Áp lực ‘gồng mình làm người giàu’ của Gen Z Mỹ
Trên Instagram và TikTok, nội dung về phong cách sống đáng mơ ước xuất hiện ở khắp mọi nơi. Tại một quán cà phê tại bất kỳ thành phố lớn nào, dòng người xếp hàng dài ra tận cửa, đứng chờ để trả 7 USD cho một ly latte sữa yến mạch. Người cầm ly cà phê chụp vài bức ảnh lớp bọt trên tách cà phê trước khi nhấp một ngụm, rồi khoe bức ảnh đó với danh sách 700 bạn bè trên mạng – những người cũng đang làm điều y hệt cách đó ba dãy nhà.
Giao dịch chỉ mất ba giây qua thẻ. Ly cà phê hết veo trong 10 phút. Nhưng khoản nợ thì vẫn nằm lại trên bảng sao kê suốt 30 ngày với mức lãi suất hàng năm lên tới 28%, John Mac Ghlionn, nhà bình luận về văn hóa, mô tả về thói quen chi tiêu hiện đại.
Bảng tin mạng xã hội vào tháng 6 và tháng 7 ngập tràn những bức ảnh về bờ biển Địa Trung Hải, bể bơi vô cực và thẻ vào phòng chờ thương gia sân bay. Nhưng đằng sau nhiều chuyến đi hào nhoáng là các khoản nợ thẻ tín dụng. Một chuyến du ngoạn châu Âu 7 ngày biến thành một bản cam kết nợ kéo dài suốt ba năm, Ghlionn viết thêm.
Một phụ nữ quay video tại Quảng trường Thời đại ở New York, Mỹ, ngày 13/3/2024. Ảnh: Reuters
Một khảo sát trên 1.000 người Mỹ vào năm 2023 của Empower, công ty dịch vụ tài chính có trụ sở tại Colorado, cho thấy 24% người thuộc Gen Z chịu áp lực phải phô trương sự giàu sang về vật chất trên mạng xã hội, mặc dù 41% tổng số người Mỹ không tự nhận mình là người dư dả về tài chính.
Trong nền kinh tế của các influencer hiện nay, ngày càng nhiều người trẻ cảm thấy áp lực phải tỏ ra giàu có để hòa nhập, bất chấp việc điều này gây tổn hại đến tài chính cá nhân. Một nghiên cứu trên quy mô toàn quốc của Credit One Bank năm 2025 cho thấy hơn một nửa số người thuộc Gen Z thừa nhận đã nói dối hoặc phóng đại về thành công tài chính trên mạng xã hội.
Aja Evans, chuyên gia tư vấn tâm lý, cho biết trên mạng xã hội, nhiều người luôn muốn phô diễn những khía cạnh tuyệt vời nhất trong cuộc sống của mình. Tuy nhiên, nhiều sự xa hoa đó lại không thực tế so với mức thu nhập trung bình của người Mỹ, đặc biệt là đối với những người trẻ mới bước chân vào thị trường lao động.
“Mọi người sẵn sàng vượt quá giới hạn tài chính để chi tiêu nhiều hơn, chỉ nhằm đảm bảo hình ảnh của mình trên mạng trông thật ấn tượng, bởi họ có cảm giác như ai cũng đang sống một cuộc sống hào nhoáng như vậy”, Evans nhận định.
Người mua sắm tại Saks Fifth Avenue ở New York, Mỹ, ngày 4/12/2022. Ảnh: Reuters
Gen Z đang ngày càng lo lắng về tình hình tài chính của mình. Nhiều người trong số họ đang gánh khoản nợ vay sinh viên và bước vào thị trường lao động Mỹ đang có dấu hiệu chững lại, trong khi chi phí sinh hoạt lại tăng vọt. Họ chia sẻ rằng mình cảm thấy kém tự tin hơn về khả năng đạt được các cột mốc tài chính quan trọng, chẳng hạn như sở hữu một ngôi nhà.
Evans cho biết Gen Z thường dễ hợp lý hóa những khoản chi mạnh tay, như một bữa tối sang trọng hay một chiếc túi xách mới, bằng suy nghĩ rằng chúng giúp họ yêu đời hơn hoặc để che giấu nỗi bất an khi chưa đạt được những cột mốc mà xã hội kỳ vọng.
“Người ta rất dễ buông xuôi và tự nhủ: ‘Đằng nào thì mình cũng phải tiết kiệm cả đời mới đủ, tội gì không tiêu'”, Evans nhận định.
Trong kỷ nguyên mạng xã hội, việc phô trương sự giàu sang thường bị coi là hành động bồng bột của tuổi trẻ. Tuy nhiên, đây thực ra là một thói quen đã tồn tại từ rất lâu đời. Laura Ellen Ford, chuyên viên thuế cấp cao tại công ty luật Eversheds Sutherland LLP, cho rằng điểm khác biệt hiện nay nằm ở cách thức phô trương diễn ra tức thì, theo thời gian thực, so với thế hệ trước khi mà việc khoe khoang tài chính thường chỉ nhằm mục đích “bằng bạn bằng bè” trong khu phố.
“Tôi cảm thấy mạng xã hội vừa đóng vai trò như một yếu tố san bằng khoảng cách, nhưng đồng thời cũng là một tác nhân gây tổn thương lớn, bởi sự giàu sang phú quý cứ liên tục đập vào mắt bạn”, Ford nói.
Hoàng Lan (Theo Hill, USA Today, Irish Times)
