu theo phong trào, không chạy theo diện tích, mà phải lựa chọn đúng cây, đúng đất, đúng người và đúng hướng phát triển. Đây cũng là yêu cầu tỉnh đang đặt ra đối với các địa phương trong quá trình triển khai nhiệm vụ phát triển dược liệu.
Cùng với đó từng bước tổ chức lại sản xuất, hình thành vùng nguyên liệu và xây dựng chuỗi liên kết. Trên cơ sở rà soát, phường cần khuyến khích người dân liên kết với nhau thông qua tổ hợp tác, hợp tác xã và các chủ thể có năng lực; từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất có tổ chức, hướng tới chuỗi liên kết từ sản xuất, thu hái, sơ chế, bảo quản, chế biến đến tiêu thụ. Phải xác định rõ vai trò của từng chủ thể trong chuỗi. Người dân là chủ thể sản xuất; hợp tác xã, tổ hợp tác là cầu nối tổ chức sản xuất; doanh nghiệp tham gia chế biến, tiêu thụ; các cơ quan chuyên môn hướng dẫn kỹ thuật và chính quyền làm nhiệm vụ kết nối, hỗ trợ trong phạm vi thẩm quyền. Cây dược liệu chỉ thực sự trở thành cây kinh tế khi từ mảnh đất đi được đến thị trường và người trồng thực sự có thu nhập từ cây trồng của mình.
Thứ ba, bảo đảm yêu cầu về kỹ thuật, chất lượng, y tế và phát huy giá trị của dược liệu. Dược liệu không chỉ cần sinh trưởng tốt mà phải bảo đảm đúng giống, đúng quy trình, đúng thời điểm thu hái, sơ chế, bảo quản, chất lượng và nguồn gốc. Phòng Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phối hợp với các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh và Hội Đông y để hướng dẫn về kỹ thuật sản xuất, thu hái, sơ chế, bảo quản và yêu cầu chất lượng. Đồng thời, Phòng Văn hóa – Xã hội phát huy vai trò quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế; phối hợp tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của dược liệu, việc sử dụng dược liệu an toàn, đúng mục đích và đúng quy định. Công tác thông tin, tuyên truyền cũng cần được quan tâm để những mô hình tốt, những sản phẩm có chất lượng và những giá trị của cây thuốc được giới thiệu, lan tỏa trong cộng đồng. Chúng ta không nên mở rộng diện tích khi chưa làm rõ cây gì phù hợp, yêu cầu kỹ thuật thế nào và khả năng liên kết, tiêu thụ ra sao.
Thứ tư, đưa chính sách hỗ trợ đến đúng đối tượng, đúng nhu cầu và huy động, lồng ghép hiệu quả các nguồn lực. Nghị quyết số 24/2026/NQ-HĐND của HĐND tỉnh đã tạo ra cơ chế hỗ trợ khá toàn diện cho phát triển dược liệu, từ sản xuất giống, hình thành vùng nguyên liệu, phát triển dược liệu dưới tán rừng, GACP, mã số vùng trồng đến đầu tư cơ sở bảo quản và chế biến. Phòng Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm hướng dẫn các tổ chức, cá nhân rà soát nhu cầu, xác định rõ đối tượng, nội dung, điều kiện, quy mô và hồ sơ cần chuẩn bị để có thể tiếp cận chính sách; tổng hợp nhu cầu, tham mưu UBND phường và phối hợp với các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh trong quá trình triển khai. Đồng thời, cần chủ động lồng ghép các nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia, ngân sách địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và các nguồn hợp pháp khác để đầu tư vào những khâu thiết yếu của chuỗi giá trị dược liệu.
Đặc biệt, xác định rõ việc phải làm ngay sau Hội nghị và trách nhiệm của từng lực lượng. Tôi đề nghị Phòng Nông nghiệp và Môi trường chủ trì tổng hợp đầy đủ các ý kiến, nhu cầu và đề xuất tại Hội nghị, tham mưu UBND phường kế hoạch triển khai những nhiệm vụ trước mắt; Hội Đông y phường tiếp tục rà soát, cung cấp thông tin về cây thuốc, kinh nghiệm sử dụng, nhu cầu thực tế và những hội viên có khả năng tham gia; Phòng Văn hóa – Xã hội tham mưu về quản lý nhà nước trong lĩnh vực y tế, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và truyền thông về giá trị dược liệu; các tổ dân phố rà soát tình hình tại cơ sở, phát hiện những hộ có cây thuốc, có đất, có kinh nghiệm hoặc có mong muốn tham gia để kết nối; các doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ gia đình và cá nhân có tâm huyết với dược liệu mạnh dạn đăng ký, đề xuất nhu cầu và cùng chính quyền tìm kiếm mô hình phù hợp.
Minh Phúc
